De Mortel (Binnenstad Centrum)
"Mortel". Eertijds eene belangrijke en bevolkte straat, waar o.a. in 1603 de Schout der stad Jonker Aert van Vladeracken woonde. Mortel, reeds in 1403 genoemd, kan beteekenen morter of mortuarium, d.i. begraafplaats. In de Mortel lag een gang, De Sack geheeten.
Bron: Mosmans
~~~
Rond en een tijdje ná 1900 diende de Mortel nog als kazerne voor de cavalerie.
De Mortelsteeg die er langs liep, was tussen zonsondergang en zonsopgang afgesloten.
De straatnaam verwijst naar het landgoed 'De Mortel', dat al voor de stichting van de stad moet hebben bestaan.
Bron: Nieuwsbrief Bastion Oranje, 5 september 2001
~~~
De Mortel dat van de Keizerstraat loopt tot aan de Weversplaats of wat daar nu van over is, dankt zijn naam aan een perceel grond dat Mortel heette. Misschien was dat ooit een moeras dat ook wel 'moor' genoemd werd.
Bron: Straat in Straat uit (1984) 33
|
Mortelkazerne
Door Ed Hupkens
.jpg "body=[<b>Beschrijving:</b> De Mortelkazerne gezien vanuit de Weversplaats.<br><b>Datering:</b> 1915<br><b>Nummer:</b> 0051487<br><b>Bron:</b> Stadsarchief]")
Binnen de oude vestingmuren van 's-Hertogenbosch zijn in 1744 vier kazernes gebouwd. Het zijn de Mortelkazerne (840 man cavalerie), Tolbrugkazerne (1134 man infanterie), Berewoutkazerne (384 man artillerie) en Sint-Jacobskazerne (960 man infanterie). De Mortelkazerne aan De Mortel is een gebouw met twee verdiepingen op een rechthoekige plattegrond. Met zijn breedte van 13,5 meter is het een indrukwekkend en karakteristiek bouwwerk. Kenmerkend zijn de 12-ruits ramen in diepe, getoogde vensters. Ook de drie andere kazernes zijn aan dezelfde vorm ramen te herkennen. Tegenwoordig is de Mortelkazerne een appartementencomplex.
De straat Mortel wordt al in 1403 genoemd. De straat dankt zijn naam aan een perceel grond dat Mortel heette, en al voor de stichting van de stad moet hebben bestaan. Mortel verwijst naar drassig land, of naar zand dat gebruikt kan worden als verschralingmiddel voor metselmortel. De straat heette in de 18e eeuw 'De Mortelsteeg', en was van zonsondergang tot zonsopgang afgesloten voor burgers.
Aan De Mortel nummer 5 staat de voormalige synagoge, in 1823 door Bernardus Hartogensis gesticht. In 1994/95 is de Binnendieze (Kleine Vughterstroom) ter hoogte van de synagoge aan de Prins Bernhardstraat opengelegd. Op de Synagogebrug staande kun je zien dat de Binnendieze een bocht naar links maakt en onder de synagoge verdwijnt. Vanaf dat punt heet de Binnendieze het Hellegat. Het stroomt onder synagoge en Noordbrabants Museum door, en komt uit in de Verwersstroom, onder het plein van het museum. Tegenwoordig heet de synagoge Muziekcentrum Toonzaal, een podium voor kleinschalige muziek.
Stadsblad woensdag 14 mei 2008
|
| |
|
Beurdsestraat en Mortel
Beurde en Mortel zijn ongetwijfeld namen die verwijzen naar een agrarisch grondgebruik. In deze buurt vindt men meer aanduidingen van agrarische herkomst. De straatnaam Oude Bogaart komt er voor. Ook treft men er aan 'Gerrit metten koyen'. De oude Beurdsestraat heeft buiten de eerste stadsmuur doorgelopen. En buiten de stadsmuur lag er een Boertkenskamp. De beurde moet oorspronkelijk een groot complex zijn geweest, waarvan slechts een klein deel binnen de wallen is gekomen. Men treft o.a. de volgende vermeldingen aan: Burde (A.G.Z. R.24; 3.1.1338) en boerde (A.R.C. R.84; 19.5.1391).
'Beurde' en 'borde' heeft de betekenis van last, vracht, menigte. Wellicht wordt met de aanduiding 'beurde' een complex goede bouwgrond bedoeld, waarvan een overvloedige oogst te verwachten is.
Aan deze 'beurde' grenst het goed 'de mortel'. Het is een naam die men in Brabant op verschillende plaatsen aantreft. F. Smulders hield het voor een terrein waar zand werd aangetroffen, dat kon worden aangewend als verschralingsmiddel voor een metselmortel. 'Mortel' en 'morteel' hebben de betekenis van steengruis en puin.
