|
Hoofdmenu
|
|
afb. Fotopersbureau Het Zuiden (CS), 17 maart 1953
|
|
De Pijp (Binnenstad)
Hoek Lange Tolbrugstraat, gezien in Zuid Westelijke richting. Naast het café van Jo van den Bosch staat het logement De Zwaan.
Bron: Stadsarchief (0001076)
|
Vervlogen tijden uit De Pijp herleven
Door Ed Hupkens
Vijfenzestig jaar geleden, op 4 en 5 mei 1946, vierde volkswijk De Pijp uitbundig de bevrijding van de Duitse overheersing. Het volksfeest was georganiseerd in Franse stijl, de wijk werd getransformeerd in Montparnasse, genoemd naar de bekende Parijse wijk. De toenmalige Lange Tolbrugstraat werd voor die gelegenheid omgedoopt tot Rue de la Pipe. Er werd zelfs een eigen koningin gekozen: Antje Glabbeek mocht zich voor twee dagen 'Kôônegin van Montparnasse' noemen. Inmiddels is de wijk verdwenen. Afgelopen zondag 1 mei vond op het Burgemeester Loeffplein een feestelijke reünie plaats vooral voor oud-bewoners van het roemruchte kwartier.
Volkswijk De Pijp
![body=[<b>Beschrijving:</b> De 91-jarige Koningin van Montparnasse, Antje Glabbeek<br><b>Fotograaf:</b> Ed Hupkens]](Verdwenen (de pijp) (02).jpg) | | Foto: Ed Hupkens |
Het Tolbrugkwartier, beter bekend als De Pijp, werd in de jaren vijftig en begin jaren zestig van de vorige eeuw helemaal gesloopt. Een door de wijk lopende tak van de Binnendieze (Marktstroom) werd gedempt. Straten met prachtige namen als Ruilebuil, Peterseliestraatje, Suikerstraat, Achter de Raam, Snijdersplein, Lange en Korte Tolbrugstraat, behoren tot de verleden tijd. Op de plaats van de gesaneerde wijk verrees moderne bebouwing op het huidige Burgemeester Loeffplein, het winkelcentrum de Arena, een ondergrondse parkeergarage, een politiebureau (inmiddels ook al verdwenen) en uitbreidingen van het Groot Ziekengasthuis. De bewoners van de oude wijk vonden allemaal huisvesting overal elders in de stad. Dit jaar is het vijfenzestig jaar geleden, dat de bevrijding in De Pijp groots gevierd werd. Ter gelegenheid hiervan organiseerde Marcel Ploegmakers (Duke Cultural Productions) op zondag 1 mei een feest op het Burgemeester Loeffplein voor oud-Pijpbewoners om terug te blikken op 1946. Het plein was in Franse sfeer aangekleed. De Komische Fanfare De Kikvorsch, op 11-11-1927 in herberg 't Pumpke aan de Hooge Nieuwstraat in de Pijp opgericht, trad op en liet onder andere muziek uit 1946 horen. Oud-bewoner Theo Heesbeen stond er met zijn prachtige dansorgel Mortier anno 1912, net zoals zijn vader 'De Lange Daan' dat in die vroegere jaren deed. De nu 91-jarige Antje van Dartel-Glabbeek mocht in 1946 het lied 'Montparnasse' vertolken, ze werd daarvoor uitgeroepen tot Koningin van Montparnasse. Op zondag 1 mei was ze de eregast. Ook de familie Dupuis ('De Rul') woonde in De Pijp. Op het feest werd het Spul van de Rul geschept uit de fraai gerestaureerde ijscokar uit 1907. Stadsherberg 't Pumpke, nu op de Parade, verzorgde de drankjes. In de etalages van de winkels aan het Loeffplein en in De Arena was in samenwerking met het Stadsarchief een foto-expositie ingericht met sfeervolle zwart-witfoto's uit De Pijp.
Herinneringen uit De Pijp
Nog steeds kun je in de stad mensen verhalen horen vertellen over de toenmalige wijk, haar bewoners en de feestelijkheden die er hebben plaatsgevonden. Ook op de reünie van 1 mei werd er wat afgepraat, over de gemoedelijkheid, gezelligheid en saamhorigheid van weleer. Heel wat handen werden er geschud en vele kusjes gegeven. Herinneringen werden opgehaald, vaak over de eigen kinderjaren. Je zag dat oud-bewoners elkaar oude foto's lieten zien, elkaar meetroonden naar andere bekenden van vroeger, adressen en telefoonnummers werden uitgewisseld. Als de Kikvorschen hun bekende liedjes speelden, gingen de beentjes van vele 80-plussers van de vloer, of ze zwierden met veel plezier mee in een polonaise. Maar er waren ook verhalen over de kleine behuizing in De Pijp met de slechte hygiënische omstandigheden (“daar stonden de openbare pisbakken en sekreten”), de ruzies en criminaliteit, de prostitutie, den èrremoei (“we hadden niets, we deelden alles”). Maar de weemoed en nostalgie overheersten toch op het zonovergoten Loeffplein.
Jammer genoeg zijn die prachtige verhalen over De Pijp nog nooit opgetekend, er is ook weinig beeldmateriaal van de voormalige volkswijk in het Stadsarchief te vinden. Om hieraan tegemoet te komen deed organisator en initiatiefnemer Marcel Ploegmakers via de pers een beroep op alle oud-bewoners hun herinneringen te vertellen. Vrijwilligers van het Stadsarchief tekenen alle verhalen graag op. Ook beeldmateriaal van De Pijp (foto's, tekeningen, schilderijen, paspoorten, lidmaatschapskaarten, et cetera) is erg welkom. Het Stadsarchief hoopt dat mensen thuis nog materialen hebben en dat willen aanbieden. Enkele tientallen oud-bewoners van De Pijp hebben zich inmiddels bereid verklaard om over hun vroegere woonwijk te vertellen. Mensen die dat ook willen doen, kunnen contact opnemen met het Stadsarchief.
KringNieuws 4 (2011) 15
|
| |
|
Engeltjes
Door Henny Molhuysen
