Hoofdmenu

Artikelen    
Smits    
Verdwenen stadsbeelden    
afb.
Carolusziekenhuis 1846-1975 (Jan Heinsstraat 3-5)

In 1876 kwamen op het station in 's-Hertogenbosch vijf zusters van de Heilige Carolus Borromeus uit Trier aan, om de ziekenzorg in deze stad op een hoger plan te tillen. Het Groot Gasthuis had toen een slechte reputatie. De middeleeuwse gebouwen waren niet meer geschikt als verpleeghuis en het personeel, gunstige uitzonderingen daargelaten, was onderbetaald, ondeskundig en ongemotiveerd. De Barmhartige Zusters betrokken een perceel aan de Jan Heinsstraat bestaande uit een herenhuis met aanbouw, een voormalige looierij, een koetshuis, een pakhuis en vier arbeiderswoningen.

Aanvankelijk werden er in het Carolus Gesticht, zoals het toen heette, mannen en vrouwen opgenomen. Later werd het een vrouwenziekenhuis toen de broeders van St. Joan de Deo met de verpleging van mannelijke zieken begonnen. Toen specialisten er hun werkterrein kregen, ontwikkelde het Gesticht zich tot een modern, doch kleinschalig ziekenhuis dat zijn bestaansrecht naast het inmiddels groter en professioneler geworden Groot Ziekengasthuis had verworven. Toen echter in 1960 het aantal zusters sterk terugliep, kon de congregatie het bestuur van het ziekenhuis niet meer alleen aan. Het Carolus Ziekenhuis leek niet meer te kunnen blijven bestaan. Toentertijd bleek een fusie met het Groot Ziekengasthuis niet haalbaar en het Carolus Ziekenhuis week uit naar de rand van de stad.
Jan Brouwers, 'Tussen zorg en genezing', 125 jaar Carolus Ziekenhuis in 's-Hertogenbosch

Voormalig klooster in Sint Carolusziekenhuis
Jan Heinsstraat 3

De BARMHARTIGE ZUSTERS VAN DE H. CAROLUS BORROMEUS, de ‘Borromäerinnen’ uit Trier, zochten vanaf 1874 een veilig onderkomen in Nederland vanwege de Duitse Mei-wetten.
491
Dank zij bemiddeling van de zeer godsdienstige Bosschenaar J.A. de Kort kochten ze een terrein aan de Jan Heinsstraat, aan het ‘Plein’. Op 12 mei 1876 namen de zusters daar hun intrek in een herenhuis met een grote tuin. De voormalige looierij ernaast werd afgebroken en vervangen door een nieuw gebouw. Verder waren er een achterhuis en een koetshuis. Zo ontstond het Carolusgesticht, waarvan de gebouwen tot 1877 voortdurend werden aangepast. W. van Aalst breidde het gesticht in 1892 uit. Op 25 juni 1905 begonnen de voorbereidingen voor de Jozefbouw naar plannen van J. Dony, waarin nieuwe klasse-afdelingen, waskamers en een desinfectie-inrichting waren opgenomen.
Bovendien werd de tuin vergroot. In 1912 bouwde men daar een H. Hart-kapelletje. Na de dood van J. de Kort in 1920 betrokken de dienstmeisjes zijn woonhuis aan de Dieze, ze woonden er tot 1968. Architect F.J. Vervest bouwde in 1930 aan het gebouw uit 1892 een modern ziekenhuis. In 1936 werden er ruimten vrijgemaakt voor een nieuw noviciaat, dat tot 1967 57 zusters met eeuwige professie heeft voortgebracht. Jos Margry uit Rotterdam bouwde in 1953 een nieuwe röntgenafdeling, een aula en een kinderafdeling. Ook werden de kamers vergroot. Onder leiding van Jos C.A. Schijvens en K. Verberk bouwde men tussen 1961 en 1966 een groot klooster met kapel. Toen al bleken de bezwaren tegen de locatie in de binnenstad zo groot, dat men een nieuw huis in Noord overwoog. Het ontwerp van Verberk en Pontzen uit Tilburg was in maart 1976 gereed. De gebouwen in de stad werden afgebroken. De kapel is verbouwd tot gemeentearchief.

Het twee- en drielaagse gebouw had een brede eclectische gevel. Het geheel maakte een herenhuisachtige indruk met de in stucwerk omlijste en afgeronde T-ramen met kuiven.
De bakstenen gevel had een plint, een kordonlijst en een versierde gootlijst onder het zadeldak. Haaks hierop stond aan de rechterzijde een iets naar voren komende zijvleugel, met een ingezwenkte topgevel van drie vensterassen. Er waren zes- en achtruits ramen en een nis met heiligenbeeld. Op het zadeldak stond een achtzijdig klokkentorentje. De strenge zijgevel strekte zich ver naar achter uit. De modernste vleugel, die aan de linkerzijde, had twee zeer hoge bouwlagen en een mezzanino onder een oprijzend zadeldak. Deze brede vleugel sloot met een markante, iets risaliserende topgevel aan op de oude middenbouw.
492

Jan Smits, Vademecum van religieuzen en hun kloosters in Noord-Brabant (Alphen aan de Maas 2010) 491-492
 

Carolusziekenhuis begon met vijf zusters
Door Henny Molhuysen

Het ziekenhuis aan de Jan Heinsstraat dat na bijna honderd jaar plaats moest maken voor grootschalige nieuwbouw.

