Hoofdmenu

Artikelen Stadsrekeningen  
Benaming    
Exterieur    
Interieur    
Kelders    
MIP    
Raadsbesluiten    
Rijksmonument    
Smits    
afb. A.F.A.M. Wetzer, 18 april 2009
Klooster - Landhuis - Psychiatrische inrichting (Rosmalen, Berlicumseweg 8)

In 1434 stichtte Vrouwe Milla uit Kampen op de plaats die de naam Coudewater droeg een klooster, waarin geleefd ging worden volgens de regel van de heilige Birgitta van Zweden.
Het was een dubbelklooster, een voor vrouwen en een voor mannen, zoals dat in de orde van de H. Birgitta gebruikelijk was. Het geheel stond onder leding van een abdis, die naast zich een priorin voor het vrouwe klooster en een prior voor het mannenklooster had.
Aan de keuze voor de locatie Coudewater door Milla van Kampen is een legende verbonden over de landman Peter de Gorter, die zag, dat zijn bijen in hun korf van was een kloosterje hadden gevormd. Hun gezoem daaromheen klonk als een hemels lied en voor Peter de Gorter was dit een teken, dat God daar een klooster verlangde.
Vrouwe Milla, die in Kampen niet slaagde in het stichten van een klooster, hoorde wat Peter de Gorter was overkomen en bood hem aan op zijn land een klooster te bouwen.
Dat werd het klooster Coudewater, ook wel Mariënwater geheten. Het kende gedurende meer dan een eeuw een rustig en bloeiend bestaan. Vanuit Coudewater werd een aantal dochterkloosters gesticht.
Aan dit rustige bestaan kwam een eind op 24 augustus 1566, toen Coudewater de onlusten van de beeldenstorm ondervond. Enkele jaren later, in 1572, moesten de paters en zusters vluchten naar 's-Hertogenbosch.
Pas in 1584 konden zij terugkeren baan Coudewater. Het aantal paters en zusters was zeer geslonken. In 1591 telde het convent van de zusters nog zestien leden, dat van de paters slechts twee. In de decennia daarna kon Coudewater zich van de tegenslagen herstellen. Maar de ellendige tijden herleefden tijdens de belegering van 's-Hertogenbosch en na de val van de stad. Na de inneming van 's-Hertogenbosch in 1629 door Frederik Hendrik braken opnieuw zwarte tijden aan, die tot de ondergang van de beide kloosters zouden leiden.
In 1648, na de Vrede van Munster, kregen de paters opdracht te vertrekken. De zusters mochten voorlopig blijven, maar zij mochten geen nieuwe zusters aannemen. Het was de bedoeling dat het klooster zou uitsterven.
Inmiddels waren al hun bezittingen geconfisceerd. Zij leefden van een alimentatie van de rente van hun bezittingen. De paters vertrokken in 1652 naar Hoboken bij Antwerpen. Eén pater bleef als rector voor de zusters in het klooster achter.
De zusters hebben zich lang verzet tegen vertrek, maar verlieten in 1713 toch het klooster van Coudewater. Zij gingen naar Uden, waar zij uit voorzorg in 1711 een huis, het kasteeltje Vorstenburg, hadden aangekocht. Dit werd de abdij Maria Refugie die daar thans nog gevestigd is.
Coudewater 130 jaar psychiatrisch ziekenhuis in beeld

Klooster (XVI-XVII) - Landhuis - Zwakzinnigeninrichting (1870)
Baksteen, gepleisterd in blokverband en deels gesausd. Fronton op pilasters. Raamomlijsting met kuiven. T-ramen en schuiframen met kleine roedeverdeling. Leien zadeldak met dakruiter. Achter de aanbouwen resten van couren met muur. Erachter torentje, als fragment van de vroegere kapel (1872), ijzeren hooiberg. Diverse bruggetjes in het park. Zalen en gang, deels met neogotische plafondschilderijen. Fraai aangelegd voorplein met oude bomen, waaronder platanen, eiken, beuken en linden. Eiken kap van twee gestapelde jukken en sporen met haan houten. In de zijvleugels welke in 1860-1870 gewijzigd zijn, delen van het XVIIIe hoekshuis.

