Hoofdmenu

Achter de voorgevel    
Afbeeldingen    
Artikelen    
Sasse van Ysselt    
afb.

De IJdele Onrustige Wereld (Achter het Stadhuis 10)

Oorspronkelijke functie: Woonhuis. Bouwperiode: ca. 1850.
Bron: BHIC (HT052-001973)

De IJdele Onrustige Wereld
Door Henny Molhuysen

Horecagelegenheden zijn er ruim voldoende in de Bossche binnenstad. Iedereen kan een geschikte lokaliteit vinden om er iets te drinken of een hapje te eten. Ondermeer kan dat gebeuren achter de voorgevel van 'Achter het Stadhuis 10'.

Abraham van der Heijden was in 1878 met Line Hijmans getrouwd en drie jaar later naar 's-Hertogenbosch verhuisd. Daar kwam hij met zijn gezin ruim honderd jaar geleden in het pand 'Achter het Stadhuis 10' te wonen. Dit pand 'De IJdele Onrustige Wereld' genaamd, had hij als woonhuis gekocht. Abraham was veekoopman van beroep en had in de Berewoutstraat ook een slagerij annex vleesexportbedrijf. Hij overleed in 1935. Vijf ongehuwde dochters Van der Heijden, Anna, Cato, Suzanna, Carolina en Betsie; exploiteerden een rusthuis in het grote pand. Maar het waren joden, hetgeen betekende dat er vanaf 10 mei 1940 veel veranderde.
In het huis woonden toen ondermeer twee Duitse joodse vrouwen die voor Hitlers nationaal-socialisten naar het vrije Nederland gevlucht waren. Het mocht niet baten: Bertal Hahn en Lina Michel zouden in Sobibor komen te overlijden.
De maatregelen tegen de joodse Nederlanders werden eveneens langzamerhand duidelijker. Het was dan ook geen wonder dat de gezusters Van der Heijden probeerde onder te duiken. Men probeerde heimelijk huisvesting te krijgen in Het Lombardje, maar daar was geen plaats. Evenmin lukte het bij een katholiek geworden nicht in een Tilburgs klooster onder te duiken. In maart 1943 deed men een laatste beroep op de Bossche burgemeester om hulp: „Wij maken een verschrikkelijke lijdensweg mede, mijne geheele familie zijn naar Polen, waar wij sinds maanden niets meer vernomen hebben ...” Het heeft niet geholpen: de vijf zussen en een inwonende dame (Roosje Haagens) werden opgehaald. Kees Spierings zag het als kleine jongen gebeuren: „Ik kwam op een oorlogsdag de Ridderstraat uit op weg naar de Verwersstraat en juist voor hun huis zag ik een autobus staan: transport van de Bossche joden... Ik heb toen heel even, in een flits, gezien hoe men doende was. Het is een onvergetelijk part van een seconde geweest.” De reis had Sobibor als einddoel en alle zes zijn er overleden. Een getrouwde zus van de vijf is met haar man eveneens in een concentratiekamp om het leven gekomen. Het gezin Van der Heijden-Hijmans telde ook twee zonen.
Hartog van der Heijden was met vrouw en drie kinderen ondergedoken in Mariaheide, werd verraden en zij kwamen in Auschwitz om het leven. Ies van der Heijden was met vrouw en dochter ondergedoken op de zolder van een leeg internaat aan de Glorieuxlaan in Vught. Toen enkele jeugdige Vughtenaren op hun beurt inbraken in het pand, kennelijk om er een feestje te houden, verscheen de gewaarschuwde politie die er toen ook enige joodse families ontdekte. Ook zij werden vervolgens in Auschwitz en 'Oost-Europa' vermoord.
Voor hen was er vijftig jaar geleden geen bevrijding; de hele familie was uitgemoord...
Het pand 'Achter het Stadhuis 10' is na de oorlog een tijd woonhuis geweest van de familie Gielens die een smederij bezat aan de Orthenstraat. Vervolgens verdween de woonfunctie. 'Automaterialen Weyerman' en Boetiek Mignon waren de nieuwe gebruikers van het pand. Vervolgens was de horeca aan de beurt en heetten de gelegenheden vanaf 1976 achtereenvolgens: Foncue Pierre, Grand Café Hemingway en Het Groote Genoegen.


Brabants Dagblad donderdag 27 oktober 1994
 

In de IJdele, onrustige wereld
169
170
171
172
173
174

Noten
1. Men zie, over hen nog Maanblad Nederl. Leeuw 1904 p. 66.
2. Men zie ook nog Reg. no. 161 f. 205 en 162 f. 154.
3. 10 Juni 1662 Reg. no. 456 f. 340.
4. Men zie hierover nog van Heurn IV Historie p. 163 en p. 182 en vlgd.
5. Dit geschiedde omstreeks het jaar 1734.


De voorname Huizen en Gebouwen van 's-Hertogenbosch II (1910) 169-174
 

1993

Margreet Breukel

Een stukje geschiedenis van een pand in onze stad 's-Hertogenbosch
Rond Janus & Bet 1 (1993) 14-15
1994

Henny Molhuysen

Achter de voorgevel : De IJdele Onrustige Wereld
Brabants Dagblad donderdag 27 oktober 1994 (foto)
2002

Aart Vos

Achter het Stadhuis 10: 'een Joods rusthuis'
Bossche Bladen 2 (2002) 46-49  [pdf]
 

2006