In 1874 bood de Vestingwet de stad 's-Hertogenbosch mogelijkheden zich buiten de vestingmuren uit te breiden. In eerste instantie gebeurde dat nog niet: wel werd gebouwd op de voormalige vestinggronden langs de stadsmuren en in het gebied De Plein. Dit stuk grond diende al eeuwen als een schootsveld vanaf het fort de Citadel op de stad. Na 1874 werd daar het Carolusziekenhuis gebouwd.
In 1876 vestigden de uit Duitsland door de Kulturkampf verdwenen Zusters van H. Carolus Borromeus zich in 's-Hertogenbosch. Deze vijf zusters richtten zich op de verpleging van zieken, waarvoor zij de patiënten één gulden per dag in rekening brachten. 'Meergegoeden en zij die een aparte kamer verlangen', moesten meer betalen. Ze betrokken een klein pand aan de Jan Heinsstraat, langs de Binnendieze. Steeds meer zieken vonden de weg naar het ziekenhuis, dat dan ook in het midden van de jaren tachtig een grote uitbreiding onderging.
Een van de weldoeners van 'de Duitse Zusters aan De Plein' was Harry van Lanschot, die onder meer in 1884 een koe cadeau gaf: het begin van een echte veestapel.
Een forse uitbreiding onderging het ziekenhuis in 1953, toen nieuwbouw aan de Jan Heinsstraat/Zuid-Willemsvaart werd betrokken. Maar het hield niet op: een nieuwe kapel met een kloosterflat werd in 1966 gebouwd en er verrees ook een verpleegstersflat. In 1963 werd het ziekenhuis St. Johannes de Deo aan de Papenhulst overgenomen, maar reeds zes jaar later werd Carolus II - zoals deze inmiddels genoemd was - gesloten.
Een ziekenhuis in een binnenstad heeft voordelen, maar kent ook nadelen. De moeilijke verkeerssituatie (slechte bereikbaarheid, weinig parkeerruimte) leidde er mede toe dat besloten werd een geheel nieuw ziekenhuis in 's-Hertogenbosch Noord te bouwen. Twintig jaar geleden verhuisden de Congregatie, dan een eeuw actief in 's-Hertogenbosch, en een steeds groeiend aantal leken naar de Herven.
Het ziekenhuiscomplex in de binnenstad was inmiddels in handen gekomen van de bouwer van het nieuwe ziekenhuis, als onderdeel van de overeenkomst tussen beide. Later zou de gemeente er eigenaar van worden. Met de bouwonderneming werd afgesproken dat die de nieuwbouw ter plekke mocht uitvoeren. Het gevolg van dit contract was wel, dat de nieuwbouw (de twee flats en de kapel uit de jaren zestig) gehandhaafd bleven en dat juist het oude, negentiende-eeuwse gebouw aan de Jan Heinsstraat aan de slopershamer ten prooi zou vallen. Dat gebeurde en er kwam ruim tien jaar geleden woningbouw aan de Jan Heinsstraat en de Zuid-Willemsvaart.

Brabants Dagblad donderdag 13 februari 1997
 

?

Jan Brouwers

'Tussen zorg en genezing', 125 jaar Carolus Ziekenhuis in 's-Hertogenbosch
1975

Redactie

Na gereedkoming nieuwbouw in Noord. 'Oude' Carolusziekenhuis maakt plaats voor flats
Brabants Dagblad vrijdag 7 februari 1975 (foto)
1975

Redactie

Volgend jaar augustus wordt met bouw begonnen. Oude Carolusziekenhuis moet wijken voor huizen
Brabants Dagblad zaterdag 7 juni 1975 (foto)
1976

Redactie

Carolus ziekenhuis 's-Hertogenbosch
s.n. (s.l. 1976)
1997

Henny Molhuysen

Verdwenen stadsbeelden : Carolusziekenhuis begon met vijf zusters
Brabants dagblad donderdag 13 februari 1997 (foto)
2002

Nel van der Heyden Rogier

Religieuzen zochten asiel rond Den Bosch
Kloosters en religieus leven ('s-Hertogenbosch 2002) 181-193
2008

Theo Hoogbergen

Onrtroerende zorg naast achteloosheid
Bossche Omroep zondag 22 juni
2010

Jan Smits

Jan Heinsstraat 3. Voormalig klooster in Sint Carolusziekenhuis.
in: Vademecum van religieuzen en hun kloosters in Noord-Brabant (2010) 491-492