Hoofdmenu

Afbeeldingen    
Artikelen    
Geschiedenis    
Kunstafbeeldingen    
Raadsbesluiten    
Rijksmonument    
Stadsrekeningen    
Verhalen en legenden    
afb. Onbekend, 31 mei 2003
Kruithuis (1618 - heden) (Citadellaan 7)

Het zeshoekige gebouw is een ontwerp van Jan van der Weeghen en gebouwd tijdens het Twaalfjarig Bestand 1609-1621. Jan Van der Weeghen was krijgsbouwkundige in dienst van de aartshertog. Drie jaar heeft men er over gedaan: 1618-1621. Het werd opgericht om als opbergplaats voor munitie te dienen in tijden van belegering door prins Maurits en Frederik Hendrik. In die functie is het een uniek gebouw. Voor de tijd van het Kruithuis lag de munitie van de stad opgeslagen in kleinere depots, zoals torens en rondelen van de stadsmuren.

In 1975 vond er een grondige restauratie plaats waarbij de toenmalige, lager gelegen positie weer zichtbaar werd gemaakt, evenals de toegangspoort met brug die over de stadsgracht liep. Die gracht werd in 1769 gedempt.

De dienst Domeinen heeft het gebouw in 1917 afgestoten en overgedragen aan de gemeente 's-Hertogenbosch. Tot 1972 heeft het allerlei functies gehad: opslagplaats, laboratorium, houtzagerij, openluchtheater, repetitielokaal voor Het Brabants Orkest en expositieruimte voor de Gemeentelijke Tentoonstellingsdienst.
Bron: Bastion Oranje
~~~
Tijdens het "Twaalfjarig Bestand" van 1609-1621, in de "Tachtigjarige Oorlog", zijn de verdedigingswerken van de stad fors versterkt. Bijna alle bastions en buitenwerken zijn toen gebouwd. Zo ook dit Kruithuis. Het is ontworpen door Jan van Weeghen naar een voorbeeld in Delft. Het gebouw heeft een fraaie binnenplaats en het opvallende is dat de buitenmuren veel
dikker zijn dan die aan de binnenzijde. Ook het dak heeft een lichte constructie. Dit is gedaan om in geval van een explosie de druk omhoog te leiden waardoor er geen schade in de stad ontstond, ook de ingang is van de stad afgekeerd.
Bron: Vestingwandelingen

Citadellaan 7
Kruithuis. Thans bouwkundig studiecentrum. 1618-1621 gebouwd door Jan van der Wege. Binnen een gedempte gracht gelegen, zeshoekig, om een binnenplaats opgetrokken.

Baksteen met toepassing van natuursteen; natuurstenen rustica pilasterpoort met fronton en wapen. Stenen wenteltrappen in de traptorens.

(datum: 12 januari 1989; kadastraalnr: G 6424; monumentnr: 21594)

Rijksdienst voor de Monumentenzorg 2004
 

Het Kruithuis
Door Henny Molhuysen

In het begin van de zeventiende eeuw was de Opstand, de 80-jarige Oorlog, nog lang niet afgelopen. Daarom bezat 's-Hertogenbosch een grote hoeveelheid kruit, op verschillende plaatsen opgeslagen. Tijdens een bestandsperiode brak er in het voorjaar van 1616 brand uit in de directe omgeving van zo'n kruitbewaarplaats. Men had reden om bevreesd te zijn en daarop besloot het stadsbestuur één groot 'munitiehuys' te bouwen, 'tot bewaeringhe ende meeste versekerheyt van de provisie van buspoeder'.
Het gebouw kwam er. Jan van der Weeghen ontwierp het gebouw met zijn één meter dikke buitenmuren waarin geen ramen zaten: slechts een poort gaf toegang tot het interieur. Deze toegangspoort was bovendien in de richting van de stadswallen aangelegd. Het Kruithuis kende binnenmuren die veel dunner waren dan de buitenmuren, terwijl het dak 'los' op het gebouw lag. Indien er onverhoopt toch een ontploffing zou komen, zou de kracht van de explosie niet in de richting van de stad geleid worden. Wel naar een binnenplaats, naar boven of naar de van de stad verwijderde toegangspoort. Een veilige oplossing.
Om het Kruithuis te kunnen betalen stelde het stadsbestuur voor om gedurende één jaar een extra belasting te heffen op bier, tarwe en wijn. Daar waren de dekenen van de ambachtsgilden (die zitting hadden in het stadsbestuur) tegen. Zij konden niet instemmen in belastingen, zeker niet in een die geheven werd op de volksdrank bier.
