|
De Muzerije (Hinthamerstraat 74)
|
|
Dit grote gebouwencomplex, dat tot 1629 functioneerde als Bisschoppelijk paleis en daarna als ambstwoning voor de Kommandant van het Staatse leger, bestond oorspronkelijk uit een vijftal afzonderlijke panden. Deze werden bij elkaar gevoegd achter één doorgaande lijstgevel. Aan de straatzijde heeft het gebouw ook nu nog het achttiende eeuwse uiterlijk grotendeels bewaard.
Bron: Historische Maquette 's-Hertogenbosch Stad & Vesting
~~~
Ontstaan uit samenvoeging van meerdere huizen; het voornaamste daarvan was het huis van Cloetingen, dat later het refugiehuis der abdij van Tongerloo werd en in 1590 aan het nieuwe bisdom werd afgestaan om, vergroot met drie andere huizen, bisschoppelijk paleis te worden. Daaraan herinnert nog een natuurstenen medaillon met het wapen van bisschop Zoësius (1615-1625) op de binnenplaats. Hardstenen ingangspoort met jonische pilasters en hoofdgestel; dakkapellen en kroonlijst met gesneden consoles in Régence-stijl.
Bron: Bossche Monumenten in Beeld
~~~
Heeft een mooie gerestaureerde 15e eeuwse kelder (tongewelf).
Bron: Stadsgidsenwerk
~~~
18e eeuwse Franse lijstgevel in rococostijl is gemaakt door Jac. Evertse. Het heeft deze naam pas vanaf 9 oktober 1965. Voorheen vier panden waaronder het Refugiehuis van de Abdij van Tongerlo, andere namen waren "Huis van Jacob Coolen" en "Huis van Doerne". De vier panden werden in de tweede helft van de 16e eeuw samengevoegd tot het bisschoppelijk Hof in opdracht van Bisschop Laurentius Metsius die in 1570 de eerste Bisschop van 's-Hertogenbosch opvolgde. Hij was ook Abt van Tongerloo. In 1764 werden de vier voorgevels een gevel. De bouwtekeningen bevinden zich nog in het Stadsarchief. Het refugiehuis heette eerst "Huis van Cloetinge". Op de binnenplaats is een wapen in natuursteen van Bisschop Zoesius ter herinnering aan het Bisschoppelijk Paleis vanaf 1590 tot 1629, Na 1629 was het Militair Commandement. Na 1794 maakten de Fransen er een kazerne van. In 1796 werd het de zetel van het Hof van Justitie van Brabant. In 1802 kreeg het de functie van de "Departementale Rekenkamer van Brabant". In 1813 werd het weer militair commandement tot 1828 toen het Paleis van Justitie voor het Hof van Assises werd. Omstreeks 1920 werd het door het Rijk verlaten. Daarna was het nog R.K. Lyceum. Nu "de Muzerije" Stedelijke Muziekschool en theater/bioscoop. Sedert 1986 is de exploitatie en het beheer in handen van "De Muzerije".
Bron: Kring
|
Hinthamerstraat 74
Bouwhistorische verkenning
ing. A.G. Oldenmenger en M.L.J. Bimmel
BAAC | rapport 05.193 | juli 2005
Bouwhistorie Archeologie Architectuurhistorie Cultuurhistorie (BAAC bv) Gemeente 's-Hertogenbosch
|
|
Hinthamerstraat 74
Voormalig Commandementshuis, tevoren Bisschoppelijk Paleis. Ontstaan uit samenvoeging van meerdere huizen; het voornaamste daarvan was het huis van Cloetingen, dat later het refugiehuis der abdij van Tongerloo werd en in 1590 aan het nieuwe bisdom werd afgestaan om, vergroot met drie andere huizen, bisschoppelijk paleis te worden.
Daaraan herinnert nog een natuurstenen medaillon met het wapen van bisschop Zoesius (1615-1625) op de binnenplaats. In 1629 tot Militair Commandement ingericht.
1764 de verschillende voorgevels verbouwd tot een totale gevel, waarin de plaats van de wijde ingang en het uitspringend risaliet nog op de oorspronkelijke verdeling wijzen. Hardstenen ingangspoort met jonische pilasters en hoofdgestel; dakkapellen en kroonlijst met gesneden consoles in Regencestijl.