Boschboom Bladeren 25 (1980) 55
|
| |
| 1980 |
Jos van der Vaart
De villa Orten. Beurdsestraat en Mortel
Boschboom Bladeren 25 (1980) 55
|
| 2005 |
Marcel van der Heijden
De Straat : Mortel
Bossche Bladen 3 (2005) 78-79 [pdf]
|
| |
| 1645 | | De Mortel | Kaart L. Covens en C. Mortier ca 1645 |
| 1830 | | De Mortel | Kaart J. B. Drossaers ca 1830 |
| 1890 | | Mortel (de) | Kaart Jos van Hagens ca 1890 |
| 1901 | | De Mortel | Adresboek 's-Hertogenbosch 1901 |
| 1909 | | De Mortel | Huisnummeromnummering 1909 |
| 1910 | | De Mortel | Straatnamenlijst 's-Hertogenbosch 1910-1911 |
| 1928 | | De Mortel | Adresboek voor 's-Hertogenbosch 1928 |
|
| |
Panden
|
| De Mortel 2 |
| |
| 1865 | (Waterstraat A 405): J.A. Poulus (mr. schoenmaker) |
| 1875 | (Waterstraat A 405): A. Dijks (mr. rijtuigschilder) - J.A. Poulus (mr. schoenmaker) |
| 1908 | (De Mortel A 405) |
| 1910 | Kazerne Veld-Artillerie |
| 1928 | Kazerne |
|
| De Mortel 83-21 |
| |
|
| |
lees verder
|
| De Mortel 21 |
| |
| 1908 | (De Mortel G 201a) |
| 1943 | (De Mortel 21): G.N. Belluz (granietwerker) |
|
| De Mortel 19 |
| |
| 1908 | (De Mortel G 202): K.D. Heesbeen (muzikant) |
|
| De Mortel 17 |
| |
| 1908 | (De Mortel G 202a) |
| 1910 | K.D. Heesbeen (muzikant) |
|
| De Mortel G 203 |
| |
| 1908 | (De Mortel G 203) |
| 1909 | (vervallen) |
|
| De Mortel G 203a |
| |
| 1908 | (De Mortel G 203a) |
| 1909 | (vervallen) |
|
| De Mortel 15 |
| |
| 1908 | (De Mortel G 204): A. Voets (hovenier) |
| 1910 | A. Voets (hovenier) |
| 1928 | W.L. van Roomen |
|
| De Mortel 13 |
| |
| 1908 | (De Mortel G 205): J.L. v.d. Burgt (timmerman) - G. Schuurmans (pakknecht) |
| 1910 | J.L. v.d. Burgt (timmerman) - G. Schuurmans (magazijnsknecht) |
| 1928 | A. Broeren - J.W. van den Heuvel |
| 1943 | wed. G.F.T. van Dal-van Bokhoven |
|
| De Mortel 11 |
| |
| 1908 | (De Mortel G 205a): H. Kamman (linieerder) - J.H. Reiber (agent van politie) |
| 1910 | J.H. Reiber (agent van politie) - J. v.d. Voort (sigarensort.) |
| 1928 | W.Chr. Consent - A. Reiber - J.H. Reiber - mej. A. Reiber - J. Ruth |
|
| De Mortel 9 |
| |
| 1908 | (De Mortel G 205b): J. Bruijsters (loopknecht) |
| 1910 | A. Blijleven (agent van politie) - J. Bruijsters (loopknecht) |
| 1928 | J.P.F. van Delft - mej. M.C. van Delft - V.L. Pennings |
|
| De Mortel 7 |
| |
| 1908 | (De Mortel G 205c): J. Kramer (koetsier) - J. Vroegh (agent van politie) |
| 1910 | W. Schuurmans (pakhuiskn.) - J. Vroegh (agent van politie) |
| 1928 | J. Galiart - A.H. Pieters |
|
| De Mortel 5 |
| |
| 1908 | (De Mortel G 205d): H. van Driel (rangeermeester S.S.) |
| 1910 | H. Kamman (linieerder) - A. Schippers (kleermaker) |
| 1928 | G. Galiart - A. Schippers |
| 1943 | P. Dee (stucadoor) - A. Engelbert |
|
| De Mortel 3 |
| |
| 1908 | (De Mortel G 206): Synagoge en Israëlietische school |
| 1910 | N. Heijmans (koster synagoge en vice voorlezer) - Synagoge en Israëlietische school |
| 1928 | A. Goudsmit |
|
| De Mortel 1 |
| |
| 1908 | (De Mortel G 207): N. Heijmans (koster synagoge) |
| 1928 | Isr. Kerk |
|
5211 HV 3..5
5211 HV 2..6
|
1909 : rechts 1..21, links 2..2
|
| No 31 Wijk F (komend van de Beursestraat) |
| Mortel |
| 340 |
12 |
Seller, Daniel |
Timmerman |
45 |
Gereformeerd |
Den Bosch |
| Mortel Caserne |
|
