Hoofdmenu Afbeeldingen   Artikelen   Boeken   Hoofdtafereel, links   Hoofdtafereel, midden   Hoofdtafereel, rechts   Luiken   afb. Ernst van Mackelenbergh, Rosmalen, 1985 Lijdensaltaar Het Lijdensaltaar met geopende luiken, opgesteld in de St. Antoniuskapel nabij het Zuiderportaal van de Sint Janskathedraal. Het retabel onstond omstreeks 1500 te Antwerpen en bevond zich vroeger in de parochiekerk van St Anthonis bij Boxmeer. Bron: Commissie Zomertentoonstelling Sint Jan 1985 ~~~ Dit Passieretabel uit ca 1500 is het werk van meerdere kunstenaars uit een Antwerps atelier. Het is afkomstig uit de kerk van het Peeldorp Sint-Anthonis. A.J.L. Baron van den Bogaerde, gouveneur van Brabant van 1830-1842, kocht het van de pastoor in ruil voor twee beelden en voegde het bij zijn kunstverzameling in kasteel Heeswijk. Nadat het Rijk het bij veiling van de boedel voor f 11.000 had aangekocht, kwam het in 1901 in het bezit van de Sint Jan in Den Bosch. Bron: Gids voor de Sint-Jan Artikelen 1985 H.E. Mees Het Lijdensaltaar. Kunsthistorische achtergronden Commissie Zomertentoonstelling Sint Jan 1985 ('s-Hertogenbosch 1985) 6-17 1985 drs. W.J.J. Adriaanse Het Lijdensaltaar in de geloofsbeleving, vroeger en nu Commissie Zomertentoonstelling Sint Jan 1985 ('s-Hertogenbosch 1985) 18-38 1985 F.J. van der Vaart Het H. Kruisaltaar van Sint Anthonis Commissie Zomertentoonstelling Sint Jan 1985 ('s-Hertogenbosch 1985) 39-71 1985 Redactie Lijdensaltaar in Bossche Sint Jan: verhaal van Gods wonderdaden met mensen van alledag Bisdomblad 63 (1985) 6-7 2005 Eefje van der Weijden Behouden voor het land: de strijd om het Antwerpse passiealtaar uit kasteel Heeswijk Bulletin van het Rijksmuseum 3 (2005) 301-316 2009 Ed Hoffman Een kans voor de Sint-Jan. De buitenzijden van het Lijdensaltaar Bossche Bladen 3 (2009) 102-105   Boeken 1965 Martien Coppens, Th. van Velzen In paradisum deducant te angeli. Het altaar van Sint Anthonis in de kathedrale basiliek van Sint Jan te 's-Hertogenbosch Lecturis | Eindhoven 1965 1985 Redactie Het Lijdensaltaar in de St. Janskathedraal te 's-Hertogenbosch Commissie Zomertentoonstelling Sint-Jan | 's-Hertogenbosch 1985   Hoofdtafereel, links De Kruisdraging De eerste van de drie gebeeldhouwde hoofdtaferelen van het retabel is de Kruisdraging. Links en rechts boven de Kruisdraging zijn nog twee kleine beeldengroepjes geplaatst van eerdere gebeurtenissen uit het Lijdensverhaal, de Geseling en de Doornenkroning. Detail van de Kruisdraging Moeizaam torst Christus het kruis, voortgedreven door gehelmde en geharnaste soldaten. Veronica treedt Christus tegemoet met de doek waarop Hij zijn gelaat zou afdrukken. Detail van de Kruisdraging De Geseling. Detail van de Kruisdraging De Doornenkroning.   Hoofdtafereel, midden De Calvarieberg Het hoge middendeel van het Lijdensaltaar is gevuld met de monumentale en sterk vertikaal uitgewerkte beeldengroep van de Calvarieberg. Beneden zien we de Bezwijming van Maria, de treurende vrouwen en verschillende soldaten. Daarboven twee legeraanvoerders te paard, waarvan de linker Longinus is, de hoofdman die Christus' zijde doorstak. De groep wordt bekroond door de gekruisigde Christus, geflankeerd door de twee moordenaars die tegelijk met Hem ter dood werden gebracht. Vier engelen vereren de lijdenswonden van Christus: de 'wapenen' waarmee Christus de verlossing verwierf. Detail Calvarieberg Christus, geflankeerd door de twee moordenaars die tegelijk met Hem ter dood werden gebracht. Detail Calvarieberg Links onder het kruis bevindt zich de groep van de heilige vrouwen en de apostel-evangelist Johannes. Maria, de moeder van Jezus, zit vol droefenis ter aarde, terwijl Johannes haar ondersteunt en Maria Magdalena