Hoofdmenu

Afbeeldingen    
Artikelen    
Raadsbesluiten    
Rijksmonument    
afb. A.F.A.M. Wetzer, 7 juli 2007
Mengfabriek de Heus Brokking Koudijs (Buitendijkstraat 25)

Dit onlangs als Rijksmonument beschermde gebouw dateert uit 1909 toen H. Bruyelle opdracht gaf voor de bouw van een meelfabriek naar ontwerp van de Tilburgse architect F.C. de Beer. Deze architect is ook verantwoordelijk geweest voor de aan de Parallelweg gelegen Grasso-fabriek. Sinds 1948 werd de meelfabriek geëxploiteerd door de firma Koudijs die hier omvangrijke uitbreidingen heeft gerealiseerd. Daarbij is de voormalige insteekhaven gedempd, de maalderij en magazijnen werden herbestemd voor opslag en de wasserij voor kantoorruimte. De omvangrijke graansilo's zijn buiten werking gesteld. De oude kern van de fabriek wordt gevormd door een in plattegrond U-vormig gebouw met een trappenhuis en een waterreservoir voor de sprinklerinstallatie dat boven het dak uitsteekt. In later tijd is de binnenplaats bebouwd, waardoor het gebouw een vierkante plattegrond heeft gekregen. De oostelijke en zuidelijke vleugels hebben houten vloeren, gedragen door ijzeren onderslagbalken, ondersteund door ronde gietijzeren kolommen. De kapconstructie is van hout, rustend op eveneens houten standvinken (afgeschoorde kolommen).
Open Monumentendag 2002

Meelfabriek

Inleiding

De voormalige meelfabriek uit 1909 is gebouwd voor de heer H. Bruyelle, naar ontwerp van de architect F.C. de Beer in Traditoneel-Ambachtelijke stijl. Zij bevindt zich op de oostelijke punt van het bedrijfsterrein, dat is gelegen buiten het negentiende-eeuwse centrum van 's-Hertogenbosch en langs de Dieze, in de noordelijke uithoek van de wijk Het Zand, waar zich veel bedrijvigheid heeft gevestigd. Sinds 1948 maakt het fabrieksgebouw onderdeel uit van het mengvoederbedrijf Koudijs, dat in de loop der tijd sterk is uitgebreid, waarbij de insteekhaven langs de Dieze is gedempt.

De maalderij en het magazijn zijn nu in gebruik voor opslag, de wasserij wordt gebruikt als kantoorruimte en de silo's zijn buiten gebruik. Een tegeltableau uit 1950, dat zich in het trappenhuis van het belendende pand bevindt, verschaft informatie over omvang en aanzien van het oorspronkelijke complex.

Omschrijving

De meelfabriek is op U-vormig grondplan gebouwd, met in de oksel het trappenhuis, uitlopend in de watertoren, die boven het gebouw uitsteekt. In later tijd is ook de binnenplaats bebouwd, waarmee het gebouw een vierkant grondplan heeft gekregen. In de bakstenen oostvleugel, die evenwijdig aan de Dieze is gelegen, waren het magazijn en de wasserij ondergebracht, in de bakstenen zuidvleugel bevond zich de maalderij, terwijl het betonnen silogedeelte de noordvleugel vormt. Alle vleugels alsmede de bebouwde binnenplaats hebben een plat dak. Zowel de oost- als de zuidvleugel telt vijf bouwlagen en is zeven traveeën lang en vier breed. De traveeën worden van elkaar gescheiden door lisenen. Elke travee omsluit op elke verdieping een gepaard venster onder dubbele segmentboog, gevuld met rechtgesloten ramen met roedenverdeling. Op de bovenste verdieping ontbreken evenwel de segmentbogen. Op de begane grond omvat elke travee een enkel rechtgesloten venster met ramen in roedenverdeling. De derde travee in de oostgevel is, evenals de tweede in de zuidgevel, op elke verdieping voorzien van laaddeuren. De houten vloeren in de oost- en zuidvleugel worden gedragen door ijzeren onderslagbalken, die op hun beurt rusten op ronde gietijzeren kolommen met licht geprofileerde kapitelen. De bovenverdieping kent evenwel houten standvinken, die de houten kapconstructie dragen. De noordvleugel, bestaande uit het betonnen silogedeelte, is van dezelfde hoogte als de twee andere vleugels en telt drie rijen van vier silokokers, die op de begane grond uitlopen in rechthoekige trechters. Twee van de drie rijen trechters zijn verwijderd. De bovenverdieping bestaat uit een grote ruimte, met in de vloer mangaten die toegang geven tot de silokokers. De zoldering wordt gedragen door betonnen kolommen, die een betonnen kapconstructie dragen. Het trappenhuis, uitlopend in de vierkante watertoren is opgetrokken uit baksteen en kent een betonnen trap en dito waterreservoir ten behoeve van de sprinklerinstallatie. De toren heeft een tentdak, belegd met verbeterde Hollandse pannen. In de noord- en zuidgevel is een drietal hoge, rechtgesloten vensters aangebracht, met ijzeren ramen in roedenverdeling. Daarboven is een rondvenster met ijzeren raam geplaatst. Een zelfde venster is in de andere gevels aangebracht. Langs het trappenhuis loopt een takelschacht, met luiken in elke vloer. In de ruimte onder het waterreservoir, is de bijhorende houten lier geplaatst.