![body=[<b>Beschrijving:</b> Trui voor het huis op een bok aan de was.<br><b>Locatie:</b> Lange Tolbrugstraat<br><b>Datering:</b> 7 maart 1932<br><b>Fotograaf:</b> Fotopersbureau Het Zuiden<br><b>Nummer:</b> 0023799<br><b>Bron:</b> Stadsarchief]](verdwenen (de pijp) (01).jpg) | | Foto: Fotopersbureau Het Zuiden |
Aan de was in de Tolbrugstraat in de wijk De Pijp. Foto uit 1932, gemaakt toen de sneeuw nog op de straten lag.
In 1951 was pastoor J. de Kroon 25 jaar als herder in de Bossche Sint-Pietersparochie werkzaam. Bij die gelegenheid boden de parochianenhem het toneelspel 'Engeltjes uit de Pijp' aan. Rector Harrie Beex schreef de tekst en Jo van Erp regisseerde.
Hoofdpersoon in het toneelstuk was De Lier, een oude rijkgeworden toddenkoopman (gespeeld door Ant. Smetsers). Een aantal jongens dongen naar de hand van diens dochters. Zo ook Frans Bout (H. Kappe), Jan Mesik (H. Nouwens) en politieagent Piet Joosten (G. van Mierlo). Frans en Jan vielen niet alleen op de schoonheid van Nel en Mien van Lier: „Al zijn 't er twee van de toddejood, ze hebben gouwe loziekes aan d'ren arm. Ze hebben briefkes op de bank. Ze zijn er van de dikke beurs”.
Dat was echter geen goede basis voor een huwelijk; zeker niet omdat Frans en Jan niet altijd werk hadden. Frans Bout zag dat ook wel in: „Omda mijn ogen zijn opengegaan. Eerst hebben ze gezeed, zij daar, die twee: Ga werken, gij lanterfanters. En wij hebben gaan werken. Hebben wij niet gaan werken? Eerst hebben wij bij De Lier in zijn todden magazijn gaan werken, en toen kwamen wij zo vol vlooien zitten, da ik gezeed heb: ik werk nie mee in het toddenmagazijn van De Lier. En ik ben gegaan, en gij bent ook gegaan. En toen hebben wij op een kantoorke gewerkt, ieder op een, maar wij kossen nie los van mekare werken, want ik kos wel schreeuwen als ik los van mekare moes werken, en gij ook, hé?” Jan beaamde het.
Frans: „En toen hebben wij bij De Gruyter gaan werken, en daar is jou een grote kist op jouw voet gevallen, en toen hedde zo hard gevloekt tegen den hemel en tegen de wereld en tegel de hel, dat ik gezeed heb: wij werken niet meer bij de Gruyter. En toen hebben wij bij De Duw gewerkt, en toen zei Nel de Lier: Ik wil nie hebben da gij bij De Duw gaat werken - daar schaam ik mij voor. En toen hebben wij tegen den opzichter van De Duw gezeed: schrapt ons mar af van uw lijst en as ge ons nie afschrapt van uwe lijst, dan zulle wij twee kuilen spaaien in de grond en daar in gaan liggen en dan kunde ons onderspaaien, hebben wij gezeed tegen de opzichter van De Duw, want wij gaan dood op De Duw, hebben wij gezeed”.
En verder gingen de werkervaringen van beiden: „En toen hebben wij bij de gemeente gaan werken. En daar liep er ene bij mee rooi plekskes in zijn ogen, en die zee: gij moet communist worren. En toen hebben wij tegen den baas gezeed: laat ons ergens anders gaan werken, bij een ander ploeg, waar dieje mense mee zijn rooi plekskes in zijn ogen ons niet bezeveren kan.”
Er werd ander werk gevonden volgens Frans: „En toen hebben wij nog in de fietsenstalling gewerkt, en daar werde gij weggejagen, omdat gij een fiets had meegegeven aan een meiske mee lang gouwe haren en groen ogen want gij had zoveel te kijken da gij niet zaagt, dat ze jou een vals kaartje in jouw hand gaf. En toen hebben wij nog geprobeerd om badmeester te worren, in de IJzeren Vrouw, maar diejen baas, die zee: kunde gij zwemmen? Nee, zee ik, want ik wist nie da enen badmeester moest kunnen zwemmen. Ik dacht, zee ik, dat die op de kant moest lopen! En toen hebben wij gaan werken bij ene vent, die oue ijzer opkocht en wij moesten da op den auto laaien en van de auto aflaaien, bij weer en bij onweer, bij regen en bij wind en da moeten wij nu nog.
Tenslotte was er gelukkig wel een 'happy end' bij dit toneelspel.
Brabants Dagblad donderdag 25 mei 1990
|
| |
| 1990 |
Henny Molhuysen
Verhalen en legenden : Engeltjes
Brabants Dagblad donderdag 25 mei 1990
|
| 1995 |
Chris Klaassens
Tentoonstelling over Bossche volkswijk De Pijp in Stadsarchief
Brabants Dagblad dinsdag 27 juni 1995 (foto)
|
| 1995 |
Chris Klaassens
De vroegste geschiedenis van de Bossche volkswijk. De Pijp tussen klooster en bordeel
Brabants Dagblad zaterdag 22 juli 1995 (foto)
|
| 1995 |
Wim Hagemans
Bewoners leefden in piepkleine huisjes met weinig voorzieningen. De Pijp: Eén kraan voor vijf gezinnen
Brabants Dagblad zaterdag 15 juli 1995 (foto)
|
| 1995 |
Chris Klaassens
De prostitutie in de Lange Tolbrugstraat. De 'veile deernen' van de 'café chantans'
Brabants Dagblad vrijdag 28 juli 1995 (foto)
|
| 1995 |
Chris Klaassens
Bossche volkswijk organiseerde Frans feest ter ere van één jaar bevrijding in 1946. 'Heel de stad in Rue de la Pipe'
Brabants Dagblad zaterdag 5 augustus 1995 (foto)
|
| 1995 |
Chris Klaassens
Jos (Sjef) Kappé karakteristiek figuur. Een sociaal bewogen schoonschrijver uit de volkswijk De Pijp
Brabants Dagblad zaterdag 2 september 1995 (foto)
|
| 1995 |
Wim Hagemans
'Er gaan in het Tolbrugkwartier veel karakteristieke plekjes verdwijnen'. De afbraak, het einde van 'De Pijp'
Brabants Dagblad zaterdag 9 september 1995 (foto)
|
| 2011 |
De Pijp viert bevrijding opnieuw
Op 4 en 5 mei 1946 vierde volkswijk de Pijp uitbundig de bevrijding. Inmiddels is de wijk verdwenen. Zondag 1 mei wordt het op het Burg.Loeffplein feestelijk teruggeblikt.

