Hoofdmenu

Afbeeldingen    
Architectuur    
Artikelen    
Gemeentelijk monument    
Geschiedenis    
Oe gotte kèk daor    
Raadsbesluiten    
Rijksmonument    
Tekeningen    
afb.
Watertoren (1885) (Hinthamereinde 73)

Het waterleidingsysteem kwam in 1887 in bedrijf. Sinds 1974 wordt de waterdruk door pompen verzorgd en is de toren buiten bedrijf gesteld.
Bron: 's-Hertogenbosch binnen de Veste
~~~
De watertoren had bovenin twee ijzeren bakken staan van ieder 200 kubieke meter voor de opslag van het water dat van het pompstation in Nuland kwam.
Bron: KringNieuws 4 (2002)

Watertoren
Architect: J. Kalff
Bouwjaar: 1885

De watertoren is ruim dertig meter hoog en voorzien van twee ijzeren reservoirs met een totale capaciteit van 360 m3. Het gesloten karakter van de toren wordt nog versterkt door de rustica hoekblokken. Door de kantelen lijkt het gebouw op een middeleeuwse versterkte toren.

Architectuurgids 's-Hertogenbosch (59)
 

Watertoren
Door Henny Molhuysen

Boven de toegangsdeuren van de oude watertoren aan het Hinthamereinde staat in tegeltableau het wapen van de gemeente 's-Hertogenbosch. Verder staat er ook het jaartal 1885. In vroeger eeuwen moesten de Bosschenaren alle water, ook het drinkwater, uit putten en pompen halen of ook wel uit het oppervlaktewater. Dat de hygiëne hierbij te wensen overliet laat zich raden.
Pas in de vorige eeuw kwam men aarzelend tot de aanleg van waterleidingen. De eerste van ons land was de Amsterdamsche Duinwaterleiding die in 1853 werd aangelegd. Het geld hiervoor moest van particulieren komen. Toen er in 1866 veel doden waren gevallen ten gevolge van een cholera-epidemie (in 's-Hertogenbosch werden 541 personen aangetast, van wie er 299 overleden) werd er een staatscommissie ingesteld, die de drinkwatervoorziening moest onderzoeken. Meer dan het geven van de aanbeveling een waterleiding aan te leggen voor gemeenten met meer dan 35.000 à 40.000 inwoners kon deze commissie niet doen. Pas langzamerhand kwam de aanleg van waterleidingen op gang. 's-Hertogenbosch was daarbij niet eens zo erg laat.
In 1882 vroeg het Bossche stadsbestuur advies aan de stedelijke gezondheidscommissie over het tot stand brengen van een waterleiding met oplevering van goed drinkwater. Vanzelfsprekend antwoordde de commissie positief. Door de totstandkoming van een goede waterleiding zou het sterftecijfer van de stad dalen.
De zorg voor zuiver drinkwater kreeg in de jaren 1883-1884 een nader accent door de dreiging van een nieuwe cholera-epidemie. De gemeenteraad van 's-Hertogenbosch besloot in 1885 tot de aanleg van een drinkwaterleiding. Dit besluit werd door de gezondheidscommissie 'de belangrijkste beslissing van het jaar 1885' genoemd.
Het grondwater van de heidegronden van Helvoirt, Cromvoirt, Vught, Sint-Michielsgestel, Rosmalen en Nuland werd onderzocht. De laatste bleek de beste kwaliteit drinkwater op te leveren. Bestekken en voorwaarden voor aanbesteding werden gemaakt voor de watertoren aan het Hinthamereinde, de pompinrichting op de hei tussen Nuland en Rosmalen, alsmede stoomwerktuigen voor de gemeentelijke hogedrukwaterleiding. In 1887 zou de aanleg van de waterleiding geheel klaar moeten zijn.
Zoals in de meeste steden werd ook in 's-Hertogenbosch een watertoren gebouwd. De toenmalige directeur van de gemeentewerken, J. Kalff, was de architect. De Bossche watertoren heeft door de zware hoeksteunberen en de kantelen het karakter van een burcht. Omdat de toren gelegen was in de directe nabijheid van de stadsmuren, had men voor die uiterlijke vorm gekozen, honderd jaar geleden.

Brabants Dagblad donderdag 10 januari 1985
 

Hinthamereinde 73

Inleiding

De watertoren met vierkante waterreservoirs van het vlakbodemtype is in 1885 gebouwd in Eclectische bouwstijl naar ontwerp van de architect J. Kalff. Hij is gelegen aan de rivier de Aa, op de rand van het toenmalige centrum van de stad, op de plaats waar tot de negentiende eeuw de stadsomwalling lag. Hij vervult niet meer zijn oorspronkelijke funktie maar is nu in gebruik als ontmoetingsruimte in de sociale hulpverlening.

