Emmaplein (Het Zand)
Gebouwd in 1922. Architect H.W. Valk (stijl expressionistisch).
|
Koninklijk plein
Door Ed Hupkens
In het noorden van uitbreidingsgebied 't Zand werd aan het einde van de 19e eeuw een ruim plein gerealiseerd. Het kreeg in 1897 de naam Emmaplein, genoemd naar koningin Emma (1858-1934).
Zij was getrouwd met koning Willem III, en was van 1890 tot 1898 regentes voor haar minderjarige dochter, de latere koningin Wilhelmina. Het Emmaplein was een groene oase van rust in de wijk. Het is nu beduidend drukker geworden rond het Emmaplein, het is ook geen plantsoen meer. In 1939 werd het H. Hartmonument daar geplaatst, dat eerder vanaf 1925 op het Julianaplein had gestaan. Dorus Hermsen had het ontworpen, de beeldhouwer Aloys Beule had het uitgevoerd. De laatste tientallen jaren verkeerde het in een deplorabele staat. Na restauratie werd het beeld in 2008 weer op zijn sokkel teruggeplaatst.
Op de plek waar nu het pand Emmaplein 2 staat, werd in 1868 het eerste Bossche station gebouwd. Het was in hout opgetrokken, zodat het in oorlogstijd snel afgebroken kon worden. In 1896 kwam een nieuw station, van Cuypers. Het oude station fungeerde nog zo'n twintig jaar als tramstation, in 1917 werd het afgebroken. Op deze plek verrees het imposante, door Jan Stuyt ontworpen kantoorgebouw de Binderij van Teulings Koninklijke Drukkerijen. Onder meer de enige Bossche Krant werd er gedrukt, die vanaf 1959 Brabants Dagblad ging heten. In 1973 werd de vlakbij gelegen Leonarduskerk gesloopt, die in 1907 was ingewijd. In 1976 werd op dezelfde plek een nieuw, gedeeltelijk vijflaags kantoorgebouw opgetrokken. In 1981 trok het Brabants Dagblad hier in.
Stadsblad woensdag 13 juli 2011
|
| |
|
Ook 'het groen' in het Zand onderging veranderingen
Door Henny Molhuysen
.jpg "body=[<b>Beschrijving:</b> Links de Grobbendonckstraat en rechts de Koninginnenlaan.<br><b>Datering:</b> 1904<br><b>Document:</b> Prentbriefkaart<br><b>Maker:</b> Onbekend<br>>><br><b>Nummer:</b> 0029520<br><b>Bron:</b> Stadsarchief]")
In het uitbreidinggebied ten westen van de Dommel dat aan het eind van de negentiende eeuw werd gerealiseerd - De Werken genoemd en later Het Zand - was een riant plein ontworpen. Dit plein kreeg in 1897 van de Bossche gemeenteraad een naam: Emmaplein, genoemd naar Adelheid Emma Wilhelmina Theresia, koningin de Nederlanden (1858-1934) die gehuwd was met koning Willem III. Zij was regentes (1890-1898) voor haar dochter, de latere koningin Wilhelmina. Ten zuiden van dit plein lag de Korte Havenstraat. Dwars hierop bevond zich nog een straat: de Grobbendonckstraat. Deze was in 1898 genoemd naar Anthonie Schets, baron van Grobbendonck, de militaire bevelhebber van 's-Hertogenbosch die in 1629 tegen de troepen van Frederik Hendrik streed.
In deze Grobbendonckstraat stond ondermeer het Evangelisatiegebouw Bethel. En verder waren er woonhuizen in deze nieuwe Bossche stadswijk.
