Achter den Doove (Binnenstad Oost)
"Achter den Dooven". Ligt op het Hinthamereinde, neven het hoekhuis De Dooven Man. Het steegje heet ook Fraterstraatje, en Everard van de Waterstraatje.
Bron: Mosmans
~~~
Oudtijds werd dit straatje, dat langs het huis het Hoefijzer loopt, geheeten het Fraterstraatje of Arm Fraterstraatje, ook wel (zie akte van het jaar 1663 in Reg. no 443 f. 220) het Evert van den Waterstraatje.
Bron: De voorname Huizen en Gebouwen van 's-Hertogenbosch 1910 - III, blz 7
~~~
Het Fraterstraatje dat later 'Achter den Dove' genoemd werd. Het dankte die naam aan twee dove bakkers die eens op de hoek gewoond hebben. Het straatje waarin ook een gasthuisje voor 5 arme vrouwen stond, begon vroeger in de Hinthamerstraat; nu is er nog maar een klein stukje van over, daar aan de Mgr. Prinsenstraat.
Bron: Straat in Straat uit
~~~
Fraterstraatje / Everard van de Waterstraatje
Wordt tot het middeleeuwse stratenpatroon gerekend. Middeleeuwse historische rooilijnen, percelering. Vroeger stond de steeg in verbinding met de Hinthamerstraat toen het plein voor de kerk nog volgebouwd was. Dankt haar naam aan twee dove bakkers die eens op de hoek gewoond hebben. Dat toenmalige hoekhuis aan de Hinthamerstraat werd, nadat het 'De Rogbloem' had geheten, omgedoopt in 'Den Dooven Man'.
Bron: *
|
Dove bakkers
Door Ed Hupkens
Het Jheronimus Bosch Art Center is sinds maart 2007 gevestigd in de voormalige Sint-Jacobskerk aan het nieuwe Jeroen Boschplein, achterin de Hinthamerstraat. In de 17e eeuw was het plein van de vroegere Sint-Jacobskerk nog volgebouwd met vier huizen. De Jacobskerk was vanuit de Hinthamerstraat slechts bereikbaar door het smalle, nu grotendeels verdwenen straatje 'Achter den Doove'. Het straatje liep vroeger door naar de Hinthamerstraat. Het dankt zijn naam aan twee dove bakkers die er op de hoek hebben gewoond. De naam van dat toenmalige hoekhuis aan de Hinthamerstraat met de oorspronkelijke naam 'De Rogbloem', werd toen veranderd in 'Den dooven man'. Via het straatje kon men ook een schuilkerk bereiken. De schuilkerk die aanvankelijk achter het pand 'De Hopsack' stond, werd later verplaatst naar het pand 'De Maghet van den Bossche', Hinthamerstraat 179. De schuilkerk had een achteruitgang in de Sint-Jacobstraat en via het straatje Achter den Doove kon men rechtstreeks in de Hinthamerstraat uitkomen.
Aan het straatje heeft een gasthuisje voor vijf arme vrouwen gestaan, in 1537 door Aleid van Berckel gesticht. Het huisje staat er nog steeds. Het straatje heeft ook nog Everard van de Waterstraatje en Fratersstraatje geheten. Everard van de Water was schepen, rentmeester en kapitein van het gilde der Kloveniers (schutterij) van de stad 's-Hertogenbosch. Achter de Dove is nu een kort zijstraatje van de Mgr. Prinsenstraat, dat met een stenen trap doodloopt op een tak van de Binnendieze (hier ter plaatse de Groote Stroom geheten). Het behoort tot het middeleeuwse stratenpatroon.
Stadsblad woensdag 6 februari 2008
|
| |
|
Het straatje Achter den Dove
|
Oudtijds werd dit straatje, dat langs het huis het Hoefijzer loopt, geheeten het Fraterstraatje of Arm Fraterstraatje, ook wel (zie akte van het jaar 1663 in Reg. n° 443 f. 220) het Evert van den Waterstraatje. Welken dezer namen dat straatje het eerst had is mij niet met zekerheid kunnen blijken, zoodat ik niet kan zeggen of het zijnen laatsten naam ontving van Everard van de Water, den vader van na te noemen Ludolf, dan wel van Everard van de Water Janszn, die daarin in het jaar 1590 als man van Elisabeth de Heusch met Jacob Sanders, als man van Elsbene de Heusch, twee huisjes had staan (Reg. n° 269 f. 85). Ontleende het zijnen laatstgezegden naam aan laatstgenoemden Everard van de Water dan is die naam posterieur aan dien van het Fraterstraatje en kreeg het voorbedoelden naam van eerstgenoemden Everard van de Water anterieur.
