Bossche Encyclopedie

afb. G.J. Dukker, augustus 1973

De gerfkamer

locatie: Sint Jan

Stadsarchief (0009633)

Inleiding

De restauratie van de Gerfkamer was in 1999 de aanzet tot de grote buitenrestauratie die momenteel nog in gang is en in 2010 zal zijn afgerond. Deze in omvang relatief kleine restauratie was wel ingrijpend en vormde de aanleiding voor de opdracht om tijdens de restauratiewerkzaamheden bouwhistorisch onderzoek uit te voeren. De eerste rapportage hiervan kwam in 1999 uit onder auspiciën van BAAC bv, toen nog opdrachtnemer, en had de Gerfkamer tot onderwerp. Deze beperkte rapportage is tien jaar later omgezet tot de voorliggende vorm, zodat de daarna gevormde reeks rapporten uniform en compleet is.

Bouwgeschiedenis

De ouderdom van de Gerfkamer is voor vroege onderzoekers van de Sint-Jan een punt van discussie geweest. De oorzaak hiervoor was een nu niet meer aanwezige inscriptie in de buitenmuur van de Gerfkamer. De nauwelijks leesbare inscriptie, een grafschrift, bezat een wel leesbaar jaartal dat ten onrechte voor 1376 werd gezien. Jan Mosmans wees er terecht op dat het gotische cijfer 3 in het getal in werkelijkheid een 5 was, waardoor het grafschrift als 1576 moest worden gelezen.¹ Dat dit jaartal vervolgens ook geen enkel houvast voor datering voor de bouw oplevert, en eenvoudig later kan zijn aangebracht, werd ook door Mosmans onderkend.Hij hield echter vast aan een oudere kern, die na 1420 moest zijn opgetrokken en later moest

3

zijn verbouwd tot de huidige Gerfkamer.² Het bouwhistorisch onderzoek heeft geen enkele aanwijzing opgeleverd omtrent die vermeende oudere kern. Wel is het mogelijk dat de huidge cv-ruimte, van de Gerfkamer afgescheiden door een relatief dikke muur en in 1494 'dat oude kamerke' genoemd, ouder is dan de kamer zelf en in de jaren negentig van de vijftiende eeuw in de nieuwbouw is opgenomen.
De bouwgeschiedenis van de Gerfkamer loopt parallel aan die van de Sacramentskapel, de vroegere broederschapskapel. De Gerfkamer was de sacristie van de broederschap en de twee bouwdelen waren rechtstreeks met elkaar verbonden door een tegenwoordig dichtgemetselde doorgang achter het altaar van de kapel. De kapel en de aangrenzende kamer werden dan ook vrijwel gelijktijdig opgetrokken en afgewerkt.
Hoewel de sacristie niet vaak wordt genoemd is de bouwgeschiedenis van de kapel goed te achterhalen, mede doordat er veel archiefmateriaal over deze periode bewaard is gebleven.
De huidige kapel is gotendeels gebouwd op de plaats waaral een steeds uitgegroeide broederschapskapel was ontstaan. In de rekeningen van de broederschap uit de jaren 1466-1467 wordt duidelijk dat de broeders de loodsmeester van de kerk, 'meester Claes'opdracht hebben gegeven om een ontwerp, 'patroen', voor een nieuwe kapel te maken: 'Meester Claes, meester van der loedsen (-) om des patroens wille van onsen choer, dat hij gemaect hadde (-)'.³ Een van de gezworen broeders, een notaris, vroeg zelfs al toestemming bij de stadsregering om '(-) van der supplicatien van den nyewen choer te maken'.⁴ Wat dit plan voor een nieuw koor (een nieuwe kapel) precies inhield, is onbekend, maar er is niets van terecht gekomen want het wordt in de rekeningen verder niet meer genoemd.

4

Noten
1.	Mosmans 1931, 133.
2.	Mosmans 1931, 135.

Ronald Glaudemans, Sint-Janskathedraal : Bouwhistorisch onderzoek 1999-2008 (2010) 2-31

2001

Henry van Rooij

Kathedraal neemt middeleeuwse gerfkamer opnieuw in gebruik. Voor pastorale gesprekken en ontvangsten
Bisdomblad 50 (2001) 9

	Sint Jan met Gerfkamer (ongerestaureerd), z.j. Hendrik de Laat (1900-1980) (ets, 49.5 x 65.5 cm) Het Bossche Prentenmuseum
	Sint Jan met Gerfkamer (gerestaureerd), z.j. Hendrik de Laat (1900-1980) (ets, 46.8 x 36.8 cm) Het Bossche Prentenmuseum