Hoofdmenu

Afbeeldingen    
Artikelen    
Boeken    
Kunstafbeeldingen    
Raadsbesluiten    
Verdwenen stadsbeelden    
afb.
Zuid-Willemsvaart (1825)

De aanleg van de Zuid-Willemsvaart
Aanleg betekende vooral: meten, boren, proefheien, bodemonderzoek. Grond moest onteigend worden, piketpaaltjes geslagen, grond ontdaan van bebouwingen en akkers. Geen beplantingen meer, geen karren die te brede sporen trokken, geen vee meer laten drinken aan de nieuw gegraven vaart.
Veldwachters zagen hierop toe, want niet veel eigenaren maakten zich hier druk om. Die paaltjes werden dwars door het land, vaak kaarsrecht (want gemakkelijk voor het jagen van de boten met paarden), geslagen, waardoor eigenaren niet meer bij hun eigen land konden komen. Kunstwerken als veren en bruggen kwamen alleen waar de waterstaatsmensen die wilden hebben.
Het graven gebeurde via de indeling van percelen. Er waren er 16, elk weer verdeeld in secties van 500 meter. Dat betekende dat kilometers tracé in een keer gegraven konden worden. Per sectie waren ploegen bezig van 20 mannen en 12 kruiers onder leiding van een putbaas. Tussen de percelen werden dammen aangelegd. Het afgraven van een sectie begon in het midden, met een draineer of middensleuf. Het water werd door middel van pompen, die door paarden dag en nacht werden bediend, afgevoerd. Er was ook een kettingmolen, bediend door mensen. Verder: droog spitten, in manden doen en daarmee de oever ophogen. Indien de hoogte te hoog was, droegen vrouwen de manden omhoog.
BAI 2008

Verbreding van kanaal en vergroting van bruggen
Door Henny Molhuysen

Het noordelijk gebied van de Bossche binnenstad onderging bijna 170 jaar geleden een drastische wijziging toen in enkele jaren tijd de Zuid-Willemsvaart werd gegraven: een kanaal tussen Den Bosch en Zuid-Limburg, een verbetering van de infrastructuur ter stimulering van handel en industrie.
In de loop van zijn bestaan is het kanaal verschillende malen verbreed en ook thans wordt er uitvoering gegeven aan verbeteringen van deze waterweg om grotere schepen ervan gebruik te kunnen laten maken. De bekende omleiding rond de hoofdstad van Noord-Brabant is reeds diverse malen aangekondigd en steeds weer zijn de werkzaamheden vooruit geschoven. Waarschijnlijk zullen de grotere schepen uit de Bossche Binnenstad verdwijnen.
De eerste schepen die in het begin van de jaren twintig van de vorige eeuw de Hertogstad aandeden, maakten gebruik van windkracht. Bij windstilte werden de schepen getrokken: door paardenkracht of door de schipper of diens vrouw. Maar steeds meer kwamen stoomboten en andere mechanisch aangedreven schepen op het kanaal. Ze werden groter en dat was de reden dat ook de Zuid-Willemsvaart verbreed moest worden.
Bebouwing rond de Zuid-Willemsvaart kwam in de negentiende eeuw op gang. Slechts bij het Hinthamereinde moesten huizen verdwijnen bij het graven van de waterweg. Het kanaal kwam namelijk dwars door het Hinthamereind: officieel begon deze straat reeds bij de Geerlingse brug. Maar door deze doorbraak is sedertdien het stuk Hinthamereinde tussen de Geerlingse brug en het kanaal ook Hinthamerstraat gaan heten.
Met het verbreden van het kanaal, moesten ook steeds nieuwe bruggen worden aangelegd. Zo onderging in de jaren dertig de omgeving van Sluis een verandering. De sluis werd verbreed (ondermeer door taluds af te graven en te vervangen door een kademuur). Werden de bruggen in de vorige eeuw nog door mankracht omhoog getakeld, thans gebeurt dat allemaal machinaal. De bediening vindt voor een deel zelfs 'op afstand' plaats: controle geschiedt door televisiecamera's.
Nieuwe bruggen kwamen er ook in 1940 en na 1944. Toen een aanval op Nederland dreigde en in mei 1940 ook daadwerkelijk plaatsvond, liet men de bruggen over deze waterweg springen, opdat vijandelijke troepen deze niet konden passeren. De Duitsers deden in oktober 1944 hetzelfde: de bruggen sprongen en de bebouwing aan weerszijde werd door de luchtdruk zwaar beschadigd. Nieuwbouw van deze bebouwing was noodzakelijk. Dat gold eveneens voor het hoekpand bij het Hinthamereinde, waar in het nieuw gebouwde pand een winkel van De Gruyter werd gevestigd. Maar ook de winkels van deze Bossche grootgrutter zijn inmiddels allemaal verdwenen.

