Hoofdmenu

Archief    
Artikelen    
Boeken    
Raadsbesluiten    
Stadsrekeningen    
Verhalen en legenden I    
Verhalen en legenden II    
afb. Onbekend, 1927

Binnendieze (algemeen)

Een zelfmoordenaar?
Door Henny Molhuysen

Er wordt weer door de Binnendieze gevaren. Bomers vertellen de geïnteresseerde gasten wetenswaardigheden rond deze stroom. Over de oorsprong: eigenlijk vormde deze vóór de stichting van de stad de delta van de Aa en de Dommel die bij de verschillende stadsuitbreidingen binnen de wallen kwam. En wist u, dat de Binnendieze onder het stadhuis stroomt en onder de V&D? En dat als vroeger de koningin in het Gouvernement logeerde er politieagenten in een boot onder dit Gouvernement op de Binnendieze lagen om het gebouw te bewaken?
In het verleden werd er ook gevaren op de Binnendieze, door gemeentelijke bomers die ervoor zorgden dat het water schoon bleef. Met enige moeite lukte het anderen ook om kennis te maken met het onderaardse Den Bosch. De gemeentelijke bomers vertelden hun bezoekers graag het een en ander over de Binnendieze. Bijvoorbeeld over die zelfmoordenaar...
In januari 1902 voer een visser door de Binnendieze en zag ineens in het Hellegat (een honderd meters lange overkluizing tussen Gouvernement en de Wolvenhoek) een geraamte hangen. De man was hierdoor zó geschrokken, dat hij zijn aandacht niet meer bij de boot hield, die daardoor tegen het geraamte stootte. Het geraamte viel uit elkaar en in het water. Enkel de spijker en een stuk touw herinnerden aan het drama dat zich daar moest hebben afgespeeld. Er werd aangifte gedaan bij de politie, die zich wist te herinneren (zo vertelden de bomers) dat sedert kerstavond Adrianus Kievits werd vermist. Die zou het moeten zijn!
De bewaarders van de Binnendieze zetten de initialen van de zelfmoordenaar bij het eindje touw en konden jarenlang hun verhaal kwijt aan de geïnteresseerde en geïmponeerde nieuwsgierigen.
Nu, ruim 85 jaar later, hebben wij eens in de op het stadsarchief berustende overlijdensregisters van Den Bosch gekeken. Vele overleden Bosschenaren staan er in, maar in december 1901 of in januari 1902 treffen wij er géén Adrianus Kievits aan... Wat we wèl weten is, dat Walter Breedveld een boek heeft geschreven over een schipper op de Binnendieze. Het boek heette, naar de hoofdpersoon, „De Kieviten”
Heeft er soms iemand anders zelfmoord gepleegd? Of is het een goed geslaagde grap geweest? Waarschijnlijk het laatste, maar misschien komen we het wel ooit te weten.


