Hoofdmenu

Artikelen    
Bouwhistorie    
Kelder    
Links    
Raadsbesluiten    
Rijksmonument    
Sasse van Ysselt    
afb. A.F.A.M. Wetzer, 4 augustus 2007
Het Root Cruijs (Markt 61)

De geschiedenis van dit pand begint op het moment dat de beroemdste Bosschenaar aller tijden er zijn intrek neemt. Aleid van de Meervenne, echtgenote van Jeroen Bosch, erfde het huis van haar familie. Toendertijd droeg dit huis de naam 'In den Salvatoer'. De schilder woonde er vermoedelijk van 1481 tot zijn dood in 1516. Zijn vrouw zou er daarna nog zes jaar blijven wonen.
Bron: Bossche Pracht

'Het Root Cruijs' (1635)
Markt 61

In 1477 heet dit huis 'Inden Salvatoer'. Wanneer de naamsverandering heeft plaatsgevonden is niet bekend.
In het begin van de 16de eeuw wordt Jeronimus van Aken, beter bekend als de schilder Jeroen Bosch (circa 1450 - 1516), aangeslagen voor zettingen. Hij zal uit naam van zijn vrouw, die het pand geërfd had, betaald hebben. Vanaf 1507 is het huis onderverhuurd. Jeroen wordt aangeslagen voor een hertogcijns over het perceel van 19 voet (= 5,46 m), hetgeen overeenkomt met de huidige breedte, inclusief de linker zijmuur.
Bij de haardentelling van 1553 blijkt de kramer Aart Eymberts bezitter te zijn. Hij moet betalen voor vijf schouwen, één 'stove', één bakoven en één 'brouhuys'.
209
Dit brouwhuis, dat ook in de 17de eeuw nog dienst deed, zal het smalle losstaande gebouw op het achtererf geweest zijn. Dit vermoedelijk 15de-eeuwse gebouw is onderkelderd en staat in verbinding met de kelder onder het hoofdhuis. De grote hoofdkelder was ook vanaf de straat toegankelijk. Archeologisch onderzoek heeft uitgewezen dat de bakstenen fundering van de voorgevel in de 14de eeuw is aangelegd. De zijmuren in de kelder dateren uit dezelfde tijd. Het gewelf is later aangebracht. Mogelijk had de kelder in aanvang een houten balklaag. Tegen de linker zijmuur bevindt zich een originele stookplaats. De kelder vertoont bouwsporen die wijzen op een faseverschil tussen het voor- en achterhuis. Tussen beide was een brandmuur aanwezig. Het huis was in 1569 gesplitst: soldaten hielden het voorhuis bezet.
De twee 16de-eeuwse schilderijen geven het pand weer met een stenen trapgevel met kantelen. Op de begane grond is een centrale ingang met aan de linkerzijde de kelderingang. Op de eerste en tweede verdieping zitten drie kruisvensters, die op bewoning duiden. De aangetroffen fragmenten van muurschilderingen op de eerste verdieping bevestigen dit vermoeden. De zolder zal uit twee lagen bestaan hebben, aangezien er twee luiken boven elkaar zaten. De eerste zolder had aan weerszijden een kruisvenster. In de top van de rijke gevel zat een ronde nis.
210

Literatuur
 BP R 1246 f 242 (1477); CB 1520 f 14v; CB 1573 f 17v; HT 1553; Janssen 1983, 53-63; M 203; P 1569; vSvY III, 347-348; Z 1502/'3; Z 1552/'53.

