Het Groot Paradijs en Het Klein Paradijs (Schapenmarkt 1)
|
'Het Groot Paradijs' (1573)
Schapenmarkt 1 (rechter deel)
Dit hoekpand vormde eens één geheel met het naastgelegen pand. In de cijnsboeken staan twee afzonderlijke pandjes van 15 voet (= 4,32 m) weergegeven. Het hoekpandje grensde aan de 'Minderbroederstrappe', de toegang tot het klooster. Aan de overzijde van de smalle Minderbroedersstraat waren kantoortjes van de geldwisselaars gevestigd. Later kwamen er de goudsmeden bij. In het onderhavige pand waren in de 16de eeuw Jan de 'wisselder' en de goudsmeden Johan de Leeu en Klaas van Swol gehuisvest, zodat
| 299 |
we hier mogen spreken van een centrum van geld en goudhandel.
Bij de haardentelling van 1553 wordt Frans Zonmans als huurder aangeslagen voor twee schouwen. Op de hiervoor vermelde 17de-eeuwse schilderijen en op de tekening van C. Pronk staan twee schoorstenen aangegeven, één halverwege het pand en één tegen de achtergevel. Het hoekpand is op deze afbeeldingen samengevoegd met het buurpand, zodat we mogen aannemen dat ook het hoekpand een brandmuur bezat. Deze muur zal gefundeerd zijn geweest op de dwarsgeplaatste scheidingsmuur tussen de kelders.
De samengevoegde panden hadden een houten overkragende gevel met een stenen onderbouw. De gevel was symmetrisch en was volgens het voornoemde schilderij van A. van Beerstraten voorzien van een tot in de nok doorlopende stijl die duidt op een langsmuur in het midden tussen de twee samengevoegde pandjes. Het brede pand bezat twee verdiepingen en een hoge kap met twee zolders, die licht kregen via dakkapellen. De houten zijgevel telde drie uitkragingen. Zowel op de eerste als tweede verdieping zaten meerdere kruiskozijnen. Beide verdiepingen zullen voor wonen bestemd geweest zijn.
De kelder bezat een tongewelf van ijsselsteentjes, dat over de volle breedte van de samengevoegde pandjes doorliep. De langsmuur in het midden deelde de kelder in twee gelijke delen. Op deze muur zal de scheidingsmuur tussen de twee delen van het huis gestaan hebben. De kelder was vanaf de straat toegankelijk. De kelder onder het achterhuis, die waarschijnlijk uit dezelfde bouwtijd dateert, was vanuit het voorste gedeelte toegankelijk.
| 304 |
| Literatuur |
| | CB 1520 f 43; CB 1573 f 46; HT 1553 f 1v; M 17; vSvY III, 504; Z 1511/'12. |
A. van Drunen, 's-Hertogenbosch van straet tot stroom (Zwolle - Zeist 2006) 299, 304
|
| |
|
'Het Klein Paradijs'
Schapenmarkt 1 (linker pand)
Hoewel dit pand 'Het Kleine Paradijs' genoemd werd, was het precies even breed als het hoekpand. In 1520 moet de kangieter Dirk Dirckz voor een perceelsbreedte van 15 voet (= 4,32 m) betalen en voor een straatkelder met een ijzeren venster. Na hem moet de beeldsnijder Robbert Geritsz betalen. In de tweede helft van de 16de eeuw is het huis in het bezit van bakkers. De bakkerij zal in het achterhuis gevestigd zijn geweest, bereikbaar vanaf de openbare straat. Hier zal ook de oven gesitueerd zijn, waarvoor bij de haardentelling in 1553 betaald moet worden. Er zijn ook twee haarden geteld, die zich tegen de brandmuur bevonden kunnen hebben.
De kelder die door een latere muur met poeren gescheiden is van die onder het hoekpand, dateert in die vorm uit de late 16de of uit de 17de eeuw. Hij stond in verbinding met die onder de straat, die in 1540 is aangelegd. Deze straatkelder ligt haaks op de rooilijn en strekt zich zodoende voor het buurpand uit.
Uit de voornoemde afbeeldingen uit de 17de en 18de eeuw blijkt dat het huis een houten gevel bezat, die zich ook uitstrekte over het rechter buurpand, zoals hiervoor is vermeld. Gezien het grote aantal ramen zullen de beide verdiepingen een woonfunctie gehad hebben. Aangezien het pand in 1744 door brand verwoest is, zijn geen gegevens over de indeling in de 16de eeuw en de bouwconstructies bekend.
| 304 |
| Literatuur |
| | CB 1520 f 43; CB 1573 f 46; HT 1553 f 1v; I 1603; M 16; P 1569; vSvY III, 504. |
A. van Drunen, 's-Hertogenbosch van straet tot stroom (Zwolle - Zeist 2006) 304
|
| |
Voorkelder, kelder eind 16e eeuw zeker aanwezig.
Bron: Verkennend onderzoek publieksfuncties kelders aan Markt en Pensmarkt
|
| |
|