Brabants Dagblad donderdag 1 oktober 1987
 

'Moedernaakt'
Door Henny Molhuysen

Met dit warme weer wordt er veel gezwommen in de plassen die 's-Hertogenbosch rijk is: de Zuider-, Ooster- en Noorderplas en in het Engelermeer. Maar er wordt niet gezwommen in de Dommel, de Aa en de Zuid-Willemsvaart. Evenmin in de Binnendieze. Toch deed men dat vroeger kennelijk wel. Zelfs in de Binnendieze.
Dit gebeurde ook in de warme zomer van 1779. Men had er zich aan gestoord dat er Bosschenaren waren, 'veele jonge lieden en zelfs volwassene menschen', die de onbeschaamdheid hebben zich moedernaakt uit te kleden om te water te gaan.
In de Grote en Kleine Hekel, bij de Papenhulst en in de Haven gebeurde dat. De schepen Bowier maakte dit bekend in de vergadering op het Bossche stadhuis van 18 augustus 1779. Dit gebeurde, zo zei hij, 'tot geen geringe aanstoot van het publik'. Zijn mede-schepenen waren het met hem eens en nog dezelfde dag wordt een 'pubikatie' tegen het zwemmen bekendgemaakt. Op diverse plaatsen wordt dit drukwerk aangeplakt en zo kon iedereen er kennis van nemen.
De schepenen van de stad verbieden daarbij nogmaals ernstig dat er gezwommen of gebaad wordt in de stad. Zij zetten er meteen een forse boete op. Degenen die voortaan zwemmen krijgen een boete van drie gulden per overtreding. Van deze boete van drie gulden was de ene helft voor het gerecht, de andere helft voor degene die dit zwemmen bij de overheid meldde. Degenen die niet in staat waren deze voor die tijd forse boete te betalen, zouden acht dagen op de Gevangenispoort in arrest worden gesteld, 'te water en te brood'. Nadrukkelijk wordt erbij vermeld dat de ouders en voogden verantwoordelijk waren voor hun kinderen en pupillen.
Opvallend is dat een gedeelte van de te betalen boete bestemd is voor de aanbrenger. Dat kwam meer voor bij overtredingen in de 18e eeuw. Werd er bij iemand een hoop stro voor de deur aangetroffen, dan moest die verwijderd worden. Er konden immers ziekten van komen. De aanbrenger van deze 'milieu-overtreding' kreeg dan ook een deel van de boete. Een boete, die zelfs hoger was dan die van het zwemmen in de Binnendieze. Want behalve dat degene voor wiens gevel de vuiligheid werd aangetroffen een geldbedrag moest betalen, gold dit ook voor diens beide buren: dan hadden ze maar beter op 'hun straatje' moeten letten!
Het water in de Binnendieze is momenteel schoner dan het tien, twintig jaar geleden was. Er wordt weer in gezwommen, niet door mensen maar door vissen. Zwemmende en badende Bosschenaren wijken uit naar de buitenwijken. De badkleding is daar in de loop van de tijden ook veranderd. Alleen een naaktstrand kennen we nog niet. Dus nog steeds is het in 's-Hertogenbosch verboden 'zich moedernaakt uit te kleeden en in het water te swemmen'.


Brabants Dagblad donderdag 18 augustus 1988
 

Rijksarchief in Noord-Brabant 1860-2007
Aantekeningen van rijksarchivaris L.P.L. Pirenne over archiefonderzoek naar vermelding in archiefbronnen naam "Binnendieze" in 's-Hertogenbosch, 1967 (inv.nr. 1673)
 

1968

H.W.Th. Geurtsen

Binnendiezerapport 1968
Gemeentewerken 's-Hertogenbosch ('s-Hertogenbosch 1968)
1974

Redactie

Zicht op de binnenstad
Gemeentebestuur 's-Hertogenbosch ('s-Hertogenbosch 1974)
1975

Jan van de Ven

Toon en Frans zuiveren dagelijks de Binnendieze. 'Ge hebt toch nooit eer van oe werk'
Brabants Dagblad donderdag 31 juli 1975 (foto)
1975

Redactie

Binnendieze in beeld
Brabants Dagblad donderdag 11 december 1975 (foto)
1975

Redactie

Binnen 'n jaar verbetering. Binnendiezewater is nog erg slecht
Brabants Dagblad woensdag 31 december 1975
1976

Redactie

Binnendieze. Stadsvernieuwing in het gebied rondom de Vughterstroom. Leefbaarheid, bewoonbaarheid, financiering, samenwerking, onderzoek, gebreken, ideeën, verder overleg
Gemeente 's-Hertogenbosch - Grontmij ('s-Hertogenbosch - De Bilt 1976)
1976

Redactie

Bossche Werkgroep komt met tal van aanbevelingen: Milieubeleid kan veel beter
Brabants Dagblad vrijdag 23 januari 1976 (foto)
1977

Ambtelijke Werkgroep

Intentieplan, aanpak stadsvernieuwingsgebied "Rondom de Vughterstroom"
Gemeente 's-Hertogenbosch ('s-Hertogenbosch 1977)
1982

Dienst Gemeentewerken

Uilenburg. Aanpak van een monumentaal gebied
Gemeente 's-Hertogenbosch ('s-Hertogenbosch 1982)
1987

