Twee koorzangers

Particuliere verzameling

Koldeweij

42. Twee koorzangers

's-Hertogenbosch (?) 1430-'60, deels vernieuwd 1877-'81
Eikehout; hoogte 33,5 cm, lengte 38 cm, breedte 9 cm
Afkomstig van de koorbanken in de Sint-Janskerk te 's-Hertogenbosch

In 1427 en 1458 stelden respectievelijk Arnoldus Bock en Ghiselbertus Back, beiden kanunnik van Sint-Jan, geld beschikbaar voor de plaatsing van nieuwe koorbanken in de kapittelkerk. Deze gegevens en de stijlkenmerken van de aanwezige sculptuur wijzen erop dat de koorbanken tussen 1430 en 1460 zijn gemaakt. In latere tijden vonden er veranderingen plaats, onder andere ter gelegenheid van de bijeenkomst in de Sint-Jan van de ridders van het Gulden Vlies in 1481, toen de voorkant van de overhuiving werd opgesierd met panelen waarop de blazoenen van de ridders waren geschilderd (cat. 53).1 De veronderstelling dat de koorbanken ook tegen de achterzijde van het oxaal waren geplaatst, is onlangs definitief bevestigd, toen een tot nu toe verborgen gebleven tekening van Pieter Saenredam aan het licht kwam, waarop de oostzijde van het oxaal is weergegeven (cat. 9).2 De tekening toont duidelijk de koorbanken met daarboven de tekst- en wapenborden. De westelijke vleugels van de koorbanken, die dus tegen het in 1584 verbrande gotische oxaal in het koor stonden, zijn bij de bouw van het nieuwe oxaal in 1610-'13 (zie cat. 179) niet verwijderd. Pas toen in 1867 dat oxaal werd afgebroken, verdween ook dit deel van de koorbanken.
Tien jaar later, tussen 1877 en 1881, werden de resterende delen gerestaureerd door de ateliers van Louis Veneman (de misericorden) en Hendrik van der Geld. Dat bij deze restauratie historische nauwgezetheid gepaard ging met de eigen inbreng van de kunstenaar, bewijst dit fragment. Het is een origineel dekstuk en vergelijking met het tegenwoordig op de koorbanken aanwezige dekstuk leert dat de houding van de figuren en de plooival secuur zijn overgenomen van het vervangen fragment.3 De ontbrekende delen, waaronder de hoofden, werden aangevuld. Het werk dat Van der Geld aan deze koorbanken deed, is aan zware kritiek onderhevig geweest.4 Hijzelf werd niet als kunstenaar gezien; dat men echter al spoedig bij het uitspreken van bewondering voor beeldhouwwerk dat men zestiende-eeuws achtte, restauraties van Van der Geld aanschouwde, geeft aan welke kwaliteit ook zijn werk bezit.5
Dit beeldengroepje van twee zangertjes kwam te voorschijn bij het opruimen van het atelier van Van der Geld na zijn dood in 1914. De beide hoofden ontbraken, zoals gezegd, alsmede de linkerhand met het boek van de voorste figuur. Deze zijn door de beeldhouwer Jonkers aangevuld.6
91
Noten
1.Peeters 1985, p. 349.
2.Koldeweij 1987.
3.Afbeelding van het huidige dekstuk in Peeters 1985, p. 349, afb. 374.
4.De laatste jaren is er duidelijk sprake van een herwaardering van de neo-gotiek. Deze uit zich in de organisatie van tentoonstellingen en het verschijnen van talloze publikaties, onder andere 's-Hertogenbosch 1979 en Jansen, Van Leeuwen & Vrins 1989.
5.Coppens & Concordius 1946, p. 9-10. In de plattegrond van de koorbanken (p. 22): dekstuk 4.
6.Coppens & Concordius 1946, p. 9-10.
A.M. Koldeweij, In Buscoducis (1990) 91
Literatuur en bronnenpublicaties

Concordius van Goirle & Martien Coppens, De koorbanken van St. Jan (1946)

A.H.E.M. Jansen, A.J.C. van Leeuwen en G.P.P. Vrins, 'Arbeyd sere voert tot eere' Hendrik van der Geld, de neogotiek en de Brabantse beeldhouwkunst (1989) 66 (afb. 32), 67

A.M. Koldeweij, In Buscoducis (1990) 91

C. Peeters, De Sint Janskathedraal te 's-Hertogenbosch (1985) 349-354, afb. 375

n: vermelding in een voetnoot

Op deze pagina

Koldeweij
Literatuur
URL om naar deze pagina te linken:

Bossche Encyclopedie |