Het gehele project dreigde niet door te gaan, ook al omdat de regering in Brussel liet weten dat het stadsbestuur geen munitie meer zou ontvangen, indien er geen goede bewaarplaats voor was. De bouw begon. Nadat de 12000 beschikbare guldens op waren, zou er nog ongeveer 8000 gulden nodig zijn. Van de rijksoverheid kreeg 's-Hertogenbosch 3000 gulden zodat de Bosschenaren nog eens 5000 gulden moesten bij betalen. Dat gebeurde, maar pas na lange vergaderingen.
De rentmeester van de stad betaalde op 27 september 1621 de aannemers hun laatste termijn uit: de bouw was gereed. Het had de stad in totaal 22.748 gulden, 4 stuivers en 6 oortjes gekost.
Acht jaar later, na de verovering van de stad door Frederik Hendrik, werd het gebouw geconfisceerd. De Staatsen lieten er direct een nieuw slot opzetten.
Pas in 1947 kreeg de stad haar eigen Kruithuis terug; al moesten 'wij' er voor in de plaats de Mortelkazerne aan het rijk afstaan. De eerste gebruiker toen was het zojuist opgerichte Brabants Orkest dat er een repetitieruimte vond. Ook nu nog heeft dit voormalige militaire gebouw een culturele functie: het biedt huisvesting aan het stedelijk museum voor hedendaagse kunst.

Brabants Dagblad donderdag 12 december 1991
 

1878

J.C.A. Hezenmans, Victor de Stuers

Het Kruithuis te 's-Hertogenbosch
Mededeelingen van de Rijks-adviseurs voor de monumenten van geschiedenis en kunst.
Uitg. onder toezigt van de Rijks-adviseurs voor de monumenten van geschiedenis en kunst. Eerste deel, eerste aflevering ('s-Gravenhage 1878) 15-16
1924

H.J.M. Ebeling

Het Kruithuis te 's-Hertogenbosch
Buiten 48 (1924) 569-573
1943

J. Hollestelle

Het Kruithuis van 's-Hertogenbosch
Heemschut (1943) 51-57
1945

H.A.M. Ebeling

Het Kruithuis te 's-Hertogenbosch. Verzet tegen het bouwen daarvan door de ambachten wegens hun ... biertje
De VVV gids 2 (1945)
1948

P.H. van Kessel

Het Kruithuis te 's-Hertogenbosch
Heemschut 25 (1948) 34-37
1975

Redactie

Bruggehoofd (uit 1618) Kruithuis blootgelegd
Brabants Dagblad vrijdag 27 juni 1975 (foto)
1975

Redactie

Allerlei activiteiten in Den Bosch. Restauratie van het Kruithuis hoogtepunt Monumentenjaar
Brabants Dagblad maandag 21 juli 1975 (foto)
1975

Redactie

Het Kruithuis te 's-Hertogenbosch
Gemeente 's-Hertogenbosch ('s-Hertogenbosch 1975)
1976

Redactie

Aankleding terrein Kruithuis
Brabants Dagblad dinsdag 13 januari 1976
1976

Redactie

Totale kosten ruim miljoen gulden. Belangrijke vondsten bij restauratie Kruithuis
Brabants Dagblad vrijdag 12 maart 1976 (foto)
1977

A.H. van Drunen

Het kruithuis van 's-Hertogenbosch ()
Bulletin Koninklijke Nederlandse Oudheidkundige Bond 4/5 (1977) 200-215
1978

Redactie

Het Kruithuis te 's-Hertogenbosch
Uitgave van het gemeentebestuur, vierde oplage (1978)
1983

C.P.F. van Aalst

Toepassingsmogelijkheden van archeologische en bouwhistorische onderzoeksresultaten in de stedebouw
Van Bos tot Stad (1983) 171
1983

Cees Zwinkels

Kruithuis Den Bosch moet (weer) toren worden. Sjoerd Soeters wint meervoudige opdracht
De architect 12 (1983) 40-47
1983

Subterra

Kruithuis 's Hertogenbosch. Planoverwegingen sub terra
s.n. ('s-Hertogenbosch 1983)
1987

Jos Poodt

Museum Het Kruithuis
S(p)ector 1 (1987/1988) 4-5
1988

Jos Poodt

Het Kruithuis te 's-Hertogenbosch. Museum voor hedendaagse kunst
Brabantia 9 (1988) 19-20
1991

Henny Molhuysen

Verhalen en legenden : Het Kruithuis
Brabants Dagblad donderdag 12 december 1991 (foto)
1993

H. Weulink, E.A. Dekker

Stedelijk Museum voor Hedendaagse Kunst. Het Kruithuis te 's-Hertogenbosch. Huisvestingsonderzoek
Twijnstra Gudde. Amersfoort 1993
1994

Michael Lehmann

Borek Sípek en het verschil in schaal. De architect van het nieuwe Kruithuis
Brabantia 2 (1994) 22-23
1995

Redactie

Uitbreiding Museum Het Kruithuis
Gemeente 's-Hertogenbosch ('s-Hertogenbosch 1995?)
