Hoofdmenu

Artikelen    
Bisdom    
Boeken    
Grafmonument    
Kunstafbeeldingen    
Links    
Stadsrekeningen    
Verhalen en legenden    
afb. Peter Paul Rubens

Michaël Ophovius ('s-Hertogenbosch 1570 - 1637 Lier)

De in 's-Hertogenbosch geboren Michael Ophovius wordt in 1626 bisschop van de Hertogstad. In 1629 moet hij uit de stad vertrekken. Tot aan zijn dood in 1637 blijft hij in de Meierij werkzaam.
Bron: Kroniek van 's-Hertogenbosch

Michaël Ophovius

Bisschop zonder vrees (1626-1637)

De Bosschenaar Michael Ophovius, lid van de Dominicanerorde, was de eerste reguliere bisschop van het bisdom 's-Hertogenbosch. Ophovius was jarenlang prior van het Predikherenklooster te Antwerpen en vertrouweling van aartshertogin Isabella, die hem voordroeg voor de Bossche zetel. Zijn wapenspreuk 'luce et fructu', met licht en vrucht, kon Ophovius niet waar maken. Hij kreeg spoedig te maken met nieuwe oorlogshandelingen in de Meierij, uitlopend op het beleg van 's-Hertogenbosch. In die periode ontpopte hij zich als een man zonder vrees en een doortastend bestuurder. Hij ondertekende op 14 september 1629 de capitulatie van de stad, die ook voor hem ballingschap zou gaan betekenen. Het dagboek, dat de bisschop in de jaren 1629-1631 bijhield, bevat ook gegevens over de laatste maand van het beleg en behoort tot de kostbaarste archiefstukken van het bisdom.
Ophovius verbleef nog dikwijls in het niet door de Staatse troepen bezette deel van zijn bisdom en weigerde einde 1629 de bisschopszetel van Brugge. Korte tijd woonde hij in Geldrop en Geel. Hij overleed te Lier op 4 november 1637 en werd begraven in de Dominicanerkerk te Antwerpen, de huidige St. Pauluskerk.


www.bisdomdenbosch.nl
 

Gevangen
Door Henny Molhuysen

Het is geen pretje om in een gevangenis te zitten, maar dit is toch zelfs onze bisschop Ophovius een overkomen.
Het gebeurde in het begin van de zeventiende eeuw. Het Twaalfjarig Bestand (1609-1621) was juist afgelopen en de vijandelijkheden begonnen weer tijdens wat later de Tachtigjarige Oorlog genoemd zou worden.
Michael Ophovius was geboren in Den Bosch, in de Fonteinstraat 2. In 1622 woonde hij in Antwerpen en in die stad overleed toen zijn broer Nicolaas. Om de nalatenschap van zijn broer te regelen vertrok Michael in februari 1623 naar zijn geboortestad. Isabella, Aartshertogin, gaf hem toen een netelige opdracht mee. Zij had vernomen dat Willem Adriaan van Horne, de militaire gouverneur van het stadje Heusden, genegen was de zijde van de Spaanse koning te kiezen.
Ophovius vertrok naar 's-Hertogenbosch en deelde de eventuele plannen van Van Horne aan de Bossche gouverneur Van Grobbendonck mee. Aangekomen in Heusden verklaarde hij met Van Horne te willen praten over de aankoop van een stuk land. Toen hij hem onder vier ogen sprak, vroeg hij of hij inderdaad wilde overlopen en deed tegelijk het aanbod van de aartshertogin als Van Horne de stad en het kasteel van Heusden zou overdragen, kreeg hij het Graafschap Hoorn, hij zou ridder in de Orde van het Gulden Vlies worden en kreeg een groot geldbedrag.
Isabella was verkeerd geïnformeerd. Woedend zei Van Horne tegen Ophovius: „Al waer 't dat hem alle de schatten des Conincx van Spaengien voorgedragen en gepresenteert werden, dat men tot ghenen verader maken soude.”
Ophovius werd gevangen gezet in Heusden en na ongeveer anderhalve maand - op 2 april 1623 - overgebracht naar de Gevangenpoort in Den Haag. Zowel de Staten Generaal als de Staten van Holland namen de zaak hoog op. De geestelijke wilde immers een Staatse gezagdrager overhalen om over te lopen. En landverraad was een zwaar misdrijf. Toen op 5 mei 1623 de remonstrantse predikant Hendrik Slatius in Den Haag onthoofd werd, eiste het gepeupel ook de dood van Ophovius.
Isabelle deed haar uiterste best om Ophovius te bevrijden. De Engelse koning Jacobus bemiddelde zelfs in deze kwestie.
Na een gevangenschap van 21 maanden, op 26 november 1624, kwam Ophovius vrij. In een brief deelde hij later mee dat men hem nog had getracht het katholieke geloof af te laten zweren. „Men deed mij met de voornaemsten onder de ketters en hunne ministers over geloofszaken twistredenen.” Zover is het niet gekomen. Na het overlijden in 1625 van Zoesius werd een jaar later Ophovius tot bisschop in zijn geboortestad Den Bosch benoemd.


Brabants Dagblad donderdag 8 november 1990
 

?

