Hoofdmenu

Achter de voorgevel    
Afbeeldingen    
Artikelen    
Beeldhouwkunst    
Ramen    
Restauraties    
Stadsrekeningen    
afb. G. Mosmans Zoon, 1949
De Sacramentskapel, 1478-1497

Altaar der H. Sacramentskapel.
Bron: De Kathedrale Basiliek van St. Jan te 's-Hertogenbosch
~~~
De Sacramentskapel is gebouwd tussen 1478 en 1497 voor de Illustere Lieve Vrouwe Broederschap. Vijftiendeeeuwse gewelfschilderingen.
Bron: Folder Sint-Jan 's-Hertogenbosch

Broeders, Brandweer en Bidden
Door Henny Molhuysen

Een voorgevel? Is het een voorgevel? Eigenlijk niet, maar eens heeft er in deze zijgevel een deur gezeten. Daarom vandaag in de rubriek een kijkje achter de gevel van de Broederschapskapel van de Sind-Jan

Omstreeks 1380, ruim zeshonderd jaar geleden, werd begonnen met de bouw van de gotische Sint-Jan. Maar vóór die tijd bezat de Ilustre Lieve Vrouwe Broederschap reeds een eigen kapel in deze kerk. De nieuwe kapel, in gotische stijl passend bij de nieuwe Sint-Jan, werd bijzonder rijk uitgevoerd. Fraaie, rijkversierde gewelven bekroonden deze kapel. Het instrument voor deze kapel was een orgel, dat in Maastricht vervaardigd werd. Onderhandelingen over de aankoop hiervan werden gevoerd met Antonijs, de Maastrichtse orgelmaker die te paard naar 's-Hertogenbosch gekomen was op de maandag na driekoningen 1424. Zijn knechten waren in de Maasstad al aan het werk, zodat de Broederschapsleden Antonijs een som geld meegaven als een tractatie voor zijn knechten. In de zomer van 1425 werd het orgel per schip aangevoerd.
Het beroemde koor van de Broederschap heeft met begeleiding van dat orgel vele eigen composities in de Sint-Jan ten gehore gebracht. Ondermeer zongen zij bij de kerkelijke hoogtijdagen, maar eveneens bij de begrafenis van de leden van de Broederschap. Zo ook in 1516, toen Jeroen Bosch vanuit deze kapel door zijn medebroeders begraven werd. Vond hij zelf een laatste rustplaats op deze plek? Andere werden er wel begraven.
Na 1629 was het afgelopen met de katholieke eredienst in de Sint-Jan en ook in deze kapel, al mocht de Broederschap op beperkte schaal blijven bestaan. De kapel verloor haar oorspronkelijke functie. Ze werd gebruikt als klaslokaal voor de illustre school, terwijl er eveneens een brandspuit werd opgeslagen. Daartoe werd een aparte toegangsdeur in de buitenmuur vervaardigd.
Voor brand was men zeer bevreesd. Was in 1584 niet de hoge middentoren door de bliksem getroffen en verbrand? Op de kerk stonden 'backen' of regenwaterreservoire die bij brand gebruikt konden worden. In de winter moesten ze regelmatig opengehakt worden. Een speciale 'waker ten tijde van blixem' moest opletten op het inslaan van bliksem en het uitbreken van branden. Bij belegeringen moest hij eveneens het vijandelijk geschut in de gaten houden. Maar de brandspuit zelf werd in de kerk geplaatst. Hier werden ook de brandslangen ter droging opgehangen. En er hingen brandladders van 38 en 43 sporten hoog.
In de negentiende eeuw kwam de kerk terug in katholieke handen. Er werd een speciale regeling getroffen: de katholieken kregen de kerk, de hervormden een geldsom en de toren kwam aan de stad. De Broederschap nam echter de kapel niet meer in gebruik. Het werd een 'gewone' kapel in de kerk: het werd de Sacramentskapel.
Het huidige meubilair in de Sacramentskapel, de oorspronkelijke Broederschapskapel, werd in 1985 geschonken door de Illustre Lieve Vrouwe Broederschap om haar band met deze ruimte toch duidelijk te maken. De kapel is één van de twee kapellen die dagelijks in gebruik zijn als gebedsruimte: toeristen worden verzocht van het rijke interieur te genieten door de spijlen heen te kijken: de rust die er heerst mag niet verstoord worden.

Brabants Dagblad donderdag 9 februari 1995
 

Kraagstenen aan de Lieve Vrouwe Broederschapskapel in de Sint Jan
Natuursteen
Datering 1933-1946

Van de figuratieve sculptuur aan het exterieur van de kapel was nog een reeks van dertien kraagstenen in beeldnissen behouden gebleven. Deze werden door aangevulde copieën vervangen. Eén van de oorspronkelijke kraagstenen was verdwenen en daarvoor in de plaats kwam een geheel nieuwe.

M.B. Grotens-Kos, Beeldhouwkunst in de open lucht in 's-Hertogenbosch (1988) 42
 

Christus lerarend in de tempel, Jozef en Catharina
De Bruiloft te Cana, het offer van Abraham en Melchisedech, Christus spreekt tot de apostelen, Henricus en Paulina
Het Laatste Avondmaal, Pascha, maaltijd te Emmaus, Johannes en Anna
De Wonderbare Broodvermenigvuldiging, de Mannaregen, Godfried van Kappenberg, Dorothea
Heilig Sacrament, Franciscus en Catharina
Opdracht in de tempel, Augustinus en Helena
Christus aan het kruis
 

1995

Henny Molhuysen

Achter de voorgevel : Broeders, Brandweer en Bidden
Brabants Dagblad donderdag 9 februari 1995
 

1870 Vanaf 1870 tot in 1888 worden, door elkaar heen, alnaargelang de voorkeur van de schenkers, gebrandschilderde glazen geplaatst in de overige straalkapellen, de zuidbeuk van het koor, de Sacramentskapel, Antoniuskapel, schipzijbeuken, Lieve Vrouwekapel en Doopkapel.
Bron: De Sint Janskathedraal 's-Hertogenbosch (C. Peeters)
1874 Onder leiding van Hezenmans wordt de Lieve Vrouwe Broedersschapskapel, voortaan aan het Allerheiligst Sacrament gewijd, opnieuw ingericht.
Bron: De Sint Janskathedraal 's-Hertogenbosch (C. Peeters)
1883 Op 1 mei 1883 wordt besloten tot restauratie van de Sacramentskapel. H. van Nunen en Zoon herstellen de ornamentaal bewerkte steunberen in deze kapel en H. van der Geld vervaardigt daarvoor beelden.
Bron: De Sint Janskathedraal 's-Hertogenbosch (C. Peeters)
1886 Ditmaal heeft een nieuw besluit van het kerkbestuur om over te gaan op gasverlichting, gevolgen. De wand-armen, in drie typen ontworpen door Hezenmans, worden successievelijk door particulieren, onder wie ook leden van het kerkbestuur, geschonken. Die in de Sacramentskapel worden, zoals al het werk daar, kerkmeubilair en glazen, bekostigd door de familie van Lanschot.
Bron: De Sint Janskathedraal 's-Hertogenbosch (C. Peeters)
 

1565 Kapittel 16.
Op last van den Schepen Jan van der Stegen het heilig sacraments-altaar in de St. Janskerk afgebroken en het hout- en steenwerk door Jan Bolants, deken der schrijnwerkers, ten zijne huize geborgen.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1565-1566. Deel 1, blz 750
 

Onbekend