Mannenconvent Minderbroeders of Coleten (ca 1228 - ca 1629) (Minderbroedersstraat / Snellestraat)
Plattegrond Minderbroedersklooster in de 16e eeuw. Reconstructie naar archeologische en bouwhistorische gegevens.
Bron: BAM
~~~
Voorafgaand aan de huidige nieuwbouw, zijn in de jaren 1985/1987 door de Bouwhistorische en Archeologische Dienst van de gemeente 's-Hertogenbosch opgravingen verricht naar de resten van het zogeheten Minderbroedersklooster. Dit complex strekte zich uit vanaf de vestiging van Vroom & Dreesman in de Snellestraat tot aan de Markt. Het lag juist binnen de oudste stadsmuur, die in het begin van de 13e eeuw is aangelegd. Waarschijnlijk is het Minderbroedersklooster kort na 1228 gesticht, mogelijk onder speciale bescherming en op privé-grondgebied van Hendrik I hertog van Brabant. Het is een van de oudste vestigingen van de Minderbroeders (Fransciscanen) in Nederland.
Bij de opgravingen bleek dat de 13e eeuwse resten van het klooster tijdens latere bouwactiviteiten grotendeels zijn verdwenen. Wel is een deel van de oorspronkelijke stadsmuur teruggevonden. Nadat in het midden van de 14e eeuw een nieuwe, veel ruimere ommuring was aangelegd, moest deze oude stadsmuur wijken voor een uitbreiding van de kloosterkerk. In de 15e eeuw werd aan de noordzijde van de kerk een Mariakapel gebouwd. Naast het kerkgebouw bevond zich een woongedeelte, dat grensde aan de kloostergang.
Nadat 's-Hertogenbosch in 1629 was veroverd door Frederik Hendrik, werden de monniken gedwongen de stad te verlaten. De gebouwen zijn kort daarna gesloopt. Met het sloppmateriaal bouwde men vervolgens enkele huisjes, de Dode Nieuwstraat en de Minderbroedersstraat werden toen aangelegd. De huisjes hebben hier tot na de tweede wereldoorlog gestaan. Na de voltooiing van de nieuwbouw in 1988 zijn in de bestrating het verloop van de eerste stadsmuur, de loop van de Dieze en een aantal kolommen van de kloosterkerk aangegeven.
Bron: Gemeente 's-Hertogenbosch
~~~
Volgelingen van St. Franciscus. Twee jaar na de dood van Franciscus (1226) kwamen de eerste minderbroeders in Nederland aan, waar zij in 's-Hertogenbosch een klooster stichtten, dat het eerste in de stad werd.
Bron: Encyclopedie van Noord-Brabant 1986 - 3
zie: kerken, kloosters en refugiehuizen
|
Stichting van het klooster der minderbroeders
Deze minderbroeders schijnen in ouderdom niet onder te doen voor de overige religieuzen in 's-Hertogenbosch, die in deze stad begonnen zijn. Zij werden aanvankelijk coleten genoemd, bezaten eigendom, hadden vrije beschikking over hun goederen en over gebruik van geld en waren zonder hervorming. Over hun komst in de stad is hierboven al verteld. Uiteindelijk zijn ze in het jaar des Heren 1490 hervormd en tot de observantie van de regel van Sint-Franciscus en van de heilige orde van de minderbroeders gebracht door broeder Joannes de Ponto, minister-provinciaal van deze orde, een heilig en vroom man. Dat huis is vervolgens door de verdienste, het aantal giften van vooraanstaande mannen gegroeid en door het toenemend aantal broerers daar heeft de orde zich verder verbreid.
