Hoofdmenu

Artikelen    
Diversen    
Rijksmonument    
Stadsrekeningen    
Verhalen en legenden    
afb. 1982

Toren

Torenstraat 6
Toren van de Kathedrale basiliek van St. Jan Evangelist. Laat-romaans bouwwerk uit baksteen, omstreeks 1820 opgericht, in de 15e eeuw verhoogd; torenspits uit de 17e eeuw.

Klokkenstoel met gelui bestaande uit een klok van J. Noteman, 1641, diam. 209 cm en drie klokken van A.L.J. van Aerschodt, 1872, diam. resp. 142, 125 en 104,5 cm, een klok van F. en P. Hemony, 1644, diam. 147 cm en een klok van F. Hemony, 1663, diam. 117,5 cm. Klokkenspel van Gillett & Johnston, 1923 - 1925. Trommelspeelwerk van A. de Jonge, 1872.
Mechanisch torenuurwerk, B. Eijsbouts.

(adres: Torenstraat 18; datum: 12 januari 1989; kadastraalnr: H 820; monumentnr: 21880)

Rijksdienst voor de Monumentenzorg 2004
 

Kerk en toren
Door Henny Molhuysen

Toeristen die Den Bosch bezoeken en daarbij de kathedraal in hun bezoek opnemen, merken dikwijls op dat de toren helemaal niet bij de kerk zelf past. Inderdaad: de kerk is van natuursteen en de toren is met baksteen ommetseld. Maar er is nog een ander verschil tussen beide onderdelen die een 'gewone bezoeker' niet op zou vallen: het kerkbestuur is eigenaar van het kerkgebouw, maar de toren behoort aan het stadsbestuur!
Na 1629 waren de katholieken hun Sint-Jan kwijtgeraakt en werd het gebouw in hoofdzaak gebruikt door de hervormden. Hieraan werd getornd vanaf 1798. toen de staatsgodsdienst was vervallen.
Dit leidde in veel gevallen tot strijd tussen kerkgemeenschappen, ook in Den Bosch. Na tien jaar beslechtte Napoleon dit verschil van mening tijdens diens bezoek aan de stad in 1810. De katholieken kregen de kerk, maar Napoleon had hen in al zijn gulheid ook een bisschop toegezegd! Eindelijk op 11 december 1816, nam koning Willem I het definitieve besluit.
De katholieken zouden de Sint-Janskerk krijgen, maar moesten een bepaald bedrag in de staatskas storten. Daaruit zou een kerk voor de protestanten betaald worden, terwijl de hervormden één derde deel van het kapitaal ('de fabrieksgoederen van Sint Jan') in bezit kregen.
De katholieken hadden hun kerk terug, maar parochiekerk werd de Sint-Jan pas weer in 1840. Toch was niet iedere katholieke Bosschenaar blij met de Sint-Jan. Men moest met een soort ruimtevrees om het gebouw heengelopen hebben en de intimiteit van de oude kerkgebouwen werd gemist. Bovendien kosste het herstel van de kerk veel geld. Toen echter in 1853 het Mirakelbeeld terugkeerde en de stad weer zetel van het bisdom werd, was de katholieke Bosschenaar tevreden met de ontwikkelingen.
Met de toren van de kerk had het stadsbestuur in de loop der eeuwen bemoeienis gehad. Ze diende als openbare tijdaanwijzer, uitkijkpost en plaats voor de feest- en alarmklokken. In 1798 had de landsregering bepaald dat alle torens en klokken aan de gemeentebesturen in eigendom toekwamen. Hieraan werd in Den Bosch niet getornd. Terwijl de katholieken en hervormde commissies nog steeds over het kerkgebouw aan het beraadslagen waren, werd de toren geruisloos als gemeentebezit erkend. De stad betaalde voortaan het luigeld en stadsarchitect Jan Verhellouw hield toezicht op de te verrichten reparaties.

Brabants Dagblad donderdag 17 december 1992
 

1919

Jan Mosmans

Bouwgeschiedenis der St. Janskerk te 's-Hertogenbosch. 1e Hoofdstuk. Reconstructie van den nog bestaanden toren
Bulletin van den Nederlandschen Oudheidkundige Bond. Jaargang 12 - 1919, blz 52..67
1972

Redactie

Om dringend noodzakelijk herstel van (gemeente)toren in het totale restauratieplan op te nemen: Restauratiecommissie 'St.Jan' wil overdracht toren aan kerk
Brabants Dagblad vrijdag 14 juli 1972 (foto)
1975

Redactie

Restauratie in staat van voor de brand van 1830. Toren St.Jan wordt in oude luister hersteld
Brabants Dagblad woensdag 15 oktober 1975 (foto)
1975

Redactie

Restauratie toren St.Jan in beeld
Brabants Dagblad dinsdag 21 oktober 1975 (foto, tekeningen)
1975

Redactie

Moeilijke keuze voor verdere restauratie. Toren Sint Jan in studie
Brabants Dagblad vrijdag 31 oktober 1975 (foto)
1975

Redactie

Boschboom-voorzitter Jos van der Vaart: Toren St.Jan pas in 1505 afgebouwd
Brabants Dagblad woensdag 12 november 1975 (foto)
1976

C. Peeters

Bouwgeschiedenis en restauratie van de Sint Janstoren te 's-Hertogenbosch
Gemeentewerken 10 (1976) 245-252
1977

Redactie

Algemene omschrijving van de 2e fase van de herstelwerkzaamheden aan de gemeentetoren te 's-Hertogenbosch
Buro voor restauratiewerken en nieuwbouw h.e. Teering b.v. ('s-Hertogenbosch 1977)
1982

C. Peeters, H.E. Teering

De Sint Janstoren te 's-Hertogenbosch
s.n. (s.l. 1982)
1982

C. Peeters

De Sint Janstoren, 1e oplage
Gemeentebestuur van 's-Hertogenbosch ('s-Hertogenbosch 1982)
1983

C. Peeters

De Sint Janstoren, 3e oplage
Gemeentebestuur van 's-Hertogenbosch ('s-Hertogenbosch 1983)
1984

C. Peeters, Frans Michels

Der Turm der St. Janskirche
Gemeente 's-Hertogenbosch, Kabinet en voorlichting ('s-Hertogenbosch 1984)
1984

C. Peeters

St. John's tower
Gemeente 's-Hertogenbosch, Kabinet en voorlichting ('s-Hertogenbosch 1984)
1985

C. Peeters

De Sint Janstoren, 4e oplage
Gemeentebestuur van 's-Hertogenbosch ('s-Hertogenbosch 1985)
1992

Henny Molhuysen

Verhalen en legenden : Kerk en toren
Brabants Dagblad donderdag 17 december 1992
 

De toren, die 73 m hoog is, bestaat uit vijf vierkante geledingen en een achtzijdige spits die bekroond wordt door een verdiepingsgewijze opbouw van twee open en van balustrades voorziene achtkante lantaarns en een peervormige helm in de top.

Uit 'De Sint Janstoren te 's-Hertogenbosch', april 1982
 

1581 Kapittel 16.
Seinvanen, om op St. Janstoren te gebruiken, van rood en zwart laken.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1581-1582. Deel 2, blz 1021