Het voormalig Capucijnenklooster

De stichting van dit klooster werd mogelijk gemaakt door Goyard van Engeland, die gedurende eenige jaren schepen van den Bosch was en na doode zijner vrouw Zeeuwken, dochter van Lambert Vastards, welke 5 Juli 1602 stierf, priester was geworden. Volgen der wijze verhaalde hij aan pater Cyprianus van Antwerpen, provinciaal der Gapucijnen en aan pater Judocus van Gend, toen zij bij hem te gast waren, hoe hij er toe was gekomen om mede te werken tot de stichting van een Capucijnenklooster: „Ik was, zoo sprak hij, nog geheel onbekend met de Orde der Capucijnen, toen ik op zekeren dag met een knecht je naar mijn buitengoed, gelegen in het dorp Nuland, ging, en mij aldaar op eens een monnik verscheen. Ik zag hem geknield, met gevouwen handen, als in het gebed verslonden. Hij droeg een kleed, gelijk aan het habijt der Capucijnen. Mijn dienstknecht zag eveneens den monnik. Wij beiden waren ontsteld, ofschoon deze gebeurtenis op klaarlichten dag, het was omstreeks tien uur in den morgen, plaats greep. Ik zeide tot den knaap: ga er eens naar toe en zie wat die monnik doet. Hij durfde niet. Toen gingen wij samen, maar zie, plotseling was de monnik verdwenen. Ik waande mij door den schijn bedrogen, riep een landman, doch na veel zoeken mochten wij ook nu niemand bespeuren. Wanneer ik nu des anderen daags wederom naar mijn buitengoed wandelde, verscheen mij dezelfde gedaante, die echter weder even spoedig verdween. Alstoen kwam bij

Het zelfde deden in hetzelfde jaar (blz. 124 eod.) Jan van den Dunghen met zijn huis en tuin, staande en gelegen aan de Aert Berewoutstraat en zich achterwaarts uitstrekkende tot aan het erf van het Huis van Postel en de bakker Otto Adriaanszn met zijn huis en tuin, in dezelfde straat gelegen en zich achterwaarts tot hetzelfde erf.

Den 8 December 1614 (Reg. n° 340 f. 89) verkochten Jenneken, dochter van wijlen Lambert Janszn van Berlikom en haar broeder Jan aan denzelfden Jor Peter van Broeckhoven ten behoeve van de Paters Capucynen van den Bosch omme neffens d' andere huysinge ende erffenisse van Postel geemployeert ende geconverteert te wordene tot erectie ende opbouwinge van een convent voor denselven Paters van de Capucinen (daartoe gemachtigd door de Aarsthertogen Albert en Isabella van Brabant), een huis met erf en tuin, staande en gelegen in de Aert Berewoutstraat tusschen het erf van Jan van den Dungen, vettewarier cremer, ex uno en tusschen het erf van de Zusters van het Convent op de Ulenborch, ex alio, strekkende zich van gezegde straat achterwaarts uit tot aan het erf van het Huis van Postel, nu de eerwaarde Paters van de Capucinen.

Ook kochten de Paters Capucijnen bij deze erven nog aan het Loyersgasthuis en een stuk van de straat de Uilenburg, waaraan dat gasthuis stond. Door al deze aankoopen waren zij eigenaars geworden van een zeer uitgestrekt terrein, dat zich van de Postelstraat langs het Waterstraatje 1), nu abusievelijk geheeten de Capucijnenpoort, en de erven van de aan de Vughterstraat staande huizen eenerzijds en den tuin van het vroegere klooster Marienburg op de Uilenburg anderzijds zich uitstrekte tot aan de Berewoutstraat. Op dit terrein, waarop men van de Postelstraat kwam door na te melden poort, die tusschen het Refugiehuis van Postel en het huis, genummerd Postelstraat no 16 stond en die altijd de Capucijnenpoort geheeten heeft, begonnen de Paters Capucynen achter laatstbedoeld huis in 1615 hun klooster met kerk te bouwen; voor deze kerk legde toen de Bossche Bisschop Zoesius den eersten steen, terwijl voor het klooster vanwege de stad door een harer Schepenen de eerste steen werd gelegd, die daaronder twee dubbelde Albertus'sen, ter waarde van ongeveer elf Carolusguldens, inmetselde; in