| 127 |
J.A.M. Hoekx, G. Hopstaken, A.M. van Lith-Drooglever Fortuijn en J.G.M. Sanders, Kroniek van Molius : Een zestiende-eeuwse Bossche priester over de geschiedenis van zijn stad ('s-Hertogenbosch 1992) 127
|
| |
| 1930 |
W. Nolet
De Minderbroeders
Katholiek Nederland I ('s-Gravenhage 1930) 207-222
|
| 1931 |
Beda Verbeek
De komst der minderbroeders in het hertogdom Brabant en hun vestiging te 's-Hertogenbosch 1228
Collectorum franciscana Neerlandica 2 (1931) 61-131
|
| 1935 |
David de Kok
De volgelingen van Sint Franciscus van Assisi te 's-Hertogenbosch
Historia (1935) 328-332
|
| 1978 |
Rein Pollmann
En waar de broeders ook verblijven... 750 jaar Franciskus volgen in Nederland
Doortocht 4 (1978)
Fm. Jaargang 5 (1978)
Schakel (augustua 1978)
Variant (1978) 4-6
|
| 1978 |
C.G.M. Bak
Minderbroeders komen naar Den Bosch 1228
Zevenhonderdenvijftig jaar minderbroeders in Nederland. Deel 1 1228-1529
s.n. (Utrecht 1978) 7, 9, 11, 13, 15-17, 19, 21-24
|
| 1978 |
Jos van der Vaart
Het Bossche minderbroedersklooster
Zevenhonderdenvijftig jaar minderbroeders in Nederland. Deel 1 1228-1529
s.n. (Utrecht 1978) 25-38
|
| 1980 |
P.Th.J. Kuyer
De jonge stad 's-Hertogenbosch ten tijde van de komst der Minderbroeders
Jaarboekje van de Franciscaanse academie 2 (1978/79) (Utrecht 1980) 31-47
|
| 1982 |
Redactie
Bio-bibliografie van de minderbroeders in de Nederlanden. 17de eeuw. Voorstudies 5. Jan Boener, 1591-1643?
Franciscana 37 (1982) 1-15
|
| 1983 |
mr. J.A.M. Hoekx
De Franciscaner Minderbroeders
Bossche Bouwstenen VI ('s-Hertogenbosch 1983) 13-14
|
| 1991 |
Ad van Drunen, E. Jas, J.A. van Oudheusden
Kloosters, Kronieken en Koormuziek
Het Noordbrabants Genootschap ('s-Hertogenbosch 1991) 27-28
|
| 1996 |
M.W.J. de Bruijn
Verslag archiefonderzoek Minderbroedersklooster
|
| 1998 |
Wim Hagemans
Archeologisch onderzoek Franciscanen-klooster in Den Bosch. Broeders maakten waterput van wijnvaten
Brabants Dagblad woensdag 4 maart 1998 (foto)
|
| 1999 |
Ruud Kamphoven
Archeologen hebben nog drie weken de tijd op terrein achter de Snellestraat. Fundamenten van refter uit 1400
Brabants Dagblad dinsdag 29 juni 1999 (foto)
|
| 2001 |
Hans L. Janssen
Onbekend zegelstempel gardiaan Minderbroedersklooster
Bossche Bladen 2 (2001) 57-60 [pdf]
|
| 2002 |
Ad van Drunen
Minderbroedersklooster
Kloosters en religieus leven ('s-Hertogenbosch 2002) 70-71
|
| 2008 |
Wim Hagemans
De broeders laten zich even zien
Brabants Dagblad dinsdag 16 december 2008 (foto)
|
| |
| 1600 | | Minderbruederen | Stads Rekeningen van het jaar 1600-1601. Deel 2, blz 1130 |
| 1629 | | Minne broers kloost | Kaart beleg 's-Hertogenbosch 1629 |
|
| |
| 1977 |
Léon van Liebergen, Th.A.J. Jansen, L.A.M. Goossens
Franciscus in Brabant
Museum voor religieuze kunst | Uden 1977
|
| 1978 |
Peter-Jan van der Heijden
Een wandeling langs franciskaanse punten in 's Hertogenbosch
s.n. | 16 september 1978
|
| 1999 |
Frans Jozef van der Vaart
Bedelordekloosters, 's-Hertogenbosch en de Bossche School. Studies over architectuur en stedenbouw
University Press | Nijmegen 1999
|
| |
| 1228 |
De Minderbroeders vestigen zich in 's-Hertogenbosch op een door de hertog geschonken terrein, gelegen op de hoek van de huidige Pensmarkt en de Minderbroederstraat, waar zij een klooster en een kerk vestigen. Dit Minderbroederklooster is de eerste vestiging in de noordelijke Nederlanden.
Bron: Kroniek van 's-Hertogenbosch
|
| 1256 |
Door toename van het aantal kloosterlingen en de groei van de bevolking zijn de bestaande kerk en het klooster van de Minderbroeders te klein geworden. Het terrein van de Minderbroeders wordt uitgebreid door een schenking van de hertog, zodat men met de bouw van een nieuwe kloosterkerk kan beginnen.
