Hoofdmenu

Afbeeldingen    
Artikelen    
Bouwhistorisch onderzoek    
Links    
Monument    
Rijksmonument    
Stadsrekeningen    
Verhalen en legenden    
afb. A.F.A.M. Wetzer, 8 mei 2004

Bank van Lening (ca 1850) (Schilderstraat 33)

De Schilderstraat. Links Huize St. Agnes, rechts de voormalige Bank van Lening.
~~~
In de 19e eeuw werd aan de Schilderstraat een pand gebouwd voor de 'Bank van Leening'. Teneinde, dan toch tijdelijk, extra geld in handen te hebben, werden kostbaarheden en ook huisraad verpand. Vooral tegen de kermis- en carnavalstijd was het aanmerkelijk drukker. Het gebouw is niet meer als zodanig in gebruik. De rechtsopvolger van de Bank van Lening is de Gemeentelijke Kredietbank.
Bron: 's-Hertogenbosch De geschiedenis van een Brabantse stad 1629-1990 (1997) 203
~~~
Het meest opmerkelijke pand in deze straat is de voormalige Bank van Leening. Het gebouw dateert van circa 1850 en doet sterk denken aan een Franse "Mairie".
Bron: 's-Hertogenbosch binnen de Veste
~~~
Kelder
Bron: Het Bosch Kelder Genootschap

Schilderstraat 33 "Bank van Lening"
Bouwhistorische documentatie
ing. A.G. Oldenmenger
BAAC | rapport B-07.0371 | maart 2008


Bouwhistorie Archeologie Architectuurhistorie Cultuurhistorie (BAAC bv)
Gemeente 's-Hertogenbosch

Schilderstraat 33
'Bank van Lening'; uit 1854 daterend pand met boven het maaiveld gelegen begane grond en onder met blauwe pannen gedekt zadeldak tussen brede tuitgevels met vlechtingen.

In de voorgevel drie rondboognissen met profiellijst rond de bovenzijde en tracering in de boogvelden en met in middelste een dubbele deur met gedeeld 8-ruits bovenlicht en in elk der buitenste twee gekoppelde 8-ruits ramen; voor de deur een gemetselde dubbele trap met bordes en rondgesloten onderdoorgang naar de kelder; boven de deur een rond venster met gietijzeren tracering en met rond de bovenste helft 'Bank van Leening' en profiellijst.

In de zij- en achtergevel(s) getoogde vensters, waarin twee gekoppelde ramen met kleine, ruitvormige roedenverdeling en enige halfronde kelderlichten. Staafankers.

Het gehele pand is onderkelderd met tongewelven loodrecht op de zijmuren en met in het midden een gang met tongewelf en twee koepelgewelven; de kelder is vermoedelijk een restant van het middeleeuwse complex der Broeders des Gemene Levens. Zoldervloer met moerbalken op muurdammen. Noordelijk van de voorgevel een bij het pand behorende muur met ronde poort en het jaartal 1854.

(datum: 12 oktober 1995; kadastraalnr: H 6637; monumentnr: 21828)


Rijksdienst voor de Monumentenzorg 2004
 

't Bontje van m'n moe
Door Henny Molhuysen

„Ik heb 't bontje van m'n moe verkocht, om carnaval te vieren”, zo luidt de beginregel van een van de bekendste Bossche carnavalsliedjes. Het betekent dat er, enige dagen vóór de carnavalsviering, het een en ander aan huisraad, kleding of sieraden naar de 'Bank van Lening' werd gebracht. Met het op die manier verkregen geld konden de mensen het carnavalsfeest vieren. Na afloop zou het beleende weer terug moeten komen, maar dikwijls was dat opgegaan.
Den Bosch kende een dergelijke 'Bank van Lening' als eeuwen. In 1850 werd er aan de Schilderstraat een nieuwe bank gebouwd. Weliswaar in een klein straatje, maar vlak bij de drukke Hinthamerstraat. Het stadsbestuur verpachtte 'de bank'. Dat veranderde in 1853. Vanaf dat moment bestuurde 'het algemeen armbestuur' de instelling 'ten behoeve van de algemeene armen der stad'. De Godshuizen derhalve.
Er was duidelijk behoefte aan, niet enkel vlak voor carnaval. Vele tienduizenden panden werden er tijdelijk beleend. En meestal, tegen iets méér geld, weer teruggehaald. Konden de mensen het gevraagde geld niet ophoesten, dan verkocht 'de bank' het pand na enige weken. Vele huishoudens maakten van de bank gebruik, tot ver in deze eeuw toe.
