DOM

Keulen, Duitsland

Vermulst

Sint Petrus en Maria

Naam: Speciosa
Diameter: -
Gewicht: 5.800 kg
Gieter: Johannes de Vechel

De Speciosaklok van de Dom van Keulen uit 1449 is gesigneerd met Johannes de Vechel. Ze heeft een middellijn van 203 cm
Interessant hier is dat Jan de versieringen op de 5.800 kg wegende Speciosa heeft aangepast aan de 10.500 kg wegende Pretiosa uit 1448, gegoten door Cloit und Brodermann uit Keulen.
Opschrift op de Speciosa :
SUM GRANDIS SONOROSE SOROR TESTIS MICHI FACTOR * CUIUS HEROS FANI DECOR ET RESONANTIA TONI * ? * MOUIT QUOD FIERI DANT ME SUB HONORE PATRONI * ? * UT SOCIEM SOCIAM REDDENDO TONIS MELODIAM * PELLO IOR IDCUMMAN * PELLO IOR IDCUMMAN * *
(Ik ben, want moge de Schepper voor mij getuigen, de zuster van de grote en rijke klank, wiens versiering en harmonie van geluid ervoor zorgde dat de heren van de kerk mij lieten uitstorten ter ere van Christus, zodat ik, samen met mijn metgezel, kan van de geluiden genieten Daarom word ik de schone genoemd en verdrijf de stormachtige wolken. Een van de jaren van mijn zus is aan mij toegevoegd.)
De Speciosa is gewijd aan de Moeder Gods en draagt een bronzen reliëf op de flank van de klok. Speciosa betekent: speciaal, mooi, bijzonder. Onofficiële bijnaam is dan ook de Mariaklok.
De Speciosa is de “zondagsklok” van de DOM. Ze wordt geluid op zondag van 09.42 u tot 09.45 u voorafgaand aan het deelgelui.
Elke vrijdag, behalve op Goede Vrijdag, wordt zij geluid om 15.00 u ter herdenking van het overlijden van Christus.
Vanaf ca 1458 werkt Jan samen met zijn broer Willem en dan wordt gesigneerd onder de naam Jan en Willem Hoerken. Zij gieten o.a. 5 klokken voor de Bertinus abdij in Saint-Omer of Sint-Omaars in N. Frankrijk in 1470 en gewijd met veel pracht en praal in tegenwoordigheid van Karel de Stoute. Tijdens de Franse revolutie is de abdij afgebroken en zijn de klokken omgesmolten tot munten op de klok Bertina na. Deze mocht blijven, maar bij de instorting van de toren in 1947 is de klok (onbeschadigd) verhuisd naar de Sint Paulusabdij in Wisques.

Korte bouwgeschiedenis Dom Keulen

In 1164 bracht aartsbisschop Rainald van Dassel relikwieën van de heilige Drie Koningen vanuit Italië naar Keulen, een geschenk van keizer Frederik Barbarossa. De kerk was niet langer alleen de kathedraal van het bisdom Keulen, maar ook meteen een van de belangrijkste pelgrimskerken in Europa. In 1248 werd begonnen met de bouw van de nieuwe dom. Men begon met het oostelijke deel naar voorbeeld van de kathedraal van Amiens. In 1322 was het gotische koor zover gevorderd dat het kon worden ingewijd.
Vervolgens begon men met de bouw van een dwarsschip en twee westelijke torens. In 1388 was de bouw al zo ver gevorderd dat er op 7 januari een mis kon worden gehouden ter gelegenheid van de opening van de eerste universiteit van Keulen, de Universitas Studii Coloniensis. In 1410 reikte de zuidelijke toren van de dom tot aan de tweede geleding en werd in een houten klokkenstoel de eerste kerkklok (de Dreikönigenglocke) gehangen. Als bouwmeester werd inmiddels Nikolaus van Bueren aangesteld, onder wiens leiding in 1437 de klokken in de toen 59 meter hoge zuidtoren konden worden gehangen. In 1448-49 werden er nog twee andere klokken (de Pretiosa en de Speciosa) gegoten en in de zuidtoren gehangen.
Geldgebrek en desinteresse leidden uiteindelijk tot een algehele bouwstop in 1528. Op dat moment was er niet veel meer voltooid dan het koor en de onderste geledingen van de westelijke façade.

Bouw van de Dom in 1856

In 1801 werd een concordaat gesloten tussen Napoleon en paus Pius VII, en werd de Dom weer als kerkgebouw ingewijd. In de jaren na deze inwijding groeide het enthousiasme voor de voltooiing, mede omdat in 1814 de originele bouwplannen werden ontdekt uit de vroege veertiende eeuw.
Op 4 januari 1804 keerden de Relikwieën van de Drie Koningen terug in de Dom van Keulen, nadat deze tien jaar eerder vanwege de Franse invasie naar Westfalen waren gebracht.
In 1842 zette men de bouw van de kathedraal daadwerkelijk voort. Ongeveer de helft van het geld kwam uit de Pruisische schatkist, de andere helft kwam van de Centrale Dombouw Stichting. Men hield zich precies aan de middeleeuwse plannen voor de dom, maar deze werden uitgevoerd met de voor die tijd moderne bouwtechnieken. In 1846 was het dwarsschip voltooid, ook het houten dakgeraamte was vervangen door een ijzeren dakgeraamte, iets dat bijzonder progressief was voor die tijd. Het koorwerk was een ontwerp van de Duits-Nederlandse Friedrich Wilhelm Mengelberg. Van 14 tot 16 augustus 1848 werd gevierd dat 600 jaar geleden de eerste steen was gelegd. Tot 1868 stond er op de zuidelijke toren een door een tredmolen aangedreven bouwkraan, die rond 1350 gemaakt moet zijn en een soort stadssymbool was geworden.
In 1880 waren dan uiteindelijk de twee torens voltooid en daarmee ook de bouw van de gehele kathedraal, waarbij de bouwplannen uit de middeleeuwen waren gevolgd. Dit was reden voor een groots nationaal feest waar ook de keizer bij aanwezig was.
34
John Vermulst, Klokkengieters uit de Bossche School 1367-1565 (2023) 34-36
Video

Speciosa (A0 - LA2) - Cologne Germany - Kölner Dom - Cathedral - St. Peter and the Virgin Mary

Publicatie: 12 november 2017

youtu.be
Literatuur en bronnenpublicaties

Ad van Drunen en Jan van Oudheusden, Huys van Boxtel en zijn buren (2018) 133-135

Elly van Loon-van de Moosdijk, Goet ende wael gheraect (2004) 61, 70, 181, 184, 185

John Vermulst, Klokkengieters uit de Bossche School 1367-1565 (2023) 34-36

n: vermelding in een voetnoot

Locatie

Google Maps
OpenStreetMap
Stad in kaart

Op deze pagina

Literatuur
Vermulst
Video

Zie ook

wikipedia.org
URL om naar deze pagina te linken:

Bossche Encyclopedie |