Hoofdmenu

Artikelen    
Bosch allerlei    
Geschiedenis    
Kunstafbeeldingen    
afb. Fotopersbureau Het Zuiden (CS), 17 maart 1953
Tolbrugkazerne

Garage en Veembedrijf Harry Beekwilder. Het gebouw betreft het noordelijke pand voormalige van de Tolbrugkazerne dat uit drie gebouwen bestond. Op de voorgrond zijn de daarstaande woonhuizen afgebroken. Links een blik in de Lange Tolbrugstraat.
Bron: Stadsarchief (0002983)
~~~
Van de achttiende-eeuwse Bossche kazernes is dit het enige gebouw dat inmiddels ter ziele is. Het pand, dat in de laatste dagen van zijn bestaan dienst deed als stalling voor auto's en garage, werd in de tweede helft van de jaren vijftig afgebroken. Een deel ervan was trouwens vóór die tijd al gesloopt. De kazerne bevond zich in het noordelijke deel van de stad en bood aanvankelijk onderdak aan de infanterie. Over de straat waaraan zij haar naam ontleende, merkt A.F.O. van Sasse van Ysselt in zijn in de jaren 1911-1914 verschenen driedelige werk over de huizen van 's-Hertogenbosch het volgende op:

Het leggen van garnizoen in de Lange Tolbrugstraat was de aanleiding dat in die straat, hoewel zij tot dusverre nooit een voorname, doch wel eene fatsoenlijke straat geweest was, gevestigd werden verscheidene verdachte danshuizen en bordeelen, waardoor die straat in een kwade reuk kwam te staan.

Rond 1900 verkeerde de kazerne in een dermate slechte staat dat zij haar militaire bestemming verloor. Eerst werd hier een schoenfabriek gesticht, maar tijdens de Eerste Wereldoorlog werd dit gebouw toch weer voor legering gebruikt. Na dec bevrijding van 's-Hertogenbosch in 1944 was hier nog enige tijd een kledingfirma gevestigd.

Bron: 's-Hertogenbosch en Vught, een militair verleden

Tolbrugkazerne
Door Ed Hupkens

Binnen de oude vestingmuren zijn in 1744 vier kazernes gebouwd. Het zijn de Mortelkazerne, Tolbrugkazerne, Berewoutkazerne en Sint-Jacobskazerne. Voor de Tolbrugkazerne werd een deel van de gebouwen van het St.-Elisabeth Bloemenkampklooster gebruikt. Dit vrouwenklooster wordt al in 1410 genoemd en lag toen op de Weverhuls, tegenwoordig de Papenhulst genoemd. In 1452 werd het verplaatst naar de Windmolenberg om in 1459 aan de Tolbrugstraat zijn definitieve plaats te krijgen. Het stond ook bekend als het Klooster Achter de Tolbrug. In 1685 vermaakten de laatste twee zusters de roerende goederen aan de Franciscanessen van Oisterwijk.
De Tolbrugkazerne ontleent haar naam aan de Lange Tolbrugstraat, die de hoofdstraat was van de volksbuurt Tolbrugwijk (de Pijp). In 1213 wordt al vermeld, dat van een brug over een tak van de Binnendieze tol werd geheven van de schippers. Vandaar de naam van de straat. De kazerne bestond uit drie 'Baraquen' , waarvan de meest noordelijke volgens het bouwbestek van 1744 gebouwd moest worden 'op de fundamenten van het gemelde clooster'. De aanwezigheid van ruim 1100 man infanterie heeft een stempel op de dicht bevolkte wijk gedrukt. In rap tempo verschenen er kroegen en bordelen, de 'mot- en ravothuijsen'. In 1892 verloor de kazerne haar militaire functie. Een tijd nog was Stoomschoenfabriek van Maurits van den Bergh (Monta schoenen), later confectiefabriek Lambooy en Van Kempen en vanaf 1956 garagebedrijf Beekwilder erin gevestigd. In de zestiger jaren werden alle kazernegebouwen gesloopt. Kort daarop werd de gehele Tolbrugwijk afgebroken, om plaats te maken voor de Arena en Stoa.

Stadsblad woensdag 21 mei 2008
 

1995

Johan Treling

Archeologisch onderzoek in het Tolbrugkwartier (2)
's-Hertogenbosch 2 (1995) 61-63  [pdf]
 

1744 De stad koopt een aantal huizen om er kazernes voor het garnizoen neer te zetten. Het zijn de Tolbrugkazerne (voor 1134 man), de Berewoutkazerne (384 man), de Mortelkazerne (840 man) en de St. Jacobskazerne (960 man).
Bron: Kroniek van 's-Hertogenbosch

In 1744 bouwde men de Tolbrugkazerne, die is verdwenen, maar waarvan de gevelsteen bewaard blijft in het Brabants Museum.
Bron: Straat in Straat uit.
 

Gevelaanzichten Tolbrugkazerne, z.j.

(pentekening)
G. Th. Delamarre
Kunst Hist. Inst., Utrecht
Stadsarchief (collectie J.A.M. Roelands)