Waardering

De meelfabriek is van algemeen belang. Zij heeft cultuurhistorische waarde als illustratief voorbeeld van het voor de tijd moderne type meelfabriek, met de voor dit type kenmerkende ligging, omvang en vormgeving. Zij heeft architectuurhistorische waarde als voorbeeld van sobere en doelmatige fabrieksarchitectuur en vanwege de plaats die het gebouw inneemt in het veelzijdig oeuvre van de architect F.C. de Beer. Het gebouw heeft bouwhistorische waarde vanwege de toegepaste materialen, met name de gietijzeren kolommen, de betonnen silo's en het betonnen waterreservoir. Het heeft ensemblewaarde vanwege de herkenbare functionele samenhang met de wijk en als beeldbepalend element hierin. Het is zeldzaam als voorbeeld van het eertijds gangbare type moderniserende meelfabriek en is bovendien gaaf behouden.

(adres: Buitendijkstraat 25, 26; datum: 17 mei 2001; kadastraalnr: F 1760, I 1800; monumentnr: 522444)

Rijksdienst voor de Monumentenzorg 2004
 

1998

H.E.G. Hommels, R.Q. Kriense Lokker, S.Y.H. Quaadvliet

Verslag uitkomst enquête 1998 klachten stank- en geluidsoverlast omgeving fabriek Koudijs-Wouda te 's-Hertogenbosch
Initiatiefgroep geluids- en stankoverlast Koudijs ('s-Hertogenbosch 1998)
2005

Henk Mees

Den Bosch wil Koudijs-complex gaan kopen. De gemeente Den Bosch ziet nieuwe mogelijkheden om het complex van mengvoederfabriek Koudijs aan te kopen. De gemeente Den Bosch is al jarenlang met Koudijs in discussie over de stankoverlast. Verplaatsing van het bedrijf nabij de Verkadefabriek moet uitkomst bieden.
Brabants Dagblad zaterdag 19 november 2005 (foto)
2007

Rianneke Huibers

'Binnen vier jaar is Koudijs weg'. Wethouder Snijders wil werk maken van de Kop van 't Zand
Brabants Dagblad vrijdag 20 april 2007 (foto)
2008

Henk Mees

Koudijs weg voor 30 miljoen euro. Geld rijk en provincie voor uitkoop Koudijs en Ponte Palazzo
Brabants Dagblad dinsdag 1 juli 2008
2008

Bram de Vrind

Vertrek fabriek én lucht Koudijs bejubeld
Brabants Dagblad woensdag 2 juli 2008 (luchtfoto)
2008

Redactie

Extra maatregel tegen stank van nieuwe fabriek
Brabants Dagblad vrijdag 18 juli 2008
2008

Redactie

Koudijs zorg voor SP Brabant
Brabants Dagblad donderdag 31 juli 2008
2009

Redactie

De Heus: herschikking Brabantse activiteiten
Brabants Dagblad dinsdag 16 juni 2009
2009

Kees Bechtold en Ròbert van Lith

Mengvoerbedrijf De Heus gaat niet naar Engelen
Brabants Dagblad donderdag 18 juni 2009
2011

De Heus Voeders wil langer blijven

• Mengvoederbedrijf De Heus dient verzoek in bij gemeente Den Bosch om twee jaar langer in stad te mogen blijven.
• Woordvoerder verwacht 'er wel uit te komen'.
• Cultuurproject De Tuin United bij uitstel op losse schroeven.
Robèrt van Lith | Brabants Dagblad woensdag 30 november 2011
2012

Kees Bechtold

De Heus per medio 2013 uit Den Bosch
Brabants Dagblad donderdag 15 maart 2012 | 25
 

2008

Aankoop complex mengvoederfabriek De Heus

De gemeente heeft het complex gekocht van de mengvoederfabriek de Heus, beter bekend als 'Koudijs', aan de Veemarktweg/Tramkade. Dit voor een bedrag van € 30 miljoen. Uiterlijk eind 2012 verlaat het bedrijf de Kop van het Zand. Op de aankoop wordt door het rijk en de provincie subsidie verleend van € 16 miljoen. Een bedrag van € 1,5 miljoen is al eerder toegekend. Met de aankoop wordt een belangrijke stap gezet richting herontwikkeling van de Kop van 't Zand.
B&W Besluitenlijst 1 juli 2008
 

20 oktober 2008