Brabants Dagblad dinsdag 21 juli 1998
 

1857

Pierre Regout

La navigation sur la Meuse et le canal de Maestricht ... Bois-le-Duc. Receuil complet des documents relatifs aux entraves de cette navigation internationale
Van Os-America. Maestricht 1857
1944

C. Wiskerke

De aanleg van de Zuidwillemsvaart (met 1 kaart)
Tijdschrift van het Nederlandsch aardrijkskundig genootschap Amsterdam 1 (1944) 5-24
1970

Le Blanc

Rapport z.w.vaart. Praeadvies, ter discussie van de eventuele verlegging van de Zuid-Willemsvaart
s.n. Rosmalen 1970
1971

Gemeentebestuur van 's-Hertogenbosch

's-Hertogenbosch en de Zuid-Willemsvaart
Gemeentebestuur van 's-Hertogenbosch ('s-Hertogenbosch 1971)
1974

Redactie

B. en W. van Den Bosch: Zd.-Willemsvaart-rapport Rijkswaterstaat medio '75
Brabants Dagblad dinsdag 17 december 1974 (foto)
1976

Redactie

Provincie met stadsgewest, Den Bosch en Rosmalen om de tafel. Binnenkort discussie over Zuid-Willemsvaart
Brabants Dagblad vrijdag 6 februari 1976
1977

Redactie

KvK Den Bosch reageert op Rijksschema. Zd.-Willemsvaart moet groter
Brabants Dagblad vrijdag 2 september 1977
1979

Redactie

B. en W. handhaven standpunt onverkort: Z.W.-vaart móét uit Den Bosch
Brabants Dagblad zaterdag 10 november 1979
1979

Redactie

Minister beslist in '80 over Brabantse kanalen: Zuid-Willemsvaart verbeteren of weg
Brabants Dagblad woensdag 14 november 1979
1983

J.B. Schuurman

Verruiming van de Zuid-Willemsvaart
Waterschapsbelangen 12 (1983) 308-315
1984

Peter-Jan van der Heijden

Vlak voor de drempel. Enige initiatieven met betrekking tot handel en nijverheid in 's-Hertogenbosch in het midden van de negentiende eeuw
Kring Vrienden van 's-Hertogenbosch.
Bossche bouwstenen VIII ('s-Hertogenbosch 1984) 29-37
1985

Marlies Schnackers

Omlegging Zuid-Willemsvaart. Verkeerskundige consequenties. Modellen
HTO voor Planologie, Verkeer en Vervoer (Tilburg 1985)
1986

Redactie

Uitwerkingsplan "Rouppe vd Voort"
Gemeente 's-Hertogenbosch ('s-Hertogenbosch 1986)
1988

Redactie

Streekplan Midden- en Oost-Brabant. Uitwerkingsplan verbetering Zuid-Willemsvaart
Provincie Noord-Brabant ('s-Hertogenbosch 1988)
1992

J.W. de Ridder

De Zuid-Willemsvaart. Bouw, financiering en rendement in een vergelijkend perspectief
Rijksuniversiteit Leiden (Leiden 1992)
1993

Redactie

Advies voor richtlijnen voor het milieu-effectrapport omlegging Zuid-Willemsvaart 's-Hertogenbosch
Commissie voor de Milieu-effectrapportage (Utrecht 1993)
1993