A. van Drunen, 's-Hertogenbosch van straet tot stroom (Zwolle - Zeist 2006) 209-210
 

Kelder met tongewelf.
~~~
Kelder eind 16e eeuw zeker aanwezig.
Bron: Verkennend onderzoek publieksfuncties kelders aan Markt en Pensmarkt
 

Markt 61
Twee vensterassen breed pand (XIXc) met twee verdiepingen onder met blauwe Hollandse pannen gedekt zadeldak met schild (voor). De gepleisterde voorgevel is afgesloten door een kroonlijst met consoles, omlijste velden, tandlijst en goot op klossen; de gedeeltelijk hardstenen pui gaat grotendeels schuil achter latere wijzigingen; op de verdieping een hardstenen borstwering met balusters op hardstenen consoles en vensters met afgeronde bovenhoeken en geprofileerde omlijsting met kuifstuk; op de tweede verdieping een balcon met fraai gietijzeren hek en rustend op drie consoles met Atlanten, vensters met afgeronde bovenhoeken geprofileerde omlijsting met kuifstuk en muurdammen met gecanneleerde pilasters.
Inwendig: kelder met tongewelf; rijk geprofileerde en gedetailleerde betimmeringen, stucwerkplafonds en trappehuis (XIXc).

(datum: 12 januari 1989; kadastraalnr: H 6116; monumentnr: 21730)

Rijksdienst voor de Monumentenzorg 2004
 

Het Roode Kruis
No. 61

Dit huis, dat naast het laatst behandelde staat, behoorde in 1574 toe aan Arnold Eymbertszn. en in 1688 aan Guiliam de Helt 1); van dezen laatste staat in de onuitgegeven Bossche Kronyk het volgende vermeld: 7 September 1688 is gebeurt, dat Guiliam de Helt, wonende in den Bosch op de Merckt, 's avonds tussen acht ende negen ure is naer boven gegaen met een brandende kersse om syn duyven drincken te bren-
347
gen ende daerontrent cruyt staende ende door onvoorsigticheyt, apparent van sijn licht te bewaeren, is verongeluckt ende op de solder doot gevonden, welck springen de nabueren groote schade heeft gedaen." Zijne dochter Maria Mechtildis de Helt had van haren man Theodoor van Velpe, geboortig van den Bosch, (zoon van Jan en Sara van Kessel) de navolgende kinderen: Henricus Ignatius, Johan Baptista, mr. Wilhelmus Petrus, advocaat en Willemina Maria Velpe; dezen verkochten 15 Mei 1739 (Reg. n° 548 f. 142 vso) het Rood Kruis aan Paulus de Haas, woonachtig te Rotterdam; na deze was daarvan eigenaar Cornelis Mosmans, koopman te den Bosch 2), doordien hij het 1 Juli 1747 (Reg. n° 568 f. 154) van hem had gekocht. Deze verkocht het aan Catharina Geertruida Josepha van de Ven, weduwe van Willem Mosmans, den broeder van genoemden Cornelis; de executeurs van haar testament verkochten dat huis 11 September 1801 weder aan Hermanus Josephus Heeren.
348

Noten
1. Zijne genealogie is als volgt:
Herman Colen gen. de Helt, zoon Jan Henrickszn, huwde Margaretha Kuysten Françoisdr.
Hunne kinderen waren:
a. Hans, die volgt sub I.
b. Maria, huwde Joost Loeff van der Sloot (zie Deel I pag. 294).
c. Theodora huwde Seger Darkennis.
I. Hans Colen gen. de Helt, hiervoren sub a genoemd, stierf 1624, huwde Geertruid van Heersel, stierf 1676, die hem schonk:
a. Margriet, huwde met mr. Johan van Wamel, apotheker.
b. Guiliam Colen gen. de Helt, stierf 1688, huwde Willemina van Asten, stierf 1670, die hem schonk:
a. Godefridus, stierf 20 Maart 1711.
b. mr. Johan Baptist.
c. Maria Mechtildis, huwde met Theodoor van Velpe.
d. Willem, stierf jong.
2. Zijne vrouw was Guilielma Heeren.

De voorname Huizen en Gebouwen van 's-Hertogenbosch III (1910) 347-348
 

2003

Wim Hagemans

Het huis van Jeroen Bosch
Bossche Pracht 7 (2003) 170-173
2007

Redactie

Gevel van voormalig huis Jeroen Bosch aan Markt gerestaureerd
Brabants Dagblad vrijdag 25 mei 2007
2007

Erwtenman

Terug naar 1810
Brabants Dagblad dinsdag 4 september 2007 (foto)
2008

Redactie

Puiprijs 2008 twee keer naar Invito op Markt
Brabants Dagblad dinsdag 28 oktober 2008
 

2001

Aanpassingen pand Jeroen Bosch

Het college stemt in met de voorgestelde aanpassingen aan het pand Markt 61 in het kader van de thema ontwikkeling Jeroen Bosch.
B&W Besluitenlijst 26 juni 2001
2007

Reconstructie gevel

Het college besluit financieel bij te dragen aan de reconstructie van de 19e eeuwse natuurstenen pui van het pand aan de Markt 61. Hieraan ten grondslag ligt de unieke cultuurhistorische waarde van het pand, dat in de late middeleeuwen in het bezit was van de schilder Jeroen Bosch. De totale reconstructiekosten bedragen ruim € 60.000,- waarvan de gemeente de helft subsidieert.
B&W Besluitenlijst 29 mei 2007
 

Bouwhistorisch onderzoek BAM