Inwendig: in de gangen gestucte moerbalken met sleutelstukken (17e eeuw). In een der benedenkamers deuren in Lodewijk XV-stijl en pauselijke emblemen, die herinneren aan het feit dat het huis in 1812 nog korte tijd bisschoppelijk paleis was voor de door Napoleon benoemde M.F. van Camp. In de grote achterzaal cassettenplafond en in stuc emblemen der Gerechtigheid (in 1838 werd het huis Provinciaal Gerechtshof, later Paleis van Justitie). Voorkamer met Empire-interieur.
(datum: 12 januari 1989; kadastraalnr: H 3977; monumentnr: 21633)
Rijksdienst voor de Monumentenzorg 2004
|
| |
|
Het Paleis van Justitie
|
Ter plaatse waar dit gebouw thans staat, stonden oudtijds deze huizen:
| 179 |
|
Zoo waren dan nu de huizen van Doerne en van Cloetingen en dat van Colen het eigendom van het Bisdom den Bosch geworden; dit maakte ze daarop tot één geheel om dit te doen dienen tot paleis voor zijne bisschoppen; zij waren na Metsius achtereenvolgens: Clemens Crabbeels, Gisbertus Masius, Nicolaus Zoesius en Michael Ophovius. Van Heurn schreef in zijne Beschryving over genoemde aaneenbouwing: de Bossche bisschoppen Crabbeels, Masius en Zoesius hebben veel daaraan (gemelde huizen n.l.) verbouwd, zooals uit derzelver wapenschilden, die in het gebouw nog te zien zijn, schijnt te blyken. Thans is daarin nog alleen het wapen van bisschop Zoesius te zien.
Na de reductie van den Bosch in 1629 werd ook dit bisschoppelijk paleis door den Staat geconfisqueerd, die het daarop bestemde tot militair kommandement en woning van den kommandant der stad 1),
In 1764 is van wege den Staat voor dit huis een nieuwe
| 191 |
voorgevel gezet, zijnde die, welken dit gebouw nu nog heeft en van binnen zijn er toen zeer vele verbeteringen in aan gebracht, waarna het was, zoo schreef van Heurn verder, eene deftige en groote huizinge met een grooten tuin daar achter, welke zich tot aan Stadswal uitstrekt. Volgens van Heurn kwam eerst in 1629 in den Bosch een militaire kommandant of kommandeur, zooals hij dien noemde en was deze aldaar na den gouverneur de hoogste militaire autoriteit; kwam er een nieuwe kommandant in die stad, dan werd hij dan ook door twee gemachtigden uit het College van Schepenen en door den Pensionaris verwelkomd; in het gebed, dat de Predikant van den predikstoel voor de autoriteiten der stad deed, noemde deze hem om dezelfde reden terstond na den Gouverneur en aanvankelijk ging hij in rang voor den Hoogschout; in 1668 schreven echter de Staten Generaal den toenmaligen militairen kommandant van den Bosch, van Tuyl van Bulkestein, voor dat deze overal aan den Hoogschout den voorrang zoude laten. De Regeering van den Bosch gaf jaarlijks aan haren militairen kommandant voor correspondentie en tot onderhoud van goede vriendschap eene toelage van fl 315 en aanvankelijk ook nog turf en kaarsen, doch vanaf het jaar 1643 gaf de stad hem daarvoor jaarlijks 100 ducatons in de plaats; sedert dien ontving hij alzoo van haar elk jaar fl 630; het Kwartier van Maasland gaf hem voorts jaarlijks fl 100 en eenige dorpen in dat en de andere Kwartieren der Bossche Meierij gaven hem daarenboven jaarlijks nog eene kar stroo of hout, een zak knollen en een vet varken, zoodat hij een echt vet baantje had.