In 1936, ruim vijftig jaar geleden, werden er per jaar nog 12.724 panden beleend. Maar het aantal liep steeds verder terug. In 1940 waren het er nog 7.308 panden, in 1943 nog maar 523 en in 1945 nog slechts twintig panden die de weg vonden naar 'de kommerd' of 'ome Jan', zoals de populaire benaming van 'de bank' luidde. In 1947 werden er nog maar vijf panden beleend. Het was dan ook niet verwonderlijk dat het jaar daarop, in 1948, 'de Bank van Lening' stopte.
Konden de Bosschenaren in financieel moeilijke tijden dan niet meer aan geld komen? Jawel, in hetzelfde jaar opende namelijk de Gemeentelijke Kredietbank de deuren. Terwijl vanzelfsprekend ook de particuliere banken geld leenden aan hun klanten.
De negentiende eeuwse 'Bank van Lening' in de Schilderstraat kwam leeg. Later lagen er kleding en materialen van de plechtige omgang of was de zaal in gebruik als aula voor de zich daar bevindende ULO. Thans is het een repetitielokaal, wachtend op restauratie en een nieuwe toekomst.


Brabants Dagblad donderdag 4 februari 1988
 

1853

N.F.C.J. Sassen

De banken van leening in derzelver oorsprong en vestiging, vooral die te 's Hertogenbosch
Noordbrabant. Wetenschappelijk tijdschrift 1 (1853) 65-82
1853

R.A. van Zuijlen jr.

De banken van leening, ook tafelen van leening of Lombarden genaamd, derzelver oorsprong en vestiging in Brabant, vooral te 's Hertogenbosch
Noordbrabant. Wetenschappelijk tijdschrift 1 (1853) 201-266
1988

Henny Molhuysen

Verhalen en legenden : 't Bontje van m'n moe
Brabants Dagblad donderdag 4 februari 1988 (foto)
1994

H.A.J. Maassen

Tussen commercieel en sociaal krediet. De ontwikkeling van de Bank van Lening in Nederland van Lombard tot Gemeentelijke Kredietbank 1260-1940
Verloren (Hilversum 1994)
2002

Jan van Haaren

De bank van Lening
De Zelfkrant 10 (2002) 6
2008

Redactie

Bank van Lening vroeger een glasblazerij
Bossche Omroep zondag 21 september 2008
2008

Rianneke Huibers

Verbouwde Bank van Leening verrast
Brabants Dagblad zaterdag 20 december
2008

Redactie

Muzerije luidt nieuwe dansplek in. Bank van Leening gaat zich manifesteren als nieuwe danslocatie
Brabants Dagblad woensdag 17 december 2008
2011

Ronald van Genabeek

Brokstukken van een glasblazerij : Archeologie in de Bank van Lening
Bossche Bladen 1 (2011) 7-12
 

1977 Pand uit 1854 met boven maaiveld gelegen begane grond die door een trap met bordes te bereiken is. Grote ingangspoort met ronde ontlastingsbogen. Aan weerszijde een raam met eveneens een ronde ontlastingsboog. Rondboogvulling boven de ramen. Boven de ingangspoort een rond venster met in de erboven aanwezige ontlastingsboog 'Bank van Lening'. Flauw hellend dak met top en schouderstukken.
Fraai gebouw van eenvoudige doch harmonische architectuur en van oudheidkundige waarde.
Ontwerp -aanvullende - monumentenlijst voor de gemeente 's-Hertogenbosch 1977
 

1545 Kapittel 111.
De lombard of bank van leeninghouder voor schulden in stads gevangenpoort opgesloten.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1545-1546. Deel 1, blz 633
1546 Kapittel 10.
Acoord waarbij de Lombard of Bank van Leeninghouder Jan Heijmans, wegens schuld aan de stad, gegijzeld, wordt vrijgelaten.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1546-1547. Deel 1, blz 639
1547 Kapittel 8.
Andreas Ymonij den lombardier of bank van leeninghouder, betaald voor de toestemming om die bank te 's Hertogenbosch te houden 40 car. gul. 's jaars.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1547-1548. Deel 1, blz 648
 

B.V. Bouwbedrijf Hazenberg
Van Glasfabriek naar Leenbank, en weer terug
 

4 juli 2008