Oktober 1944 heeft ook hier duidelijk de sporen nagelaten. het oorlogsgeweld verwoestte vele panden. In de Grobbendonckstraat zelfs zoveel, dat in het na de Tweede Wereldoorlog tot stand gekomen nieuwe stratenplan deze straat zelfs geheel verdwenen is. Opmerkelijk genoeg had het gebouw Bethel de oorlogsverwoestingen overleefd en werd nu verbonden met een nieuw kerkgebouw aan het Emmaplein. Dit kerkgebouw werd gebruikt door de Gereformeerde Kerk en later door de Nederland Hervormd Evangelische Gemeente. Vele andere panden aan het Emmaplein - waaronder het grote scholencomplex - werden in de vijftiger jaren herbouwd.
Het Emmaplein, een groen oase van rust in de wijk, kreeg nog voor de Tweede Wereldoorlog een H. Hartmonument. Eertijds was dit geplaatst op het Julianaplein, maar het toenemende autoverkeer zorgde ervoor dat er elders ruimte voor gezocht diende te worden. Dat werd dus het Emmaplein. Tijdens het 'rijke Roomse leven' werd tenminste eenmaal per jaar het Emmaplein druk bezocht door een grote processie die vanuit de Leonarduskerk naar dit monument trok. Bruidjes, bloemen, wierook: dit alles was er ruim voldoende mate aanwezig. Maar vele kerkelijke processies verdwenen, de Leonarduskerk werd zelf afgebroken en ook het H. Hartmonument raakte in verval.
Het is drukker geworden rond het Emmaplein. Geparkeerde auto's zijn er duidelijk aanwezig. Kantoren in de vele panden rondom het plantsoentje. Hoewel plantsoen? Het werd in ieder geval anders ingedeeld en beplant. Slechts bomen en gras zijn er nu te vinden. En het H. Hartmonument is duidelijk aan restauratie toe.
De Grobbendonckstraat is verdwenen, maar in de zeventiger jaren werd er dwars door het prins Hendrikpark een grote weg aangelegd die naar deze Bosschenaar van bijna vier eeuwen geleden genoemd werd: de Van Grobbendoncklaan.
Brabants Dagblad dinsdag 23 februari 1999
|
| |
| 1978 |
Redactie
Bewoners Emmaplein protesteren. WILMA wil bouwen aan plan Hertogstate
Brabants Dagblad dinsdag 22 augustus 1978
|
| 1998 |
J. van Haaren
Martha klooster
KringNieuws 4 (1998) 5
|
| 1998 |
J. van Haaren
Martha klooster
KringNieuws 4 (1998) 5
|
| 2000 |
Francis Witmer
Flatwoningen van H.W. Valk aan het Emmaplein. Monument met een Januskop
Bossche Bladen 3 (2000) 92-95
|
| 2009 |
Marc Brink
Meer groen in Den Bosch
Brabants Dagblad vrijdag 20 maart 2009
|
| |
| 1897 | | Emmaplein | RB 27-01-1897, blz 43. |
| 1901 | | Emma Plein | Adresboek 's-Hertogenbosch 1901 |
| 1909 | | Emmaplein | Huisnummeromnummering 1909 |
| 1928 | | Emmaplein | Adresboek voor 's-Hertogenbosch 1928 |
|
| |
Panden
|
Peellandstraat
|
| Emmaplein 2 |
| |
|
| |
| 1908 | (Emmaplein O 158f): J. Goris (chef v. dienst tramwegmaatschappij Meijerij) |
| 1910 | F.M. v.d. Sommen (stationschef tram) |
| 1928 | L.C. Malmberg - Redactie dagblad het Huisgezin - C.N. Teulings (Kon. Drukkerijen) |
| 1943 | L.C.G. Malmberg N.V. (uitgever) - N.V. Alg. Uitgeversmij. van Bladen en Tijdschriften (uitgever) - Noord-Brab. Courant N.V. - Teulings' Uitgeversmij. N.V. (uitgever) - C.N. Teulings (Koninkl. Drukkerijen) |
|
| |
lees verder
|
| Emmaplein 4 |
| |
Voormalig kantoorpand van De Volkskrant, in 1935 drukkerij Teulings, evenwel nog leegstaand. Rechts garage Frans Mollen.
