Elleboogkraagsteen, druivenwingerd met druiventrosjes, 1460-1470

materiaal:
locatie: pijler 16c; zuidgevel
nummer: k52

Glaudemans

Het zuidtransept ca. 1445-1480

Elleboogkraagstenen

Tegen de zuidgevel, tussen en aan weerszijden van de kerkdeuren, zijn drie sterk afwijkende kraagstenen geplaatst. Het meest opvallende kenmerk van de kraagstenen is dat zij op een naar voren geknikte voet of colonnet staan, vandaar de naam elleboogcolonet of elleboogkraagsteen. De middelste van de kraagstenen, die alledrie een concave basis en dekstenen hebben, is nog geheel authentiek (k53). Op de elleboogknik zijn bladeren gebeeldhouwd die uit kleine knolletjes ontspruiten. De kraagsteen zelf heeft sterk krullend koolbladeren die als losse stronken naast elkaar zijn uitgebeeld. De kraagstenen in de hoeken van het transept (k52, oost; k54, west) hebben een vergelijkbare opzet, echter geen koolbladeren maar wijnranken met grote bladeren die voortkomen uit een rondlopende tak, waartussen kleine druiventrossen. De onderzijden zijn bezet met gebeeldhouwde bloemen, lijkend op Engels rozen.41 In meer archaïsche vormen komt de elleboogkraagsteen en de elleboogcolonet al vanaf de late veertiende eeuw voor, vooral in zuid Europa. In de Sint-Jan komen deze vormen verder voor als micro-architectuur in de Broederschapskapel en aan het gedraaid baldakijn.42 Aan de andere zijde van de zuidgevel, in het voorportaal, zijn aan weerszijden van de deuren twee zeer vergelijkbare kraagstenen geplaatst, al staan deze wel op elleboogcolonetten. Een los fragment, een bodemvondst, van een hangende kraagsteen met een concave dekplaat en net over de profilering kruipend bladwerk, vertoont grote gelijkenis met de vormgeving van de kraagstenen.43
Mogelijk is het fragment van Avesner steen afkomstig van het in 1584 beschadigde en in 1610 verder afgebroken oksaal.
264
Noten
41.Kraagsteen k54 is geheel authentiek; kraagsteen k52 is een laat negentiende-eeuwse kopie. Het origineel bleef niet bewaard.
42.Kavaler 2010, 198-199. Kavaler 2012, 192-193. Den Hartog 2016, in voorbereiding.
43.Bouwloods depot, i-113.
Ronald Glaudemans, De Sint-Jan te 's-Hertogenbosch : Bouwgeschiedenis en bouwsculptuur 1250-1550 (2017) 264
Literatuur en bronnenpublicaties

Ronald Glaudemans, De Sint-Jan te 's-Hertogenbosch : Bouwgeschiedenis en bouwsculptuur 1250-1550 (2017) 263, 264

n: vermelding in een voetnoot

Op deze pagina

Glaudemans
Literatuur
URL om naar deze pagina te linken:

Bossche Encyclopedie |