te hulp snelt. Detail Calvarieberg De kruisiging op het Lijdensaltaar werd uitgevoerd door een grote groep Romeinse soldaten. Ook achter het kruis bevinden zich er nog enkelen. Detail Calvarieberg Het eerste sacrament in de linker hollijst van de Calvarievoorstelling: het Doopsel. Detail Calvarieberg Het tweede sacrament in de linker hollijst van de Calvarievoorstelling: de Communie. Detail Calvarieberg Het derde sacrament in de linker hollijst van de Calvarievoorstelling: de Biecht. Detail Calvarieberg Het vierde sacrament in de rechter hollijst van de Calvarievoorstelling: het Priesterschap. Detail Calvarieberg Het vijfde sacrament in de rechter hollijst van de Calvarievoorstelling: het Vormsel. Detail Calvarieberg Het zesde sacrament in de rechter hollijst van de Calvarievoorstelling: het Huwelijk.   Hoofdtafereel, rechts De Bewening van Christus De derde hoofdvoorstelling in het gebeeldhouwde retabel is de Bewening van Christus na de kruisafname door Jozef van Arimatea. Rechts boven deze scène is de Nederdaling ter Helle afgebeeld. Detail Bewening van Christus De derde hoofdvoorstelling in het gebeeldhouwde retabel is de Bewening van Christus na de kruisafname door Jozef van Arimatea. Detail Bewening van Christus Drie van de treurende vrouwen uit de bewening. Detail Bewening van Christus De Nederdaling ter Helle. Als eersten worden Adam en Eva door Christus bij de hand genomen ter verlossing uit de bek van het hellemonster. Detail Bewening van Christus Het zevende sacrament in de linker hollijst schuin boven de Bewening: het Heilig Oliesel.   Luiken Detail Lijdensaltaar in de Kathedrale Basiliek van St. Jan De linker beneden-vleugel van het Lijdensaltaar toont aan de binnenzijde twee geschilderde panelen. Op het eerste is de Intocht in Jerusalem afgebeeld: Christus die op een ezel de stad binnenrijdt en onthaald wordt door een aantal Joden. Dit speelde zich af op Palmzondag: het begin van de Lijdensweek. Detail Lijdensaltaar in de Kathedrale Basiliek van St. Jan Aan de binnenkant van het kleinere linker bovenluik van het retabel, is het Hof van Olijven weergegeven met op de voorgrond de drie slapende apostelen Petrus, Johannes en Jakobus, en op de achtergrond de geknielde Christus die bidt 'Vader, als Gij wilt, laat dan deze beker Mij voorbijgaan. Maar toch: niet mijn wil, maar Uw wil geschiede'. De lijdensbeker en de martelwerktuigen zijn boven de rotsen afgebeeld. Detail Lijdensaltaar in de Kathedrale Basiliek van St. Jan De tweede schildering aan de binnenzijde van het linker benedenluik stelt de kort daarop volgende Gevangenname van Christus voor. Op de voorgrond het afgehouwen oor van Malchus, daarachter Petrus met zwaard. Detail Lijdensaltaar in de Kathedrale Basiliek van St. Jan Op de binnenzijde van het rechter bovenluik is de Kruisafneming weergegeven, de scène die volgde op het hoofdonderwerp van het Lijdensaltaar, de Calvarie met de gekruisigde Christus. Detail Lijdensaltaar in de Kathedrale Basiliek van St. Jan De binnenzijde van het rechter benedenluik toont twee geschilderde panelen met de Verrijzenis en de Hemelvaart. Met deze twee voorstellingen wordt het beeldverhaal van de Verlossing van de mensheid door Christus' dood en verrijzenis afgesloten. Detail Lijdensaltaar in de Kathedrale Basiliek van St. Jan De binnenzijde van het rechter benedenluik toont twee geschilderde panelen met de Verrijzenis en de Hemelvaart. Met deze twee voorstellingen wordt het beeldverhaal van de Verlossing van de mensheid door Christus' dood en verrijzenis afgesloten. Op de Hemelvaartsvoorstelling een anekdotisch detail: op de heuveltop ligt een stenen plaat waarop Jezus' laatste voetstappen staan afgebeeld.   Afbeeldingen 1 2 3 4 5 6