Bron: Stadsarchief (0017035)
|
| |
| 1908 | (Emmaplein O 158e) |
| 1910 | F.X. Keur (restaurateur tramstation Meijerij) |
| 1928 | W. Keunen en Co. |
| 1943 | F.J.M. Moussault (R.K. Foto-, Pers- en Filmbureau 'Het Zuiden') |
| 19?? | Centrum voor Werk en Inkomen (CWI) |
|
| Emmaplein 4a |
| |
| 1943 | G.J.A. van Beurden (pantry-bed.) - P.H. Boekestein (marech. beëed. rijksveldwachter) |
|
| Emmaplein 6-22 rijksmonument |
| |
|
| |
| | Emmaplein 6 |
| |
| 1908 | (Emmaplein O ongen.) |
| 1910 | Hollandsche buurtspoorwegen |
| 1928 | A.J.L. Hendriks - J.J. Linsen |
|
| | Emmaplein 8 |
| |
| 1908 | (Emmaplein O 158d) |
| 1910 | Hollandsche buurtspoorwegen |
| 1928 | C.J. Stoete - H.H.J. Wertenbroek |
|
| | Emmaplein 10 |
| |
| 1908 | (Emmaplein O ongen.) |
| 1910 | Ledermagaz. van J.C. van Duren |
| 1928 | C.Th. de Jong |
|
| | Emmaplein 12 |
| |
| 1908 | (Emmaplein O 158c): Hollandsche buurtspoorwegen - ?F.X. Keur (restaurateur tramstation Meijerij) |
| 1928 | L.J. van der Veen |
| 1943 | wed. A.M. Claassens-Teurlings |
|
| | Emmaplein 14 |
| |
| 1908 | (Emmaplein O 158b): A. van Drunen (loopknecht) |
| 1910 | Werkplaats F. Kuijpers (beeldhouwer) |
| 1928 | J.G. Balkestein |
|
| | Emmaplein 16 |
| |
| 1908 | (Emmaplein O 158a): J. Breeve (machinist) |
| 1910 | J. v. Drunen (loopknecht) |
| 1928 | J.J. Ras |
|
| | Emmaplein 18 |
| |
| 1908 | (Emmaplein O 158) |
| 1909 | (Emmaplein 18) |
| 1910 | J.A. Breeve (chef machinist) |
| 1928 | L.F. de Beer |
| 1943 | J.Th.M. Hendriksen (handelsreiziger) |
|
| | Emmaplein 20 |
| |
| 1908 | (Emmaplein O ongen.) |
| 1909 | (Emmaplein 20) |
| 1910 | Werkplaats H. Goedmakers (fabr. gouden werken) |
| 1928 | F.K.G. Hamburg - dr. J.G.A. Kattenbusch |
| 1943 | J.C.J. van den Hurk (bouwk. opzichter) |
|
| | Emmaplein 22 |
| |
|
| | |
lees verder
|
Kempenlandstraat
|
| Emmaplein 24-24a |
| |
| | Emmaplein 24 gemeentelijk monument |
| |
|
| |
| 1928 | J.G. Eijkemens - H. Goedheer |
| 1943 | A.G. Eijkemans (kleermaker) |
|
| | Emmaplein 24a |
| |
lees verder
|
|
Oisterwijkstraat
|
| Emmaplein 25 |
| |
Brabants Dagblad
|
| |
lees verder
|
| Emmaplein 25 |
| |
| 1908 | (Emmaplein O 157) |
| 1910 | St. Leonarduskerk |
| 1928 | R.K. Kerk |
| 1965 | St. Leonarduskerk |
|
| Emmaplein O 156a |
| |
| 1908 | (Emmaplein O 156a): Th. Goossens (2e kapelaan) - G.A.M. v.d. Kant (pastoor) - B. Verbakel (1e kapelaan) |
|
Halvemaanstraat
|
| Emmaplein 23 |
| |
| 1901 | (Emmaplein O 153): Jos. Joh. Lambermont (koekfabrikant) |