Harry Blankert

Lezing Zuid-Willemsvaart
KringNieuws 4 (1993) 4, 14
1994

Paul Jacobs

Reeds ziet gij van volksschuit en pakschuit de vlag ... ofwel 170 jaar "'t Knaal" in Helmond
Vlasbloem (1994) 31-56
1995

Paul Jacobs, Bram Steketee, Giel van Hooff, M.J. Biemond-Kam

Werkend verleden in Helmond. Speciaal: 't Kanaal
Werkgroep Industrieel Erfgoed Helmond (Helmond 1995)
1995

Redactie

Spanningsveld tussen stad en land bij de opbouw van een "verkeersnet" in de eerste helft van de 19de eeuw in Noord-Brabant
1996

Redactie

Zuid-Willemsvaart. Tussen Maas en Den Dungen ()
Ministerie van Verkeer en Waterstaat, Directoraat-Generaal Rijkswaterstaat, Directie Noord-Brabant ('s-Hertogenbosch 1996)
1996

Redactie

A2, Zuid Willemsvaart en stad. Afstemmingsvisie. Concept
Zandvoort ordening & advies (s.l. 1996)
1997

Ruud Filarski

De eerste stappen naar een moderne vervoersinfrastructuur
Verkeer en vervoer 1780-1850, deel 1. Kleio 3 (1997) 2-9
De kanalenbouw van koning Willem I, deel 2. Kleio 4 (1997) 9-15
1997

Redactie

Ligt de toekomst in of op het water?
Brabant Business 2 (1997) 12-13
1997

Th. Hoogbergen

De Zuid-Willemsvaart 1822-1826
Boschboom Bladeren 45 (1997) 15-24
1997

A. Steketee

Sluis 0. De bouwgeschiedenis en een toevallige archeologische ontdekking
's-Hertogenbosch 3 (1997) 100-103
1998

Henny Molhuysen

Verdwenen stadsbeelden : Verbreding van kanaal en vergroting van bruggen
Brabants dagblad dinsdag 21 juli 1998 (foto)
1999

Gemeente 's-Hertogenbosch

Integrale structuurvisie A2/kanaalzone. Voorlopig ontwerp
Gemeente 's-Hertogenbosch ('s-Hertogenbosch 1999)
2000

Redactie

Boeiend naslagwerk over Zuid-Willemsvaart "Scheepvaart is de toekomst"
Bossche Omroep zondag ? 2000
2001

Henk Bruggeman

Zuid-Willems-Vaart. Een gegraven kanaal lopend van Maastricht naar 's-Hertogenbosch. 1826 24 augustus 2001. 175 jaar de K'naal
H. Bruggeman ('s-Hertogenbosch 2001)
2006

Redactie

Omleiding kanaal kans Den Bosch
Brabants Dagblad dinsdag 4 april 2006
2006

Wim Hagemans

Plan voor parkeergarage onder kanaal in Bossche binnenstad
Brabants Dagblad zaterdag 29 april 2006 (tekening, luchtfoto)
2007

Bonne Okkema

Praten over toekomst van kanaal
Brabants Dagblad donderdag 31 mei 2007 (foto)
2008

Wim Hagemans

Ideeënberg voor kanaal in Den Bosch
Brabants Dagblad woensdag 25 juni 2008 (foto)
2008

Wim Hagemans

Debat kanaal gaat over auto
Brabants Dagblad woensdag 25 juni 2008 (foto)
2009

Marjan Vonk

Zuid-Willemsvaart
KringNieuws 1 (2009) 20-21
2009

Wim Hagemans

Voorbereiding van omlegging kanaal al van start
Brabants Dagblad zaterdag 14 februari 2009
2009

Redactie

Kanaal in het groen
Groene zone aan oostzijde nieuwe Zuid-Willemsvaart
Stadsblad woensdag 18 maart 2009
2009

Wim Hagemans

'Nieuwe kijk op kanaal nodig'
Brabants Dagblad vrijdag 18 september 2009
2009

Wim Hagemans

Kanaal door stad is een ramp, vindt Snijders
Brabants Dagblad dinsdag 20 oktober 2009
2010