Henny Molhuysen

Verhalen en legenden : Een zelfmoordenaar?
Brabants Dagblad donderdag 1 oktober 1987 (foto)
1988

Henny Molhuysen

Verhalen en legenden : 'Moedernaakt'
Brabants Dagblad donderdag 18 augustus 1988 (foto)
1989

D.M. van Peer

'Het recht rond de Binnendieze'
s.n. (s.l. 1989)
1989

Redactie

"Een schot hagel dat op vele plaatsen doel heeft getroffen". 's-Hertogenbosch restaureert kades langs de Binnendieze
ABP Wereld (1989) 16-19
1991

Els van der Ven

Rondje 3. Een wandeling van zo'n anderhalf uur door de binnenstad van 's-Hertogenbosch langs de gerestaureerde plekjes aan de Binnendieze; dat wonderbaarlijke riviertje ònder Den Bosch
VVV 's-Hertogenbosch en de Meierij ('s-Hertogenbosch 1991)
1992

Redactie

De Bossche Binnendieze: bijna gedempt nu een attractie
Brabants Dagblad zaterdag 15 februari 1992
1993

Barend van de Ven

De Binnendieze. De rol van de Binnendieze in het handels-economisch netwerk van 's-Hertogenbosch
KringNieuws 6 (1993) 11-14
1994

B. Gelhard, J.M. van der Ee, Frans van Gaal, Peter Verhagen, John Verhulst, Rien van Rosmalen, G.C.M. van Dijck

Boschlogie
Koning Willem I-College - Stadsarchief - Kring Vrienden van 's-Hertogenbosch ('s-Hertogenbosch 1994?)
1994

Peter Verhagen

Soldaten in de Binnendieze
Reflex 3 (1994) 18
1996

Wim Hagemans

'Het mooiste water dat ik ken'
Brabants Dagblad zaterdag 27 april 1996 (foto's)
1996

Alma Kennis, Vincent Verberk, Peter Ligtvoet

De Binnendieze: wél vaart of vaart wel? Een visie
Kring Vrienden van 's-Hertogenbosch - Stichting Binnendieze ('s-Hertogenbosch 1996)
1996

John Vermulst

Interessante ideeën en voorstellen in Binnendiezerapport
KringNieuws 7 (1996) 14-15
1997

Wim Hagemans

Allerlaatste lozing in Bossche binnenstad verwijderd. 'Diest' eindelijk geen riool meer
Brabants Dagblad woensdag 16 juli 1997 (foto)
1997

Chris Klaassens

Archeologen stuiten op onverwachte vondst in Bossche binnenstad. Diezetak uit 14e eeuw blootgelegd
Brabants Dagblad zaterdag 25 oktober 1997 (tekening, foto)
1998

Redactie

De Binnendieze verguisd en bewonderd
Brabants Dagblad dinsdag 11 augustus 1998
1998

Rob Biersma

Binnendieze herschapen in stadsriviertje van weleer
NRC Handelsblad vrijdag 28 augustus 1998
1998

Jan Korsten

De onbekende gezichten van de stad
KringNieuws 4 (1998) 3
1998

Wim Hagemans

Bosschenaar keek dagelijks naar aantal traptreden dat onder water stond. Binnendieze en historie stad één
Brabants Dagblad 15 september 1998 (tekening)
2000

Wim Hagemans

Funderingen van groot gebouw en sporen van verdwenen tak binnendieze. Opgraving Mariënburg verrast opnieuw
Brabants Dagblad maandag 29 februari 2000 (foto, tekening)
2000

Do Hoogma

's-Hertogenbosch hoog en droog. De Binnendieze en de historische bouwlocaties
De onderste steen boven.
Uitgeverij Matrijs - Instituut voor Bouwhistorische Inventarisatie en Documentatie (Utrecht - 's-Hertogenbosch 2000) 190-196.
2000

Peter Verhagen

De Binnendieze
De Roerom 7 (2000) 12
2000

Bert Franssen

Nooit meer tobben in Den Bosch. Heemschut Monumentendagen op 24 en 25 juni in Den Bosch
Heemschut 2 (2000) 37-39
2000