In zijne Beschrijving geeft van Heurn de navolgende naamlijst der Kommandeurs van den Bosch:
| 1629. | Jonker Philips van Thienen, luitenant-kolonel; hij overleed in 1654 en werd op het hoogkoor der St. Janskerk te den Bosch begraven. |
1654. | Jonker Hendrik van Tuyl van Bulkestein, te voren sergeant-majoor van den Bosch, zijnde de benaming voor den onder-kommandant van den Bosch, den derden in rang der mili- |
| 192 |
| | taire autoriteiten, welke men aldaar oudtijds had. Eerst in 1629 kwam er een sergeant-majoor, die vanaf 1769 den titel kreeg van groot-majoor; vóór 1629 had men in die stad van af 1585 een wachtmeester gehad, welke door de Regeering van die stad werd aangesteld, omdat zij, sedert zij zich in 1579 met den Koning van Spanje had verzoend, de verdediging van den Bosch op zich had genomen, welke verplichting met de reductie van die stad in 1629 ophield. |
1670. | Mathias van Asperen, heer van Heeswijk en Dinther. |
1688. | Jonker Hendrik van Utenhove, heer van Amelisweerd, te voren sergeant-majoor van den Bosch; hij was ook generaal-majoor der Infanterie en overleed 9 December 1715. |
1715. | Frederick Thomas d'Yvoi, generaal-majoor, eerst sergeant-majoor te den Bosch. Hij overleed 28 December 1719 en werd in de voormalige kerk te Nuland onder eene houten graftombe begraven, alwaar ter zijner gedachtenis nog dit opschrift in een der glazen werd geplaatst: De hr Fredrik Thomas Ivoy collon. van een regiment infanterie, gener. majoor, gener. quart. meester en commandeur der stad 's-Hertogenbosch, ob. 28 Dec. 1719. |
1720. | Jonker Karel Lodewijk baron van Wassenaer, kolonel der dragonders; in 1724 werd hij benoemd tot kommandeur van Yperen. |
1724. | Jonker Lambert Joost baron van Hambroek, kolonel der Cavalerie. In 1736 werd hij kommandeur van Stevensweert. |
1736. | Jonker Barend baron Bentinck, heer van Werkeren, kolonel der Infanterie. In 1737 werd hij gouverneur van Coevorden. |
1737. | Willem Benjamin de Guy, eerst kolonel, daarna generaal-majoor der Infanterie. Hij overleed 22 Januari 1755; zijn wapenschild is toen gehangen in de H. Sacramentskapel der St. Janskerk te den Bosch. |
1755. | Jonker Johan Roelof baron van Dongen, generaal-majoor; hij overleed 10 Februari 1760; zijn wapenschild werd in dezelfde kapel als dat van zijnen voorganger opgehangen. |
1760. | Gideon Salomon Deutz, generaal-majoor; was tevens |
| 193 |
| | sergeant-majoor van den Bosch; in 1773 werd hij gouverneur van Bergen op Zoom, alwaar hij 16 Augustus 1784 overleed. |
1773. | Jonker Johan Adolph baron van Hardenbroek, generaal-majoor der Infanterie; 19 Januari 1780 werd hij kommandeur van Veurne en in 1784 gouverneur van Bergen op Zoom. |
1780. | Jonker Robbert Douglas, generaal-majoor der Infanterie en kolonel van een regiment Mariniers; in 1778 was hij grootmajoor geworden van den Bosch, wat hij bleef totdat hij in 1780 kommandeur van die stad werd; dit hiatste bleef hij tot aan hare inneming in 1794 door Pichegru. |
Na deze inneming, werd het voormalig Bisschoppelijk Paleis eene kazerne voor de Fransche troepen, waarvan het zeer veel had te lijden; het bleef dit tot 1796, als wanneer het met groote kosten werd ingericht tot het Hof van Justitie van Brabant, hetwelk in 1794 van den Haag, alwaar het den naam droeg van Raad en Leenhove van Brabant en Lande van Overmaze 2), naar den Bosch was overgeplaatst 3); dit paleis bleef daartoe dienst doen tot September 1802, als wanneer gezegd Hof onder den naam van Departementaal Gerechtshof van Brabant naar Breda werd overgebracht; dat Hof bestond toen uit één president en acht raadsheeren, voor wie als eisch was gesteld, dat zij in Noord-Brabant geboren waren en aldaar zes jaren lang gewoond hadden, alsmede dat zij 30 jaren oud en in Nederland gepromoveerd waren; zij waren in 1806 mr. Bernardus Storm, president; mr. Pieter Losecaat, Guilhelmus Josephus vanden Heuvel, C.B. van Engelen van Strijen, Lambertus Wilhelmus van der Horst, S.A.N. van Petersom Ramring, Andreas Joseph Hendrik Le Heu, S.B. Jantzon van Nieuwland en Daniel Mobachius Quaat, raden, terwijl toen daarbij fungeerden: als procureur-generaal mr. A. van Adrichem; als griffier mr. Joseph van der Beien en als secretaris Jan
| 194 |
Leonard Wierix; het reglement voor dit Hof, zooals het in 1802 door het Departementaal Bestuur van Braband was vastgesteld, is te vinden in het werk van Servaas van de Graaff Historisch-Statistische Beschrijving van het Koninkrijk Holland I Deel blz. 131 en vlgd.