| 7 |
|
Ik vond den naam van Fiaterstraatje vroeger dan dien van Evert van de Waterstraatje. Heer Lulof van de Water, kanonik der St. Janskerk te den Bosch, verkocht 23 Juni 1455 het huis, dat hij in gezegd straatje had staan - en toen aldus omschreven werd: „domus, area, ortus ac domus posterior, siti in Buscoducis ultra pontem, dictum Gerlaci, inter hereditatem olim Arnoldi dicti Marsman, nunc Bonifantiorum et inter quondam fossatum ibidem ex uno latere, et inter quondam viculum ibidem ex alio latere, tendentes a dicto vico retrorsum ad quandam viam ibidem tendentem usque ad communem aquam,” - aan Rutger van Arkel ten behoeve der: fratrum in communi vita viventium et commorantium in hereditate quondam Arnoldi Heym, sita in Buscoducis juxta vicum Hyntamensem. Zeker is het, dat dit straatje naar deze fratres den naam van Fraters- of Arm Fratersstraatje bekomen heeft. Jan van Brussel, pater en rector der priesters en clerici van het Bossche Fraterhuis, verkocht voorzegd huis 11 Januari 1509 (Reg. n° 104 f. 323 vso) aan Nicolaas Hoyberchs, priester en beneficiaat der Bossche St. Janskerk.
In eene Bossche Schepenakte van 1638 wordt meerbedoeld straatje genaamd het Fratersstraatje of de Dove; dienlaatsten naam kreeg het, omdat toen of enkele jaren vroeger in het huis de Rogbloem, dat aan den hoek van dat straatje en de Hinthamerstraat O.-Waarts staat, woonde de dove bakker Aelbert. (Cf. Reg. nos. 248 f. 129 en 367 f. 541); zijn voormeld huis werd een tijd lang naar hem de Dove man geheeten (Reg. n° 430 f. 403). In 1704 woonde in dat huis ook een dove bakker, n.l. Willem van Hulst, die eveneens de dove bijgenaamd was (Reg. n° 516 f. 150). Naar die beide doven heet dit straatje thans nog Achter den dove.
In dat straatje stond eens, waar precies heb ik niet kunnen uitvinden, het gasthuis voor 5 arme oude vrouwen, dat Aleid van Berckel, die eigenlijk genaamd was „Aleid van den Broeck, weduwe van Jr. Jan Geraertszn van Berckel, raad van den Bosch” en die aldaar in de Ridderstraat woonde,
| 8 |
bij haar testament van 4 November 1536 had gesticht en waartoe aanvankelijk was bestemd haar huis, staande in de Ramen nabij den Grooten Hekel te den Bosch. Laatstbedoeld huis moest later voor de verdediging van den Bosch worden afgebroken, waarna den 15 December 1606 (Reg. n° 251 f. 20) Christiaan Christoffels als „provisor van het Armen Vrouwengasthuis, geheeten Jouffrou Aleyt van Berckel's Gasthuys, eertijds gestaan hebbende bij den Hekel in de Ramen en nu in de Hinthamerstraat tegenover de Fraters", aan de stad den Bosch, ten behoeve harer fortificatie, verkocht: „den gront van een afgebroken huysinge, eertijts geweest sijnde 't voors. Gasthuys, gelegen ter plaetse, genoempt In de Ramen by de Heeckel aldaer, tussen d'water aldaer vlietende d'een syde, streckende totter stadtwalle toe.
Gezegd Gasthuis was inmiddels overgebracht naar een huis, staande in het straatje Achter den Dove. Den 12en December 1695 diende Christoffel van Beugen, in zijne hoedanigheid van rectoir ende provisoir van seekere Vrouwen Gasthuys, staende opt Hinthamereynde in een straetje Achter den Doven, eertijts gefundeert by Juffrouw Alida van Berckel, aan de Regeering der stad den Bosch een request in, waarbij hij haar betoogde, dat dit Gasthuis gebrek had aan revenuen; dat wegens de wandeugenthijt van renten en pachten het sedert de laatste jaren niet meer kon gemainteneert worden, zelfs niet met behulp der jaarlijksche bijdrage van fl. 400, die de ouders van hem, requestrant, er aan gaven, en dat het gebouw van dit gasthuis bovendien zoo ruineus en caducq was, dat slechts de muren en het dak er nog van over waren en de deuren, vensters en ander timmerwerk er aan ontbraken, zoodat het invallen er van elken dag kon verkocht worden, en daarom haar verzocht de enkele renten, die aan deze stichting toebehoorden, over te nemen ten bate van een ander gasthuis. De Regeering van den Bosch nam deze presentatie aan en daardoor verdween het gasthuis van Aleid van Berckel voor goed van het wereldtooneel.