Redactie

Brochure Jan van Rijnsoever, lid van de werkgroep Kerken en Kloosters.
Kring Vrienden van 's-Hertogenbosch
1872

L.H.C. Schutjes

Michael Ophovius
Bisschop van 's Bosch 1626-1637
Geschiedenis van het bisdom 's Hertogenbosch II (1872) 122-127
1920

dr. Th. Goossens

Particuliere brieven van Bisschop Ophovius
Bossche Bijdragen 13 (1935) 55-67
1928

A.F.O. van Sasse van Ysselt

Het gebouw der R.K. Lycea in de Hinthamerstraat te 's-Hertogenbosch
Teulings' ('s-Hertogenbosch 1928)
1936

A.M. Frenken

De Bossche Bisschop Michaël Ophovius O.P. 1570-1637
Bossche Bijdragen 14 (1936) 15-163
1951

P.J.A. Nuyens

Mgr. Ophovius. Bisschop te Lier
't Land van Ryen (1951) 1-8
1963

L. Pirenne

Bisschop Ophovius en Abt Jan Moors, ondertekenaars van het capitulatieverdrag van 1629
Bossche Bijdragen 26 (1963/1964) 159-180
1981

dr. J.W.M. Peijnenburg pr.

Het dagboek van bisschop Michaël Ophovius 4-8-1629 / 31-12-1631
Boschboom Bladeren 26 (1981) 7-16
1986

Redactie

Ophovius, Michael
Encyclopedie van Noord-Brabant 3 (1986) 250-251
1986

Cynthia Lawrence

The Ophovius Madonna. A newly-discovered work by Jan Claudius De Cock
Jaarboek Koninklijk Museum voor Schone Kunsten (1986) 273-293
1990

A.C.M. Koolen

De Bossche bisschoppen 1559-1649
In Buscoducis Bijdragen ('s-Gravenhage 1990) 533-539
1990

Hans Vlieghe

Pieter Paul Rubens en 's-Hertogenbosch
In Buscoducis Bijdragen ('s-Gravenhage 1990) 564-567
1990

Henny Molhuysen

Verhalen en legenden : Gevangen
Brabants Dagblad donderdag 8 november 1990 (foto)
1992

Th. Cuijpers, M. van der Heijden, J. van Oudheusden, H. Roosenboom, e.a.

Brabantse biografieën. Levensbeschrijvingen van bekende en onbekende Noordbrabanders
Boom - Stichting Brabantse Regionale Geschiedbeoefening (Meppel - Amsterdam - 's-Hertogenbosch 1992)
1993

C.J.H.M. Tax, A.C.M. Tax-Koolen

Zeven Bossche bisschoppen : Portretten in de Historisch-Topografische Atlas van het Stadsarchief 's-Hertogenbosch
's-Hertogenbosch 4 (1993) 109-117  [pdf]
1995

C.H.J.M. Tax, A.C.M. Tax-Koolen

De portretten en iconografie van Michael Ophovius
Jaarboek van het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten 1995.
Koninklijk Museum voor Schone Kunsten (Antwerpen 1995) 85-134
1997

Redactie

Ophovius en 'zijn' kasteel. Bossche bisschop voelde zich bijzonder thuis op het kasteel van Geldrop
Bisdomblad 42 (1997) 10
1997

C.J.H.M. Tax, A.C.M. Tax-Koolen

De portretten van Michael Ophovius en Franciscus Sonnius. Een aanvulling
Jaarboek van het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten.
Koninklijk Museum voor Schone Kunsten (Antwerpen 1997) 449-453
1999

Jan van Rijnsoever

De rol van bisschop Ophovius tijdens het beleg van 1629
Werkstuk in het kader van de cursus Boschlogie III, module Vestingwerken.
s.n. (Rosmalen 1999)
2003

Jan van Rijnsoever

Ophovius, de capitulatie en de uittocht in 1629
KringNieuws 3 (2003) 17-19
2005

Paul Huys Janssen

Michael Ophovius : Door Rubens geportretteerd
Bossche Bladen 1 (2005) 27-30  [pdf]
 

1749

Joannes Franciscus Foppens

Oudheden en gestichten van de bisschoppelyke stadt en meyerye van 's Hertogenbosch
Gepubliceerd door Willem Boot | Leiden 1749
lees verder ...
 

Graf, ca 1635

(marmer, albast; gepolychromeerd; breedte 265 cm)
Sint-Pauluskerk, Antwerpen
Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium
Nummer cliché: Z003594
Objectnummer: 70423

Epitaaf, 1637

(marmer)
Sint-Pauluskerk, Antwerpen
Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium
Nummer cliché: B104419
Objectnummer: 70617
 

Portret van Michaël Ophovius, ca 1630

(prent 25.1 x 14.9 cm)

Zesde bisschop van 's-Hertogenbosch van 1626-1637; borststuk, naar links. Onder het portret afbeelding van zijn bisschopswapen.
BHIC (1219-024207)
 

1622 Kapittel 22.
Aan den Eerw. Heer Michiel van Ophoven, Docter in de Godgeleerdheid, voor zijn wellekom wijn vereerd.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1622-1623. Deel 2, blz 1304
1625 Kapittel 23.
Toebereidselen door de Jesuiten om den nieuwen Bisschop, den Eerw. Heer Michael Ophovius, plegtig en met eene actie door de studenten, te ontvangen.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1625-1626. Deel 2, blz 1330
1626 Kapittel 6.
Aan dem Eerw. Heer Michael Ophovius, Bisschop van 's Hertogenbosch, een heerlijk gedreven zilveren lampetschotel en kunsig zilveren waterpot vereerd.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1626-1627. Deel 2, blz 1332
 

Bisdom van 's-Hertogenbosch
Thuis in Brabant