Nadat het Departementaal Gerechtshof naar Breda was overgeplaatst, werd gezegd Bisschoppelijk Paleis door de Departementale Rekenkamer van Brabant gebruikt voor hare vergaderplaats tot Augustus 1805, als wanneer het door den Raad van Finantie van Braband, welke haar verving, betrokken werd. De werkkring van dezen Raad, welke uit 5 leden bestond en tot taak had te beheeren alle geldmiddelen en inkomsten, die ten behoeve der gewestelijke kas vloeiden, vindt men omschreven bij van de Graaff t.a.p. blz. 68. Toen die Raad, tengevolge van de inlijving van het Koninkrijk Holland bij Frankrijk, in 1810 ophield te bestaan, werd het Bisschoppelijk Paleis door Keizer Napoleon I wederom tot een zoodanig paleis bestemd en wel voor den door hem voor het Departement van de Monden van Rijn gekozen bisschop Mathias Franciscus van Camp, eene keuze, die de Paus nooit heeft willen bekrachtigen; de val van den grooten Keizer in 1813 was ook die van dezen schismatieken bisschop 4). Water daarna met dit gebouw gebeurde, is mij niet kunnen blijken tot aan het jaar 1827; toen werd het ingericht tot paleis van justitie voor het Hof van Assises. In 1838 werd het bestemd voor de zittingen van het Provinciaal Gerechtshof van Noord-brabant, waartoe het personeel in de maand September van dat jaar voor het eerst werd benoemd met mr. P.S. van Son tot president; sedert het herstel van Nederland's onafhankelijkheid in 1813 was tot dusverre recht van hooger beroep geweest: van de civiele vonnissen, door de Rechtbank van den Bosch gewezen, op het Hoog Gerechtshof in den Haag en van de correctioneele vonnissen, door die Rechtbank geveld, op de
| 195 |
Rechtbank van Middelburg, terwijl de crimineele zaken in eerste en hoogste instantie berecht waren door het Hof van Assises, dat voor Noord-Brabant, als gezegd, in het gewezen Bisschoppelijk Paleis zijne zittingen hield; de Rechtbank van eersten aanleg, die in den Bosch zetelde, hield gedurende al dien tijd hare zittingen op het Stadhuis aldaar, hetwelk zij bleef doen tot het jaar 1840, als wanneer ook zij werd ondergebracht in het voormalig Bisschoppelijk Paleis, dat daartoe aanmerkelijk was vergroot door daaraan de zittingszalen van die Rechtbank en het Hof te bouwen; de Rechtbank had intusschen den naam van Arrondissements-Rechtbank gekregen, 's Lands Regeering houdt dit gebouw thans voor bouwvallig en doet daarom een nieuw paleis van Justitie bouwen aan de St. Jorisstraat ter plaatse waar vroeger de Schuttersbogaard en de Plaats Royaal zich bevonden (Deel I p. 405 en vlgd.)