Ron Lodewijks

Erop of eronder voor de omleiding van de Zuis-Willemsvaart
Brabants Dagblad dinsdag 9 februari 2010
2010

Ron Lodewijks

Optimisme over besluit kanaalomleiding
Brabants Dagblad woensdag 10 februari 2010
2010

Tom Vos

Kanaal mag om stad Den Bosch heen
Brabants Dagblad donderdag 25 maart 2010
2010

Redactie

Aanleg nieuw kanaal
Stadsblad woensdag 31 maart 2010
2010

Ron Magnée

Eerste woningen dit jaar tegen de vlakte
Brabants Dagblad zaterdag 10 april 2010
2010

Rianneke Huibers

Rijkswaterstaat gaat onteigenen
Brabants Dagblad dinsdag 13 april 2010
2010

Ron Magnée

Omleggen Zuid-Willemsvaart van start
Brabants Dagblad zaterdag 8 mei 2010
2010

Joris van Duin

Kanaal wordt nu écht verlegd
Brabants Dagblad vrijdag 6 augustus 2010
2010

Combinatie Willems Unie graaft kanaal

KWS Infra, Van Hattum en Blankenvoort en GNB en Van den Herk gaan als de aannemerscombinatie Willems Unie definitief het nieuwe deel van de Zuid-Willemsvaart om Den Bosch heen graven.
Brabants Dagblad vrijdag 27 augustus 2010
2010

Zuid-Willemsvaart is klaar voor 'unieke make-over'

Voor de omlegging van de Zuid-Willemsvaart bij Den Bosch is gisteren het officiële startsein gegeven. Een project met 'internationale allure', vindt demissionair minister Eurlings.
Tom de Louw | Brabants Dagblad dinsdag 21 september 2010
2011

Infocentrum kanaal kost 2,1 miljoen

• In een 2,1 miljoen kostend centrum krijgen bezoekers vijf jaar lang informatie over onder meer de omlegging van de Zuid-Willemsvaart en ombouw van de weg N279.
• Gestel vindt locatiekeuze niet logisch, Rijkswaterstaat wel.
Marcel Linssen en Jelle Krekels | Brabants Dagblad dinsdag 4 januari 2011
2011

Ombouw kanaal: vreugde en woede

Na ruim dertig jaar lang gekibbel, startte Rijkswaterstaat in augustus 2010 met de voorbereidingen voor de omlegging van de Zuid-Willemsvaart.
Joris van Duin | Brabants Dagblad vrijdag 7 januari 2011
2011

Kanaalpark langs Zuid-Willemsvaart

• Plan voor nieuw landschapspark langs de omgeleide Zuid-Willemsvaart.
• Eerste fase van 22 miljoen euro wordt zeker uitgevoerd.
• Park van 42 hectare groot.
• Wandel- en fietspaden, nieuwe beek, fietsbrug en -pondje.
Tilly van Uffelen | Brabants Dagblad donderdag 20 januari 2011
2011

Nieuwe beek maakt delta bijna rond

• De Rosmalense Aa, zo heet de nieuwe beek die aangelegd wordt langs de omgeleide Zuid-Willemsvaart.
• De aanleg van de beek is nodig omdat de huidige Aa door het nieuwe kanaal doorsneden wordt.
Tilly van Uffelen | Brabants Dagblad donderdag 20 januari 2011
2011

Debat kanaal lijkt beslist

• Peiling onder raadsleden Den Bosch wijst voorlopig op wenig animo om tracé in binnenstad ooit te dempen.
• Groenlinks in Den Bosch is bang dat discussie over eventueel dempen Zuid-Willemsvaart straks achterhaald is.
Wim Hagemans | Brabants Dagblad woensdag 2 februari 2011
2011

Kanaal in stad nodig voor afvoer

• Zuid-Willemsvaart in stad ook in toekomst nodig voor afvoer bij hoogwater. Kanaal blijft daarom open, staat ook in brief van college.
• Raadslid Van Doremalen voelt zich door wethouder Van Bussel op verkeerde been gezet.
Wim Hagemans | Brabants Dagblad dinsdag 8 februari 2011
2011