Wim Hagemans | Brabants Dagblad vrijdag 22 april 2011
|
| 2011 |
De koningin is eregast op Loeffplein
De 91-jarige Antje van Dartel-Glabbeek is 1 mei eregast bij het feest van de Pijp op het Burg.Loeffplein. In 1946 werd zij uitgeroepen tot 'koningin van Montparnasse'.

Wim Hagemans | Brabants Dagblad vrijdag 22 april 2011
|
| 2011 |
Vervlogen tijden herleven in Pijp
In de Bossche wijk De Pijp werd op 4 en 5 mei 1946 ter gelegenheid van de bevrijding door de bewoners een uitbundig volksfeest georganiseerd in Franse stijl. De wijk werd omgetoverd in Le Montparnasse, genoemd naar het district in Parijs. Er werd zelfs een 'eigen' koningin gekozen: Antje Glabbeek mocht zich voor twee dagen Koningin van Montparnasse noemen.

Marcel Ploegmakers | Stadsblad woensdag 27 april 2011
|
| 2011 |
Ed Hupkens
Vervlogen tijden uit De Pijp herleven
KringNieuws 4 (2011) 15
|
| 2011 |
Bewoner stelt terugkeer 'De Pijp'op Loeffplein voor
• Wat te doen met het GZG-gebied waar het ziekenhuis een paar maanden geleden is gesloten?
• Bosschenaar Rob van den Bosch heeft plan ontwikkeld en gemeenteraadsleden geïnformeerd.

Wim Hagemans | Brabants Dagblad vrijdag 29 juli 2011 [pdf]
|
| 2011 |
Erwtenman
Schrijver zoekt oud-Pijpers
Brabants Dagblad zaterdag 13 augustus 2011
|
| 2011 |
Drinken bij De Muis, naar Sanja voor seks
Rond de jaren zestig werd de Lange Tolbrugstraat in Den Bosch een plek voor beton, kantoren, auto's en winkels. De Pijp verloor haar schilderachtige mensen.

Domien van de Meijden | Brabants Dagblad woensdag 14 december 2011
|
| 2012 |
Lesha Bosman
Burgerinitiatief 'Mag ik mijn eigen Loefplein kiezen?' : Volksbuurt De Pijp terug in het straatbeeld of niet
Bossche Omroep zondag 15 januari 2012
|
| |
|