Zoo zal het niet lang meer duren of ook dit oud-bisschoppelijk paleis wordt aan zijne tegenwoordige bestemming onttrokken.
| 196 |
| Noten | | 1. | Tegenover dit gebouw werd op het kerkhof der St. Janskerk, ter plaatse, waar thans een brandspuithuisje der gemeente den Bosch staat, het corps de garde of wachthuis van den Kommandant der stad geplaatst. | | 2. | Het was aldaar in 1591 door de Staten Generaal opgericht. | | 3. | Steph. Hanewinkel Geschied, en Aardrijksk. Beschrijv. der stad en Meierij van den Bosch p. 114 en 246. | | 4. | Schutjes t.a.p. II p. 72 en vlgd. |
De voorname Huizen en Gebouwen van 's-Hertogenbosch III (1910) 179-196
|
| |
| 1928 |
A.F.O. van Sasse van Ysselt
Het gebouw der R.K. Lycea in de Hinthamerstraat te 's-Hertogenbosch
Teulings ('s-Hertogenbosch 1928)
|
| 1982 |
A. Beerens
Geschiedenis van het Jeroen Bosch huis. De geschiedenis van een pand aan de Hinthamerstraat, dat vele eeuwen heeft getrotseerd en voor vele doeleinden werd gebruikt
Beerens ('s-Hertogenbosch 1982)
|
| 1988 |
Redactie
Hinthamerstraat 74 Jeroen Boschhuis
KringNieuws 83 (1988) 74-75
|
| 1996 |
Judith Mestriner
Ontwerp Jeroen Boschhuis
Judith Mestriner (Rosmalen 1996)
|
| 2001 |
Theo Hoogbergen
Bevlogenheid en troebelen rond de kunst : Pragmatische oplossingen?
Bossche Bladen 4 (2001) 129-132 [pdf]
|
| 2008 |
Rianneke Huibers
Grote verbouwing Muzerije van start. Pand cultuurcentrum aan Hinthamerstraat krijgt ander aanzien.
Brabants Dagblad dinsdag 24 juni 2008 (foto, tekening)
|
| 2009 |
Petra Dircks
Contouren van atrium Muzerije krijgen vorm
Brabants Dagblad woensdag 15 april 2009
|
| 2009 |
Bouwhistorisch onderzoek in de Muzerije
Al geruime tijd wordt er gewerkt aan een grootschalige verbouwing van het creatief centrum 'Muzerije' aan de Hinthamerstraat. De gemeentelijke bouwhistorici doen daarbij uitgebreid onderzoek. Bijzonder interessant blijken twee historische rechtzalen aan de achterzijde van het complex, langs de Dieze en In de Boerenmouw.

Redactie | de Bossche Omroep zondag 21 juni 2009
|
| 2009 |
Mary van Erp
Verbouwing van cultureel Den Bosch
Brabants Dagblad vrijdag 20 november 2009
|
| 2010 |
Petra Dircks
De Muzerije geeft haar historie prijs
Brabants Dagblad woensdag 27 januari 2010
|
| 2010 |
Joris van Duin
De Muzerije; pand om in te verdwalen
Brabants Dagblad woensdag 9 juni 2010
|
| 2010 |
Muzerije is helemaal klaar voor de toekomst
Na een forse bebouwing van vijftien maanden is cultureel centrum De Muzerije aan de Bossche Hinthamerstraat weer geopend. Vrijdag gebeurt dat officieel.

Mary van Erp | Brabants Dagblad dinsdag 7 september 2010
|
| 2010 |
De Muzerije krijgt klap te verwerken
• Kunsten centrum De Muzerije moet het vanaf 2013 met 7,5 ton minder doen.
• Ook andere culturele instellingen in gemeente Den Bosch leveren flink in.
• Bibliotheek noemt sluiten van filiaal in Rosmalen 'een optie'.

Robèrt van Lith | Brabants Dagblad zaterdag 18 december 2010
|
| 2011 |
Pand Muzerije 'ondermaats'
• Muzerije vindt huisvesting Bank van Leening en Hinthamerstraat onder de maat.
• Organisatie overweegt schadeclaim en opzeggen huur.
• Directeur Marc Jacobs wil binnen maand plan van aanpak van gemeente.

Tilly van Uffelen | Brabants Dagblad vrijdag 28 januari 2011
|
| 2011 |
Raad geeft De Muzerije meer tijd
• Bossche gemeenteraad wil kunstencentrum De Muzerije meer tijd geven om 7,5 ton te bezuinigen.
• VVD en Leefbaar 's-Hertogenbosch en Rosmalen willen Centrum voor Beeldende Kunsten onderbrengen bij SM's.