Ron Magnée

In Rosmalen kabbelt het nieuwe kanaal al.
Brabants Dagblad vrijdag 4 maart 2011
2011

Slopen en kappen begonnen

• Sloop van schietbunker Tivoliweg van start.
• Shell-tankstation Graafsebaan eind deze maand dicht.
• Electrowinkel Harense Smid mag op locatie blijven.
• Kap van bomen aan Beusingsedijk begonnen.
Ron Magnée | Brabants Dagblad vrijdag 19 augustus 2011
2011

College: kanaal in stad blijft open

• Bossche gemeenteraad praat 27 september over toekomst Zuid-Willemsvaart.
• Discussienotitie leidt tot duidelijke slotsom: niet dempen.
• Kosten demping zeer hoog en gevolgen demping nauwelijks te overzien.
Wim Hagemans | Brabants Dagblad donderdag 8 september 2011
2011

Geen auto's in het kanaal, maar wat dan wel?

Demping van het kanaal zou in de binnenstad een blijvend litteken veroorzaken. Dat gaat dus niet gebeuren. Maar wat dan wel? Vele ideeën zijn al geuit.
Redactie | Brabants Dagblad vrijdag 9 september 2011
2011

Geen discussie rond het kanaal

• Geen discussie over dempen of openhouden van het binnenstadtracé van de Zuid-Willemsvaart zoals raadslid Peter van Doremalen wenst.
• College gaat aan de slag voor verhuizing watersportvereniging Neptunus.
Marc Brink | Brabants Dagblad donderdag 29 september 2011
2011

Jeugd slaat palen voor kanaal

• Rijkswaterstaat start in december in Empel eerste graafwerk voor nieuw stuk kanaal.
• De leerlingen van Kindcentrum Caleidoscoop mochten de eerste blauwe palen slaan die de ligging van het kanaal markeren in het landschap.
Marianne Nuijten | Brabants Dagblad vrijdag 21 oktober 2011
2011

700 vergunningen voor kanaal

Hoe leg je een kanaal aan? Wat gebeurt er zoal vóórdat die geul van negen kilometer door het landschap ten noorden van Den Bosch begraven wordt en de eerste boot er eind 2014 door heen kan varen. Veel. Héél veel.
Tilly van Uffelen | Brabants Dagblad woensdag 9 november 2011
2011

Tilly van Uffelen

Sloop bijna gereed
Brabants Dagblad zaterdag 26 november 2011
2011

'Hartje' wil bruggen niet steeds open

• Taluds van Zuid-Willemsvaart kunnen dienst doen als boulevard en OV-route.
• Hartje 's-Hertogenbosch: pleziervaart mag bereikbaarheid binnenstad niet beperken.
Domien van der Meijden | Brabants Dagblad vrijdag 25 november 2011
2011

Bram Steketee en Hans Willems

Zuid-Willemsvaart en den Bosch : Richtingenstrijd 1819-1826
Bossche Bladen 4 (2011) 106-113
2012

Werk aan terpen en tunnelbakken

Het werk aan de omlegging van de Zuid-Willemsvaart is in volle gang. Aan de Graafsebaan zijn de terpen voor de brug al aangelegd. Bij Berlicum wordt de rivier de Aa tijdelijk omgelegd voor de aanleg van een metersgroot sifon.
Tilly van Uffelen | Brabants Dagblad zaterdag 21 januari 2012 | B08
2012

Een blunder zoals de Betuwelijn, voorzien tegenstanders van kanaal

Voor het eerst in decennia wordt er in Nederland weer een kanaal gegraven, bij Den Bosch. Vereniging Het Groene Hart blijft hopen dat politiek Den Haag er alsnog een streep doortrekt.
Tjerk Gualthérie van Weezel | de Volkskrant dinsdag 3 april 2012 | 24
2012

Druk op ketel rond werk aan kanaal

• Geld fietsbrug over Zuid-Willemsvaart nog niet bij elkaar.
• Gemeente doet verkennende studie en denkt aan hefbrug.
• Brief van Rijkswaterstaat naar Rombouts om druk op de ketel te zetten rond afspraken over kanaal.
Tilly van Uffelen | Brabants Dagblad donderdag 5 april 2012 | 28-29
 