Onderdeel zwakzinnigeninrichting, van architectuurhistorisch en sociaalhistorisch belang.

Monumenten Inventarisatie Project
 

Berlicumseweg 8
Coudewater.
PSYCHIATRISCHE INRICHTING EN KLOOSTER.
Kern van de gebouwen is een 17e-eeuws kloostergebouw met dakruiter en zadeldak met leien bekleed; de voorgevel daarvan thans gebosseerd gepleisterd in de stijl die omstreeks 1860-'70 gangbaar was. Te weerszijden met 18e-eeuwse vleugels verlengd.

(datum: 12 november 1991; kadastraalnr: D 2359; monumentnr: 32717)

Rijksdienst voor de Monumentenzorg 2004
 

Voormalige kloosters in complex Coudewater
Berlicumseweg 8

Milla van Campen, een rijke weduwe uit Kampen, kocht in het begin van de vijftiende eeuw van Peter de Gorter een stuk grond onder Rosmalen om daar een birgittinessenklooster te stichten.
Ze liet er het klooster Mariënwater bouwen, ook wel Coudewater (Aquae frigidae) genoemd. Coudewater was het eerste dubbelconvent van birgittijnen en birgittinessen in het bisdom Luik, met een eigen kapel voor zowel de zusters als de paters. In 1444 kwamen er zusters uit Stralsund. Abdis Helwig Olijvers begon in 1475 met de bouw van een nieuwe kapel. In 1566 werd het klooster tijdens de beeldenstorm geplunderd. De zusters zochten voor korte tijd een veilig heenkomen binnen de stadsmuren van ’s-Hertogenbosch. De paters birgittijnen weken in 1652 uit naar Antwerpen. De zusters keerden terug naar het klooster Coudewater, dat in 1713 door de Staten-Generaal werd opgeheven.
Daarop vertrokken ze naar het soevereine land van Ravenstein en vervolgens nog in datzelfde jaar naar Uden. Daarna kende de ‘villa’ een reeks verschillende eigenaren. Via Frans de Blocq van Scheltinga kwam Coudewater in 1870 tenslotte in handen van de Maatschappij tot Verpleging van Zwakzinnigen. Na veel uitbreidingen heeft het huis dienst gedaan als hoofdgebouw en museum. Het maakt op dit moment deel uit van de inrichting.

Het landhuis heeft een pilastergevel met fronton. De bakstenen gevel is in blokverband gepleisterd en deels gesausd. Het tweelaagse gebouw met zijvleugels en hoog zadeldak gaat in beginsel terug op het oude klooster uit de zestiende eeuw. De gevel kreeg de huidige vorm in de negentiende eeuw. De T-ramen en schuiframen met kleine roedenverdeling hebben omlijstingen met kuiven. Het leien zadeldak met de dakruiter heeft een zestiende-eeuwse eiken kap van twee gestapelde jukken en sporen met een houten hanenbalk. In de zijvleugels, die tussen 1860 en 1870 gewijzigd werden, zijn nog delen van het achttiendeeeuwse hoekhuis te herkennen. Achter de aanbouwen vinden we resten van binnenhoven met muurdelen. Van belang is nog het torentje van de vroegere kapel uit 1872.
Binnen vinden we in zalen en gang nog neogotische plafondschilderingen. Het voorplein is parkachtig aangelegd met platanen, eiken, beuken en linden. In het park bepalen diverse bruggetjes de sfeer. Vanaf 1871 kwamen de ZUSTERS VAN BARMHARTIGHEID VAN RONSE in Coudewater zieken verzorgen. Ze breidden de gebouwen uit met nieuwe paviljoens. Achter de villa stond een kruisvormig gebouw uit 1872 van twee bouwlagen, in de rechter arm werd het klooster van de zusters gehuisvest. Het rechter gedeelte van de langbouw was voor de patiënten van de zusters. Het linker gedeelte was bestemd voor verpleging van mannelijke patiënten door de BROEDERS VAN DONGEN, die vanaf 1871 in de linker arm van het gebouw woonden. De broeders vertrokken in 1919, toen de verpleging van mannelijke patiënten werd beëindigd. In 1938 startte de bouw van een kerk en een klooster voor de zusters. Architect was Jos Bekkers uit Haarlem, die veel van de gebouwen van Coudewater ontwierp. De Zusters van Ronse verlieten Coudewater in mei 1985. Het kloostergebouw is thans dienstgebouw, de kapel is nog in gebruik.