Robèrt van Lith en Linda van Gorkum | Brabants Dagblad dinsdag 1 maart 2011
|
| 2012 |
Domien van der Meijden
Muzerije Den Bosch moet meer geld verdienen verhuur en horeca.
Brabants Dagblad dinsdag 10 januari 2012
|
| 2012 |
De Muzerije worstelt met bezuinigingen
• Kunstencentrum De Muzerije heeft nog altijd geen bedrijfsplan klaar om forse bezuinigingen op te vangen.
• Directeur Jacobs krijgt hulp bij bezuinigingsoperatie.
• Vaste banen van cultuurdocenten staan op de tocht.

Robèrt van Lith | Brabants Dagblad vrijdag 11 mei 2012 | 25
|
| |
| 1795 | | Commandement | Kaart Plan der Stad Forten en Situatie van 's-Hertogenbosch 1795 |
|
| |
| 1629 |
In 1629 werden de panden geconfisceerd en bestemd tot ambtswoning van de militaire commandant.
Bron: Langs Bossche Monumenten
|
| 1764 |
Het Militaire Commandement in de Hinthamerstraat wordt verbouwd. Bestond het uit drie panden; nu zal het drastisch verbouwd worden tot één pand (voormalige Jeroen Boschhuis).
Bron: Kroniek van 's-Hertogenbosch
|
| 1838 |
Het Militaire Commandement aan de Hinthamerstraat krijgt een nieuwe functie: Provinciaal Gerechtshof.
Bron: Kroniek van 's-Hertogenbosch
|
| 1922 |
Van 1922 tot 1963 is het lyceum er gevestigd geweest.
Bron: Langs Bossche Monumenten
|
| |
|
Het Commandement in de Hinthamerstraat, 1778 (nu het Jeroen Boschhuis)
Naar een tekening van J. Everts
()
De verschillende gebouwen die op deze plaats stonden, werden in 1590 bestemd tot paleis van de bisschop van Den Bosch. Na de val van de stad in 1629 nam de militaire commandant van de Staatse er zijn intrek. In 1764, toen generaal-majoor Gideon Salomon Deutz commandant van Den Bosch was, werd het gebouwencomplex ingrijpend veranderd en kreeg het de huidige voorgevel. Nieuwe bestemmingen voor het gebouw volgden. Het Hof van Justitie kwam er in 1796 te zitten en in de twintigste eeuw waren hier de R.K. Lycea gevestigd. Na het vertrek van de scholen naar het Sweelinckplein werd het pand verbouwd tot een cultureel centrum. Het gebouw kreeg toen ook zijn huidige naam, Jeroen Boschhuis.

Ach Lieve Tijd. 800 jaar Den Bosch en de Bosschenaren 3 (1982) 70
|
| |
| 2010 |
De Muzerije / Voormalig Gerechtshof
Achter de brede voorgevel uit 1764 zijn in het verleden drie middeleeuwse woonhuizen samengevoegd. Tezamen werden ze rond 1590 in gebruik genomen als hof van de eerste Bossche bisschop Metsius. Na de overgang van de stad naar republiek in 1629 werd dit rooms-katholieke bezit onteigend en diende het tot in de 18e eeuw als woning van de commandant van het militaire garnizoen. In de 19e eeuw werd het complex herbestemd als Gerechtshof, een functie die het heeft gehad tot aan het begin van de 20e eeuw.
Twee gerechtszalen herinneren nog aan die tijd. Bij de net afgesloten verbouwing en restauratie zijn de 19e-eeuwse empirevensters gereconstrueerd met de luiken (persiennes) van het 19e-eeuwse Gerechtshof.

Monumenten Magazine 2010
|
| |
| 2004 |
Architectenkeus renovatie Muzerije
Het college besluit Hans van Heeswijk architecten uit Amsterdam de renovatie van De Muzerije te laten ontwerpen. Een beoordelingscommissie heeft geadviseerd om Hans van Heeswijk architecten uit Amsterdam te kiezen. De belangrijkste redenen hiervoor zijn de aansprekende visie op het project en het respect voor de monumentale bestaande gebouwen aan de Hinthhamerstraat en de Schilderstraat.

B&W Besluitenlijst 21 december 2004
|
| |
|
| 1900 |
|
|
| 11 september 2010 |
|
|
|
|