Peter Twisk

Vleermuizen onder de pannen
Mededelingenblad 128 (2000) 20-24
2007

Jeroen van der Horst

De schone darmen van Den Bosch
Brabants Dagblad donderdag 26 juli 2007 (foto)
2008

Wim Hagemans

Roep om openleggen 'echte' Binnendieze
Brabants Dagblad zaterdag 13 december
2008

Arjen Schreuder

Den Bosch koestert binnendieze
NRC Handelsblad zaterdag 29 november 2008
2009

Wim Hagemans

Raad met Diezerapport '68 misleid
Passages over stedenbouwkundige waarde verdwenen uit concept
Brabants Dagblad dinsdag 20 januari 2009
2009

Wim Hagemans

Demping van Groote Stroom moest 'citymilieu' verbeteren
Morgen precies 40 jaar geleden besloot de Bossche gemeenteraad de Binnendieze te dempen. Een reconstructie in twee afleveringen, deels gebaseerd op notulen van de gemeenteraad
Brabants Dagblad dinsdag 20 januari 2009
2009

Wim Hagemans

De raad velt vonnis, de rijksdienst grijpt in
Vandaag precies 40 jaar geleden besloot de Bossche gemeenteraad de Binnendieze te dempen. Tweede deel van een reconstructie, deels gebaseerd op de notulen van de gemeenteraad
Brabants Dagblad woensdag 21 januari 2009
2009

Ed Hupkens

Bewakers van het Bossche culturele erfgoed
KringNieuws 2 (2009) 18-19
2009

Erwtenman

Een verborgen stukje Binnendieze
Brabants Dagblad woensdag 17 juni 2009
2010

Redactie

Binnendieze als historische plek geselecteerd
Brabants Dagblad woensdag 29 september 2010
 

1996

Jan van Oudheusden

Binnendieze. De stadsrivier van 's-Hertogenbosch
Waanders - Boekhandel Adr. Heinen | Zwolle - 's-Hertogenbosch 1996
1996

D. Hoogma, A. Steketee

's-Hertogenbosch waterstad : Een historische waterstaatkundige verkenning
Adr. Heinen | 's-Hertogenbosch 1996
1998

Alfred Kerckhoffs, Pieter Hoogveld, Peter Verhagen

De Binnendieze van 's-Hertogenbosch : 800 jaar geschiedenis 25 jaar restauratie
Waanders - Adr. Heinen | Zwolle - 's-Hertogenbosch 1998
1998

Wim Sluijter

Geschiedenis Binnendieze
s.n. | s.l. 1998
2001

Frans van Gaal, Peter Verhagen

's-Hertogenbosch binnen de Veste : Een historische verkenningstocht
Adr. Heinen Uitgevers | 's-Hertogenbosch 2001
 

2002

Doorstroming Binnendieze verbetert

Burgemeester en wethouders spreekt een intentie uit aan Waterschap de Maaskant over de verbetering van de doorstroming Binnendieze. Om de toegankelijkheid van de Binnendieze, het vaarwater, de waterkwaliteit en de beheersbaarheid van de waterhoogte te verbeteren, worden gefaseerd de volgende vier maatregelen uitgevoerd. Er komt een schuif en verblijfsruimte in de Kruisbroederhekel, de Korenbrugstuw wordt geautomatiseerd, het Diezeriool wordt schoongemaakt en er komt een regelbare klep met vuilrooster om stilstaand water te voorkomen.
B&W Besluitenlijst 23 april 2002
 

1615 Kapittel 18.
• Den Dam in de oude Dieze uitgegraven.
• Commissie ter bevordering van het vegen der Dieze en stroomen, benevens tot herstel der bruggen en werven.
• De stroomen binnen de Stad uitgegraven.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1615-1616. Deel 2, blz 1226-1227
1633 Kapittel 28.
De binnenstroomen of Diezen voor rekening der geërfden of gelanden, verdiept.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1633-1634. Deel 2, blz 1386
1634 Kapittel 36.
• Commissie tot het opnemen der rekening van het fonds voor het reinigen der Diezen.
• Die rekening opgenomen en gesloten.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1634-1635. Deel 2, blz 1395-1396