1996

D. Hoogma, A. Steketee

's-Hertogenbosch waterstad : Een historische waterstaatkundige verkenning
Adr. Heinen | 's-Hertogenbosch 1996
2000

Cees Verhagen

De geschiedenis van de Zuid-Willemsvaart - Het kanaal van eenheid en scheiding.
Cees Verhagen | Someren 2000 | ISBN 90 9014 027 1
 

Zuid-Willemsvaart, 1932

Hendrik de Laat (1900-1980)
(ets, 28.0 x 19.0 cm)
Het Bossche Prentenmuseum
Met de tekenstift geboren (2004) 143
 

2003

Omlegging Zuid Willemsvaart

Het college stelt de raad voor een korte rapportage over de ontwikkelingen van de omlegging van de Zuid Willemsvaart ter kennisgeving aan te nemen. Deze korte rapportage is een antwoord op een motie van de gemeenteraad van januari 2003, waarin is verzocht de gemeenteraad regelmatig van informatie te voorzien over de toekomstige omlegging van de Zuid Willemsvaart.
B&W Besluitenlijst 10 juni 2003
2004

Omleiding en opwaardering Zuid-Willemsvaart

Om de Zuid-Willemsvaart tussen 's-Hertogenbosch en Helmond op te waarderen tot hoofdvaarweg zijn twee grote investeringen nodig: omlegging rond 's-Hertogenbosch en vergroting en modernisering van drie sluizen met te kleine afmetingen tussen Veghel en Helmond. Het Rijk neemt binnenkort een besluit over deze investeringen. De verwachting van Oost-Brabantse betrokkenen is dat het Rijk 291 miljoen euro zal investeren als de regio het restantbedrag van zestig miljoen euro financiert. Het college stelt de gemeenteraad voor om - onder een aantal voorwaarden - drie miljoen euro bij te dragen. Uitvoering van de plannen leidt tot meer logistieke mogelijkheden voor productie- en logistieke bedrijven.
B&W Besluitenlijst 16 november 2004
2005

Omlegging Zuid Willemsvaart

Het college geeft in een brief aan een particulier antwoord op de oproep aan de gemeenteraad om het ombouwen van het stadstracé van de Zuid Willemsvaart in overweging te nemen. In de brief geeft het college aan dat het inhoudelijk op dit moment niet op de vragen kan reageren omdat het Rijk de instantie is die hierover beslissingen neemt.
B&W Besluitenlijst 15 maart 2005
2006

Omleggen Zuid-Willemsvaart

Het college informeert de raad over het besluit van de minster van Verkeer en Waterstaat en de stand van zaken rond het omleggen van de Zuid-Willemsvaart. Het college heeft overeenstemming bereikt met het Rijk over de overname van het huidige tracé van het kanaal. De feitelijke realisatie van de omlegging wordt voorzien tussen 2008 en 2014.
B&W Besluitenlijst 23 mei 2006
2006

Toekomst Zuid Willemsvaart

Omdat over een aantal jaren de omlegging van de Zuid Willemsvaart plaatsvindt, is de vraag aan de orde wat de toekomst zal zijn voor het huidige, historische, binnenstedelijke tracé van het kanaal. Het college informeert de raad over het plan om het publiek hierover te raadplegen. In 2007 wil het college het publiek stimuleren ideeën en voorstellen aan te dragen.
B&W Besluitenlijst 7 november 2006
2007

Overeenkomst omlegging kanaal

Het college informeert de raad over de overeenkomst die de gemeente aangaat met het rijk, provincie Noord-Brabant, waterschap Aa en Maas en de gemeente Sint-Michielsgestel over de omlegging van de Zuid-Willemsvaart. In de overeenkomst zijn drie voorwaarden voor de omlegging vastgelegd: overname traverse, realiseren ecologie en natte bedrijvigheid. Ook zegt de gemeente toe bij te dragen in de ontsluitingskosten voor Avenue 2 die nu onderdeel uitmaken van de werkzaamheden in het kader van de omlegging.
B&W Besluitenlijst 6 november 2007
 

22 augustus 2008