Hoofdmenu

Bosch allerlei    
Geschiedenis    
Tekeningen    
afb.
Sint Jacobskazerne

Na de inname van 's-Hertogenbosch in 1629 werden alle kerkgebouwen voor de katholieke eredienst gesloten. Een daarvan, de in de huidige Bethaniëstraat gelegen Sint-Jacobskerk, kreeg in de tweede helft van de zeventiende eeuw een militaire bestemming. Zij fungeerde eerst als paardestal voor de cavalerie en vanaf 1752 als arsenaal, met name voor artilleriematerieel. Acht jaar eerder verrees naast dit gebouw een van de kazernes die het stadsbestuur ter vervanging van de barakken liet bouwen. Het kwam in gebruik bij de infanterie. In de negentiende eeuw werd ook in de voormalige kerk legeringsruimte gecreëerd, waarbij de beide gebouwen tot één complex werden samengevoegd.
In het begin van de jaren twintig stootte Defensie de in 1744 opgetrokken kazerne af. Deze kwam eerst in gebruik als woning voor onvolledige gezinnen en werd na een verbouwing in 1936 onderdeel van het Geneeskundig Gesticht Reinier van Arkel. De kerk werd later overgedragen aan het Provinciaal Genootschap van Kunsten en Wetenschappen in Noord-Brabant. Vele jaren lang bood het onderdak aan het Noordbrabants Museum, dat in 1987 naar het Governementsgebouw in de Verwerstraat verhuisde. De voormalige kerk is nu onder meer in gebruik bij de Bouwhistorische en Archeologische Dienst van de gemeente.
Bron: 's-Hertogenbosch en Vught, een militair verleden

Sint-Jacobskazerne
Door Ed Hupkens

Binnen de oude vestingmuren van 's-Hertogenbosch zijn in 1744 vier kazernes gebouwd: Mortelkazerne, Tolbrugkazerne, Berewoutkazerne en Sint-Jacobskazerne. Alle vier kazernes waren bestemd voor het Staatse leger dat van 1629 tot 1794 in garnizoen lag. Alle kazernes zijn herkenbaar aan de karakteristieke 12-ruits ramen. De manschappen sliepen in tweepersoons bedsteden. Volgens de reglementen kregen zij per vier weken één stel schone lakens per bed en één schone handdoek om de acht dagen. De Sint-Jacobskazerne kazerne werd gebouwd naast de Oude Jacobskerk, voor de huisvesting van 960 man infanterie.

De Oude Jacobskerk is in 1430 gesticht als broederschapskapel. Nog in hetzelfde jaar gaf Paus Martinus V toestemming om bij de kapel een klokkentoren en een hospitium (gastenverblijf) te bouwen ten behoeve van bedevaartgangers op doorreis naar Santiago de Compostella in Noord-Spanje. De kapel kreeg in 1569 de status van parochiekerk, en werd in 1584 verbouwd. De klokkentoren werd in 1632 gedeeltelijk en in 1752 geheel gesloopt. Na de val van de stad in 1629 heeft de kerk tot 1650 dienst gedaan voor de Hervormde Gemeente. In 1689 kreeg de kerk een militaire functie, eerst als ruiterstal voor de cavalerie en vanaf 1752 als Arsenaal of 'Groot Tuighuis' voor artilleriematerieel. De militairen verlieten het voormalige kerkgebouw in 1914. Daarna bood het gebouw van 1924 tot 1987 onderdak aan het Noordbrabants Museum. Nu is er de Afdeling Bouwhistorie, Archeologie en Monumenten (BAM) in gehuisvest. Het vroegere kazernegebouw is tegenwoordig onderdeel van de Reinier van Arkelgroep. De oude kazernegevelsteen zit er nog steeds.

Stadsblad woensdag 4 juni 2008
 

Opmeting uit 1899 in: ARA, Archief Departement van Oorlog, Gebouwen 295-2, Register betreffende C. de Militaire Gebouwen enz. te 's-Hertogenbosch blz. 98-100;
Archief van Genie Plans van Gebouwen nr. 413 (1752);
Bron: Van Bos tot Stad
 

1744 De stad koopt een aantal huizen om er kazernes voor het garnizoen neer te zetten. Het zijn de Tolbrugkazerne (voor 1134 man), de Berewoutkazerne (384 man), de Mortelkazerne (840 man) en de St. Jacobskazerne (960 man).
Bron: Kroniek van 's-Hertogenbosch
1744 In 1744 werd er een kazerne voor 960 man infanterie naast gebouwd, waarvan de gevelsteen bewaard bleef; die is ter plaatse nog altijd te zien.
Tekst: 'Geneeskundig gesticht / Reinier van Arkel / Afdeeling - mannen / Dit gebouw werd in 1744 gesticht / als kazerne + in 1924 verbouwd / tot woningen voor onvolkomen / gezinnen + en in 1936 verbouwd / tot uitbreiding van dit gesticht'.
Bron: Straat in Straat uit