1995

R.H. Chan Jon Chu

Het Kruithuis onder de loupe genomen. De kwaliteit van de bedrijfsprocessen van het Stedelijk Museum voor Hedendaagse Kunst
Gemeente 's-Hertogenbosch ('s-Hertogenbosch 1995)
1996

H. Bruggeman

Het Kruithuis en zijn omgeving gelegen te 's-Hertogenbosch. In wijk M langs de Zuid-Willemsvaart
H. Bruggeman ('s-Hertogenbosch 1996)
1996

Redactie

Karakteristiek gebouw overleefde onbeschadigd Tachtigjarige oorlog. Van kruitmagazijn tot kunstpodium
Brabants Dagblad dinsdag 27 februari 1996 (aquarel)
1997

Redactie

Kunstuitleen Museum Het Kruithuis viert zilveren jubileum. Kleding van Mathilde Willink en sieraden
Uit! 3 (1997) 18
1998

Aicha Bouwens

Yvonne Joris. Directeur van Het Kruithuis. Een museum als Het Kruithuis is gewoon waardevol voor 's-Hertogenbosch. Ik zou graag willen dat de politiek de waarde ervan meer of beter zou onderkennen
Entrance (december 1998) 14-15
1999

Jo Hendriks

Moette nou toch's kijke. Het Kruithuis
KringNieuws 5 (1999) 13
2001

Theo Hoogbergen

Bevlogenheid en troebelen rond de kunst. Pragmatische oplossingen?
Bossche Bladen 4 (2001) 129-132
2003

C.J. Limonard

Korte mededelingen over historische vestingen en voormalige verdedigingswerken. 's-Hertogenbosch
Saillant 2 (2003) 39-41
2011

Gebouw staat voorop bij Hendrick de Keyser

• Hendrick de Keyser wil het Kruithuis en omliggende panden overnemen van gemeente Den Bosch.
• Woordvoerder gaat nog niet inhoudelijk in op de plannen. „De gebouwen staan bij ons voorop."
Robèrt van Lith | Brabants Dagblad vrijdag 4 februari 2011
2011

Wim Hagemans

Den Bosch wil Kruithuis aan vereniging verkopen
Brabants Dagblad donderdag 3 februari 2011
2011

Robèrt van Lith

'Stad geeft mooiste pand uit handen'
Brabants Dagblad vrijdag 4 februari 2011
2011

Wim Hagemans

VVD en CDA kritisch over verkoop van Kruithuis
Brabants Dagblad zaterdag 12 februari 2011
2011

Verkopen? Dan liever de lucht in

Wat moet Den Bosch toch met het monumentale maar onhandige Kruithuis? Het Bosch Architectuur Initiatief en de BNA wijden er hun jaarlijkse prijsvraag aan.
Mieske van Eck | Brabants Dagblad zaterdag 7 mei 2011
2011

Een vrijstaat, fietshotel of kruithuis

Het Kruithuis maar dan net even anders. De ontwerpen voor een nieuwe inrichting buitelen bijna over elkaar heen. De ideeën zijn te zien in het Stadskantoor.
Mark van de Voort | Brabants Dagblad vrijdag 17 juni 2011
2011

Kruithuis moet zich naar de stad keren

• Happel Cornelisse Architecten wint Bossche Archituurprijs met Cour d'Honneur.
• Volgens de winnaar moet het Kruithuis zich openen naar de stad.
• De jury ziet nieuw leven voor het monumentale gebouw.
Mieske van Eck | Brabants Dagblad zaterdag 2 juli 2011
2011

Jolien van de Griendt

'Reset het Kruithuis' levert spannende ideeën op
Bossche Omroep zondag 31 juli 2011
 

1618 Begonnen wordt met de bouw van een Kruithuis ter berging van de in de stad opgeslagen munitie. Het dient een stevig gebouw te zijn (muren van één meter dik) met zowel een uitgang naar de van de stad afgewende zijde als met een binnenplaats, als met een 'zwak' dak, om bij geval van een ontploffing deze niet in de richting van de stad te laten uitgaan.