Omschrijving

De 33 meter hoge bakstenen watertoren is gebouwd op vierkant grondplan en heeft een plat dak met kantelen. De toren heeft een hardstenen plint en vier geledingen, die van elkaar worden gescheiden door hardstenen waterlijsten. De gemetselde hoekpilasters zijn in de eerste geleding voorzien van hardstenen blokken. Aan de noord- en de zuidzijde leiden hardstenen trappen naar gepaarde houten toegangsdeuren met smeedijzeren beslag. Aan de noordzijde hebben de toegangsdeuren een rondboog bovenlicht met radiaalverdeling. Zij bevinden zich in een rondboognis met zandstenen aanzet-, tussen- en sluitstenen. In de boogtrommel is een lavaschildering aangebracht met het Bossche wapen met twee wilde mannen en het bouwjaar 1885, gesigneerd en gedateerd: "LAVEE EMAILLEE MR. GILLET PARIS 1887". Aan de zuidzijde bevinden de toegangsdeuren zich in eenzelfde rondboognis en hebben zij elk een vernieuwd halfrond bovenlicht. In de tweede geleding is in de noord- en zuidgevel eenzelfde rondboognis aangebracht met zandstenen aanzet-, tussen- en sluitstenen. Binnen de gevelnis is op de eerste verdieping een gepaard rondboogvenster met ijzeren raam met roedenverdeling aangebracht, een rondboogvenster met zandstenen sluitstenen en in de boogtrommel twee halfrondboogvormige ramen met ijzeren roedenverdeling, van elkaar gescheiden door een hardstenen zuiltje met bladkapiteel. Uit de muren steken gekrulde sierankers. In de derde geleding zijn in elke gevel twee rondboogvensters geplaatst met zandstenen sluitsteen. In de vierde geleding heeft elke gevel een rond raam met zandstenen aanzet- en sluitstenen.

De indeling van het interieur heeft enige wijzigingen ondergaan in verband met de nieuwe functie: op de eerste verdieping is een nieuwe vloer geplaatst en op de tweede en derde verdieping zijn wanden geplaatst. De troggewelven op de verdiepingen zijn nog aanwezig, evenals het trappenhuis aan de noordzijde. Op de vierde verdieping zijn nog de houten raamluiken aanwezig alsook de zware ijzeren vloerbalken van de bovenste verdieping. Op de bovenverdieping bevindt zich een tweetal vierkante vlakbodemreservoirs van plaatijzer met geklonken verbindingen en trekstangen. Elk heeft een inhoud van 180 m3. De standpijp, die van de begane grond naar de bovenste verdieping loopt, loopt midden door alle verdiepingen heen. Ook is nog een belangrijk deel van het buizenstels aanwezig.

Waardering

De watertoren met vierkante waterreservoirs van het vlakbodemtype is van algemeen belang. Hij heeft cultuurhistorische waarde als illustratieve vertegenwoordiger van een historisch waterdistributiesysteem. Hij heeft architectuurhistorische waarde als goed voorbeeld van Eclecticisme en als kenmerkend voorbeeld van het oeuvre van de architect. Hij heeft bouwhistorische waarde vanwege de typerende waterreservoirs. Hij heeft ensemblewaarde vanwege de markante plaats in de stad en in het silhouet van de stad. Hij is gaaf behouden en bijzonder zeldzaam vanwege de vierkante vlakbodemreservoirs en als watertoren in Eclecticistische bouwstijl.

(datum: 17 mei 2001; kadastraalnr: C 930; monumentnr: 522464)

Rijksdienst voor de Monumentenzorg 2004
 

1985

Henny Molhuysen

Oe gotte kèk daor : Watertoren
Brabants Dagblad donderdag 10 januari 1985 (foto)
2009

Jac.J. Luyckx

Watertoren van Den Bosch
Bossche Bladen 2 (2009) 55-58
2010

Redactie

Den Bosch laat Watertoren restaureren
Brabants Dagblad donderdag 10 juni 2010
2011

Chris van Mersbergen

Watertoren voor 2,5 ton verkocht
Brabants Dagblad zaterdag 19 maart 2011
2011

'Horeca en kantoren in de Watertoren'

• Nieuwe eigenaar wil horeca en kantoren in de Watertoren.
• Architect is al bezig met het ontwerp.
• Gemeente Den Bosch: 'Plan is te voorbarig om nu al uitspraken over te doen.
• Restauratie in volle gang.
Jolique Jacobs | Brabants Dagblad donderdag 16 juni 2011
2011

Ruim twee miljoen in toren

• op begane grond van Watertoren komt horeca met eventueel een terras, op de overige etages kantoren.
• Oplevering staat gepland voor eind 2012, begin 2013.
• In totaal gaat het project 2,2 miljoen euro kosten.
Youri van der Horst | Brabants Dagblad vrijdag 4 november 2011
 

1977 Bakstenen toren met verzwaarde hoeken onderverdieping met gebosseerd natuur- en baksteen werk, twee gevels met twee ingangsdeuren met rondbogen in een rond boogveld met geschilderd stadwapen en bouwjaar, ornamenten met een tweede rondboogveld waarin twee rondboog ramen en een half rond raam, erboven.
In het bovengedeelte van de toren in alle gevels twee boogramen en een rond raam. De verdiepingen worden gemarkeerd door horizontale natuurstenen banden. Alle bogen voorzien van natuurstenen aanzet-, tussen- en sluitstenen. De toren wordt aan de bovenkant afgesloten door een uitkragend boogfries rustend op nat. stenen kraagstenen, met kantelen en hangtorentjes op de hoeken. Inwendig is de toren nog geheel in orginele staat.
Fraai bouwwerk van belang uit oogpunt van oudheidkundige en volkskundige waarde (molens, boerderijen etc.).
Ontwerp -aanvullende - monumentenlijst voor de gemeente 's-Hertogenbosch 1977
 

1885 Naar een ontwerp van architect J. Kalff gebouwd in 1885.
Bron: Architectuurgids 's-Hertogenbosch
 

2011

Verkoop Watertoren

In een brief informeert het college de raad over de verkoop van de Watertoren aan de Nationale Maatschappij tot Behoud, Ontwikkeling en Exploitatie van Industrieel Erfgoed bv.
B&W Besluitenlijst dinsdag 22 maart 2011
 

12 september 2009
12 september 2009
12 september 2009
12 september 2009

1886
1886