Toen hun klooster gereed was verlieten de Capucijnen het Refugiehuis van Postel en betrokken dat kloostermetterwoon; zij hebben daarop dat refugiehuis met een deel van deszelfs tuin met Guiliam Aertssen 2), zoon van wijlen Dirck Aertsen (of Aerdsen) en Rasa, de dochter van wijlen mr. Gerard Hack, tegen onroerend goed van dezen geruild, zooals blijkt uit eene Bossche Schepenakte van 4 Maart 1617 (Reg. n° 318 f. 276 vso), waarin daarover het volgende voorkomt: „Peter Janszn Mutsaerts als geordineerde ende genomineerde directeur off werelijck vader van de eerwaerdiche Patres van de Capucinen binnen deser stadt ende henne goederen alhier, (gemachtigd) door den Eerweerdiche heere ende Pater Simon Aldenardensis, provinciael des ordens der Capucinen over de provincie van Vlaenderen in Nederduitzlandt, ter eenre ende Guiliam Aertsn, zoene wylen Diercx Aertsn ende Rasa, dochter wylen mr. Gherarts Hack, ter andere zyde, hebben oipentlick beleden ende bekent, dat de voirs. Eerweerdiche Patres van de Capucinen binnen deser stadt mitten voirs. Guiliam Aertsn hebben gemaect ende aengegaen

De Capucijnen bleven niet lang in het bezit van hun nieuw klooster, daar reeds in 1629, toen den Bosch zich aan de Staatschen had moeten overgeven, hetzelve ten behoeve van het Rijk werd verbeurd verklaard en zij het alstoen moesten verlaten. Het Rijk heeft het daarop verhuurd aan Andries de Fresne, raad én rentmeester der Domeinen in de stad en Meierij van den Bosch en ontvanger van de gemeene middelen in die stad. Scotte en Gruys in hunne hoedanigheid van Gecommitteerden van den Raad van State kwamen daarna in 1636 met dezen overeen, nadat zij zelven het klooster hadden bezichtigd en het bovendien hadden doen opnemen en schatten door Pieter Bilderbeeck, opzichter en Frans Blom, toen timmerman te den Bosch, dat hij het van den staat zoude koopen, waarop Pieter Schuyl, als raad en rentmeester der geestelijke goederen aldaar hem den 26 November 1636 het Capucijnenklooster verkocht, hetwelk alstoen omschreven werd als volgt: het clooster ofte huysinge, voorplaetse ende hoff. 3) Op welke wijze dit klooster daarna van hem is gekomen aan Henrietta Maria Blom, dochter van Nicolaas en Elisabeth Wylde, is mij niet kunnen blijken. Van genoemde Henrietta Maria Blom werd het vervolgens geërfd door Leonora Wylde, die het ten huwelijk bracht aan haren man Diederick Ruysch, commissaris-ordinaris van de monstering en raad van den Bosch.

Van hem erfde het hunne dochter Florentina Ruysch, de huisvrouw van Christoffel baron van Galen; deze verkocht

Genoemde Smeyers (wiens vrouw was Elisabeth Ledigermans, die na zijnen dood hertrouwde met Hendrikus Couwenberg) verkocht 12 Aug. 1729 (Reg. n° 544 f. 131 vso) het gewezen Capucynenklooster, zooals het in laatstgemelde akte was omschreven, aan Jan Louis Verster, notaris en procureur, schepen en raad te den Bosch 5). Het kloostergebouw en de kerk van dit klooster verkeerden toen blijkens Foppens Historia Episcopatus Sylvaeducensis p. 298 in dezen staat: Conventus hodieque in totâ ferme integritate perseverat una cum templo, nisi quod circa annum 1700 turris corrueril. Den 2 Jan. 1742 (Reg. n° 560 f. 456) droeg Jan Louis Verster dit voormalig klooster met kerk tegelijk met het voormalig klooster Catharinenberg te Oisterwijk, dat de Staat aan hem den 11 Dec. 1729 had verkocht, over aan zijnen zoon Abraham Verster, drossaard van St. Michiels-Gestel, oud-schepen en raad van den Bosch en rentmeester der geestelijke goederen in de Kwartieren van Oisterwijk en Kempenland.

Ten tijde dat genoemde Abraham Verster dit gewezen Capucynenklooster bezat, waren de kerk en het kloostergebouw daarvan nog in wezen, behoudens dat toen reeds, als gezegd, op de kerk geen torentje meer stond en dat het kloostergebouw in twee aparte huizen gesplitst was.

Den 14 Juli 1801 verkochten zijne kinderen, behuwd- en kleinkinderen, zijnde: Dr. Florentius Verster, wonende te den

Het voormalig klooster en kerk der Capucijnen zijn in de eerste helft der 19e eeuw gesloopt geworden, Thans zijn bijna al de goederen, die zij in het begin van 1617 te den