Het bakstenen klooster is in een carrévorm gebouwd. Het gebouw heeft lijstgoten en schild- en zadeldaken met geglazuurde pannen. De zuidzijde wordt gevormd door een driebeukige kapel. Deze kapel met vierkante lantaarntoren onder tentdak heeft een portiek met drie spitsbogen aan de voorzijde. Het koor heeft glas-in-loodramen.
Het klooster heeft twee bouwlagen en aan de voorzijde een risaliet met topgevel. De rechthoekige schuiframen geven de gevels een eenvoudig ritme. Deze strengheid wordt aangevuld door het fraai uitgevoerde metselwerk.
Onder het kloostercomplex bevinden zich schuilkelders, waaronder enkele gasvrije ruimten.
697

Jan Smits, Vademecum van religieuzen en hun kloosters in Noord-Brabant (Alphen aan de Maas 2010) 697
 

1930

W. Nolet

De Zusters Birgittinessen in Nederland
Katholiek Nederland II ('s-Gravenhage 1932) 166-167
1996

Harry Boekwijt

Bouwhistorisch onderzoek Landhuis Coudewater: een kloostervleugel uit ca. 1513
's-Hertogenbosch 4 (1996) 153-155  [pdf]
2003

Martien Veekens

• Klooster Koudewater in Maasland
• De Legende van de Abdij Mariënwater
Rosmalla 2 (2003) 12-14
2003

Martien Veekens

• Personen die bij de stichting een rol speelden
• Bourgondiërs kenden Rosmalen
• Het scriptorium van Mariënwater
• De Meester van Koudewater
• Kunstschatten uit Mariënwater
• Mariënwater als moederklooster
• Mariënboom te Kalkar
• Maria Kruis te Hoboken
• Maria Refugie te Uden
• Birgittijn Gerard en het Rosmalens Gilde
• Judocus Roosen, Pastoor te Rosmalen
• Birgittijns Kruis in de Rosmalense dorpsvlag
Rosmalla 2 (2003) 24-47
2010

Jan Smits

Voormalig H. Hartklooster, huis Van Meeuwen
in: Vademecum van religieuzen en hun kloosters in Noord-Brabant (2010) 700
 

1527 CaudewaterStads Rekeningen van het jaar 1527-1528. Deel 1, blz 448
1604 Convent vande CauwaterStads Rekeningen van het jaar 1604-1605. Deel 2, blz 1163
 

2009

Trouwzaal Coudewater

Het college beantwoordt de vragen van mw. Schults-Pols van de VVD-fractie over de trouwlocatie Coudewater in Rosmalen. Het college heeft nogmaals afgetast of het mogelijk is om de trouwlocatie te behouden. Er is duidelijk gebleken dat Signum zoveel ruimteproblemen heeft, dat zij hiervoor geen enkele mogelijkheid zien.
B&W Besluitenlijst 23 juni 2009
 

1542 Kapittel 10.
Het convent van coudenwater.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1542-1543. Deel 1, blz 591
1543 Kapittel 122.
De schuttersgilden trekken naar het klooster Coudewater, om de zwarte ruiters te verdrijven die dat klooster geweldadig ingedrongen waren.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1543-1544. Deel 1, blz 619
1604 Kapittel 16.
De slobben, in het klooster Caudewater, tijdens de verrassing van Grave achtergebleven, te 's Hertogenbosch gebragt.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1604-1605. Deel 2, blz 1163
 

ca 1900
1989
1989
Onbekend

Onbekend
29 april 2009
29 april 2009
29 april 2009

Onbekend
29 april 2009
29 april 2009
29 april 2009