| 9 |
De voorname Huizen en Gebouwen van 's-Hertogenbosch III (1910) 7-9
|
| |
| 1996 |
Redactie
Opgravingen bij restauratie Diezemuur
Brabants Dagblad zaterdag 13 april 1996 (foto)
|
| |
| 1830 | | Achter den Doven | Kaart J. B. Drossaers ca 1830 |
| 1890 | | Achter den Doven | Kaart Jos van Hagens ca 1890 |
| 1909 | | Achter den Doove | Huisnummeromnummering 1909 |
| 1910 | | Achter den Doove | Straatnamenlijst 's-Hertogenbosch 1910-1911 |
| 1928 | | Achter den Doove | Adresboek voor 's-Hertogenbosch 1928 |
|
| |
Panden
|
| Achter den Doove E 11 |
| |
| 1865 | (Hinthamereinde E 11): G. Kerstel (aanspreker en lijkbezorger, en bewaarder van orde in de r. c. kerk St. Jacob) |
| 1875 | (Hinthamereinde E 11): G. Kerstel (aanspreker en lijkbezorger) |
| 1908 | (Achter den Doove E 11): R.K. Kerk van St. Jacob |
| 1909 | (vervallen) |
|
| Achter den Doove 2 |
| |
| 1908 | (Achter den Doove E ongen.) |
| 1910 | R.K. Kerk St. Jacob |
| 1928 | St. Jacobskerk |
|
| Achter den Doove 6 |
| |
| 1908 | (Achter den Doove E 10p) |
| 1928 | wed. A. van Leent |
|
| Achter den Doove 8 |
| |
| 1908 | (Achter den Doove E 10o) |
| 1910 | Th. Martens - M. Puls (stoelenzetster St. Jacob) |
| 1928 | mej. S.A. Verdonk |
|
| Achter den Doove 10 |
| |
| 1908 | (Achter den Doove E 10n): H. Vranken |
| 1910 | H. Schuurmans (stoelenzetster St. Jacob) - M. Schuurmans (gem. arbeider) |
| 1928 | M. Schuurmans |
|
| Achter den Doove 12 |
| |
| 1908 | (Achter den Doove E 10m): P. Klompenhouwer - M. Puls (stoelenzetster in de St. Jacob) - J. van Verhoeven (sigarenmaker) - A. Vrenken |
| 1910 | P. Klompenhouwer - D. Vranken |
| 1928 | F.W. Scheepens |
|
| Achter den Doove E 10l |
| |
| 1865 | (Hinthamerstraat E 10l): H.P. Meijs (kei- en klinkerlegger) |
| 1908 | (Achter den Doove E 10l) |
| 1909 | (vervallen) |
|
| Achter den Doove 14 |
| |
| 1908 | (Achter den Doove E 10k) |
| 1928 | Schoolgebouw |
| 1936 | R.K. Bijzondere school voor G.L.O. |
| 1975 | R.K. Bijzondere jongensschool |
|
| Achter den Doove E 10j |
| |
| 1908 | (Achter den Doove E 10j) |
| 1909 | (vervallen) |
|
| Achter den Doove 15 |
| |
| 1908 | (Achter den Doove E 10i) |
|
| Achter den Doove 13 |
| |
| 1908 | (Achter den Doove E ongen.) |
|
| Achter den Doove 11 |
| |
Huis met eenvoudige gepleisterde lijstgevel op de begane grond een mooie deur ca 1860 en twee naar binnendraaiende ramen. Op de verdieping twee 6-ruits schuiframen. Enkelvoudige balklagen, kap met schaarspantjes van rondhout. Achter het huisje een dwarshuisje met een vertinde puntgevel met op de verdieping een 6-ruits schuifraam en brede middenstijl en op de zolder een klein raam. Tegen de rechter zijmuur een markante schoorsteen. Enkelvoudige balklagen, kap met schaarspantjes van rondhout. Gebouw van eenvoudige doch harmonische architectuur en van oudheidkundige waarde.
Bron: Ontwerp -aanvullende - monumentenlijst voor de gemeente 's-Hertogenbosch 1977
|
| |
| 1908 | (Achter den Doove E 10h) |
| 1910 | A. v.d. Berg (loopknecht) - L. van Thiel (timmerman) |
| 1928 | P.A. van Esch - A.W. Hooijmans - echtg. Z. Kivit |
|
| Achter den Doove 9 |
| |
| 1908 | (Achter den Doove E 10g) |
| 1910 | L. Daniëls (sigarenmaker) - wed. H. v.d. Ven |
| 1928 | L. Daniels |
|
| Achter den Doove 7 |
| |
| 1908 | (Achter den Doove E 10f): H. Schuurmans (stoelenzetster St. Jacob) - M. Schuurmans (gem. arbeider) |
|
| Achter den Doove E 10e |
| |
| 1908 | (Achter den Doove E 10e): L. Daniëls (sigarenmaker) |
| 1909 | (varvallen) |
|
| Achter den Doove E 10d |
| |
| 1908 | (Achter den Doove E 10d) |
| 1909 | (vervallen) |
|
| Achter den Doove E 10c |
| |
| 1865 | (Hinthamereinde E 10c): J.C. Meijs (kei- en klinkerlegger) |
| 1908 | (Achter den Doove E 10c): wed. H. v.d. Ven |
| 1909 | (varvallen) |
|
| Achter den Doove 5 |
| |
| 1908 | (Achter den Doove E 10b): Th. Marten |
|
| Achter den Doove 3 |
| |
| 1865 | (Hinthamereinde E 10a): H. van Es (wollennaaister) |
| 1908 | (Achter den Doove E 10a) |
|
| Achter den Doove 1 |
| |
| 1908 | (Achter den Doove E 9a): A.J.L. Coppens |
| 1910 | A.J.L. Coppens |
| 1928 | S.L.J.M. Florie |
|
1909 : rechts 1..15, links 2..14
2004 : 1..21 (postcodes)
|
|