| 1908 | (Emmaplein O 153): Koekfabriek J.J. Lambermont (Vischstraat) |
| 1928 | fa. v.d. Pas en Michels |
| 1943 | M. Bouts (Verf- en Glasindustrie N.V.) |
|
| Emmaplein 21 |
| |
| 1908 | (Emmaplein O 153a): Th.J. v.d. Aa (teekenaar) |
| 1910 | Th.J. v.d. Aa (teekenaar) |
| 1928 | J.P. van der Pas |
| 1943 | G.J. Frencken |
|
| Emmaplein 19 |
| |
| 1908 | (Emmaplein O ongen.) |
| 1943 | J.F.C.M. van Gool (drogisterij) |
| 1985 | Scholengemeenschap 'De Dommel' (mavo) |
|
| Emmaplein 17 gemeentelijk monument |
| |
| 1908 | (Emmaplein O 153b): J.M. Heijmans (schilder) |
| 1910 | S. Balgreen (schrijver) |
| 1928 | J.A.L. Michels |
| 1943 | J. Michels en Zn. (schilders, glazeniers) |
|
| |
lees verder
|
| Emmaplein 15 |
| |
| 1908 | (Emmaplein O ongen.) |
| 1910 | Koekfabriek J.J. Lambermont (Vischstraat) |
|
| Emmaplein 13 |
| |
| 1908 | (Emmaplein O 152): Zusterschool |
| 1910 | Zuztersschool |
| 1928 | Bijz. Meisjesschool |
| 1936 | R.K. Bewaarschool af. A - R.K. Bewaarschool af. B - R.K. Huishoud- en Meisjesvakschool - R.K. L.O. school afd. A - R.K. L.O. school afd. B - R.K. U.L.O. school |
| 1975 | R.K. Bijzondere meisjesschool |
|
Korte Havenstraat
|
| Emmaplein 11 |
| |
| 1908 | (Emmaplein O 97): H. v.d. Kroef (glazenwasscher, caféhouder) - J.B. Tijm (onderwijzer Nutsschool) |
| 1910 | H. v.d. Kroef (glazenwasscherij en caféhouder) |
| 1928 | A.A.R. van Dijk |
| 1943 | Handelsonderneming Nabo (levensmiddelenbedrijf) |
|
| Emmaplein 9 |
| |
|
| Emmaplein 7 |
| |
| 1908 | (Emmaplein O 92a): Leon M. Dufay (lid der fa. George Dufay en Zoon) ijzergieterij |
| 1910 | J. Klinkum (handelsreiziger) |
|
| Emmaplein 5a |
| |
| 1943 | wed. A. Broekmans-Treffers |
|
| Emmaplein 5 |
| |
| 1908 | (Emmaplein O 92): G. Poierrié-Stark (grossier in kol. waren) |
| 1910 | G. Poierrié-Stark (gross. kol. waren) |
| 1928 | J.H. Feldbrugge - mej. C.M.E. Poierrié - wed. G.J.M. Poierrié |
| 1943 | E. Broekmans (winkelier kruidenierswaren) |
|
| Emmaplein 3 |
| |
| 1908 | (Emmaplein O 91): B.J. Marijnen (particulier) |
| 1910 | B.J. Marijnen (particulier) |
| 1928 | A.B.Chr. Marijnen |
|
| Emmaplein 1 |
| |
| 1908 | (Emmaplein O 91a): V. van Doveren (plaatsverv. hoofd a/d Nutsschool) |
| 1910 | V. v. Dooveren (hoofdonderwijzer) |
| 1928 | W. Lemmens - Th.J. van Onzen |
|
5211 VZ 1..43
5211 VW 2..24
|
1909 : rechts 1..25, links 2..20
|
|
 "body=[<b>Beschrijving:</b> Emmaplein 24<br><b>Nummer:</b> HT052-003126<br><b>Bron:</b> Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC)]")