Bron: Kroniek van 's-Hertogenbosch
1975 De restauratie van het uit het begin van de 17e eeuw gebouwde Kruithuis is gereed gekomen.
Bron: Kroniek van 's-Hertogenbosch
 

Het Kruithuis, 1923

Piet Slager (1871-1938)
(olieverf op doek, 30.5 x 41.0 cm)
Museum Slager, 's-Hertogenbosch

Het werd geschilderd bij de Orthenbrug met zicht op twee zijden van de zeshoek, een frontale en een, met lantaren, in het verkort.
Piet Slager. Aspecten uit het Bossche verleden
 

2011

Verkoop Kruithuis en omgeving aan Vereniging Hendrick de Keyser

De raad wordt met een raadsinformatiebrief geïnformeerd dat het Kruithuis en omgeving te koop worden aangeboden aan de Vereniging Hendrick de Keyser. Het gaat om de panden Citadellaan 1, 3, 5 en 7 en Vliertstraat 4, 6 en 8. Ze zijn niet geschikt voor huisvesting van de gemeente of gesubsidieerde instellingen. De doelstellingen van de Vereniging Hendrick de Keyser bieden de grootste kans op zorgvuldige herontwikkeling en gebruik van het Kruithuis.
B&W Besluitenlijst dinsdag 1 februari 2011
 

1617 Kapittel 18.
• Het amunitie-huis aan de Orthenpoort gebouwd, waarvoor de Stad 's Hertogenbosch f 12.000 toestaat, te betalen in twee jaar, met maandelijksche betalingen van f 500.
• Jonkhr. Alberto van den Dungen, Ridder, Raadsheer van 's Hertogenbosch, belast met het toezigt op het bouwen van het amunitie-huis.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1617-1618. Deel 2, blz 1240-1242
1617 Kapittel 21.
De eerste steen aan het nieuwe amunitie-huis door den President-schepen gelegd.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1617-1618. Deel 2, blz 1246
1618 Kapittel 18.
• Materialen en werkloon, tot verdere opbouwing van het nieuwe amunitiehuis.
• Jonkhr. Albert van den Dungen, Ridder, Schepen der Stad, met het oppertoezigt, Jacob van de Leemput en Francois Fierlands met het toezigt op de bouwmaterialen en de werklieden belast.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1618-1619. Deel 2, blz 1252-1253
1619 Kapittel 15.
Bijdrage van H.D. Hoogheden tot het bouwen van het nieuw amunitiehuis.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1619-1620. Deel 2, blz 1256
1619 Kapittel 12.
Aanbesteding van het nieuwe amunitiehuis bij de Orthenpoort.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1619-1620. Deel 2, blz 1259
1619 Kapittel 18.
• Daggelden, arbeidsloon en materialen voor het in aanbouw zijnde aminutiehuis bij de Orthenpoort.
• Model in hout van het amunitiehuis naar Brussel gezonden.
• Arbeidsloon en materialen voor dat amunitie huis.
• Jonkhr. Alberto van den Dungen, Ridder, Raadsheer der Stad, Directeur der bouwing.
• Dirk Dirksz van Erp c.s. Aannemers van het Amunitiehuis.
• Betalingen voór- of aan die aannemers.
• De Meiboom op het nieuw amunitiehuis aan de Ortenpoort, geplaatst.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1619-1620. Deel 2, blz 1259-1261
1619 Kapittel 21.
• Vereering aan de metselaars en timmerlieden die den Meiboom op het amunitiehuis plaatsten.
• Bekendmaking der aanbesteding van het amunitiehuis.
• Commissie tot het bestek voor het te bouwen amunitiehuis en om daarover met verscheidene meesters van buiten de Stad, te spreken.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1619-1620. Deel 2, blz 1262-1265
1620 Kapittel 17.
Uitgaven voor aannemingspenningen en bouwmaterialen aan het nieuwe Amunitiehuis bij de Orthenpoort.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1620-1621. Deel 2, blz 1285
1620 Kapittel 22.
• Het nieuw amunitiehuis, door dekens der timmerlieden, metselaars en leidekkers, opgenomen.
• Betaling aan mr. Jan van der Wege, Doctor in de medicijnen en Ingenieur, voor diensten bij de bouwing van het amunitiehuis, aan de beplantingen, alsmede om straten, rivieren en bruggen geometrisch op te nemen.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1620-1621. Deel 2, blz 1289
1621 Kapittel 17.
Betaling der gedane buitenwerken, tot het bouwen van het amunitiehuis aan de Orthenpoort.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1621-1622. Deel 2, blz 1295-1296
 

11 juni 2008
11 juni 2008
11 juni 2008
11 juni 2008