Bron: Kroniek van 's-Hertogenbosch
|
| 1263 |
De kerk van de Minderbroeders, die met hulp van de stad gebouwd is, wordt gewijd door Henricus van Vianden, bisschop van Utrecht.
Bron: Kroniek van 's-Hertogenbosch
|
| 1355 |
Het Minderbroedersklooster breidt zich opnieuw aanzienlijk uit.
Bron: Kroniek van 's-Hertogenbosch
|
| 1435 |
De stad en het convent van de Minderbroeders komen overeen, dat de Minderbroeders dagelijks een mis zullen opdragen in de kapel op het stadhuis, zoals in het testament van Gheerlick van Ghemert was aangegeven.
Bron: Kroniek van 's-Hertogenbosch
|
| 1463 |
Bij de grote stadsbrand in 1463 werd ook het klooster een prooi van de vlammen doch door de steun van de prinsbisschop van Luik, Louis de Bourbon, was de wederopbouw snel een feit.
Bron: Bossche Bouwstenen VI
|
| 1490 |
De broeders gingen in 1490 over op de regel der Coletanen.
Bron: Bossche Bouwstenen VI
|
| 1517 |
De broeders sloten zich in 1571 aan bij de groep van Observanten, d.w.z. de kloosters, die een strenger Franciscaans leven voorstonden.
Bron: Bossche Bouwstenen VI
|
| 1547 |
Door de maatregelen die getroffen moeten worden tegen Aalbrecht van Kampen, een minderbroeder die de leer der hervormden is toegedaan, raakt de burgerij in onvrede en ontstaan er moeilijkheden met de Minderbroeders.
Bron: Kroniek van 's-Hertogenbosch
|
| 1601 |
Maurits doet een tweede poging om 's-Hertogenbosch te veroveren. Diverse gebouwen in de stad, o.a. het klooster van de Minderbroeders, lijden schade. Het beleg duurt 27 dagen.
Bron: Kroniek van 's-Hertogenbosch
|
| 1629 |
De katholieke godsdienstuitvoering wordt verboden. Priester hebben de stad moeten verlaten. De kerken worden gekonfiskeerd. De Lutheranen krijgen de kloosterkerk van de Minderbroeders. Andere kerken worden betrokken door de hervormden of het leger vindt er een onderdak.
Bron: Kroniek van 's-Hertogenbosch
|
| 1641 |
In 1641 worden verschillende vm. kloostergebouwen door de Raad van State verkocht. Frans Blom koopt bijvoorbeeld de kloosters van de Minderbroeders en de Dominicanen. Hij breekt ze af en legt vervolgend drie nieuwe straten, drie Nieuwstraten, aan: de Doode Nieuwstraat, de Nieuwstraat en de Tweede Nieuwstraat (thans St. Jozefstraat geheten).
Bron: Kroniek van 's-Hertogenbosch
|
| |
| 1913 |
In 1913 trof J. Mosmans restanten aan van een eenbeukig driezijdig gesloten koor. Dit moet het rechter gedeelte, het oudste deel van de kerk zijn zoals die door A. van den Wijngaarde in circa 1550 is getekend.
Bron: Kloosters, Kronieken en Koormuziek
|
| 1985 |
Bij archeologische opgravingen in 1985 en 1987 is een gedeelte van de kerk aangetroffen. Het betrof hier een driebeukige kerk uit het begin van de 14e eeuw. Het gebouw was over de fundamenten van de oudste stadsmuur heen gebouwd. Mogelijk zijn er meer bouwfases aanwijsbaar.
Bron: Kloosters, Kronieken en Koormuziek
|
| |
| 1535 |
Kapittel 99.
Vergadering van de gardianen der Minderbroeders uit de kloosters in Brabant, Holland, Zeeland, Vriesland enz. te 's Hertogenbosch gehouden.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1535-1536. Deel 1, blz 522
|
| 1551 |
Kapittel 6.
Generaal kapittel der minderbroeders klooster te 's Hertogenbosch gehouden.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1551-1552. Deel 1, blz 673
|
| 1560 |
Kapittel 7.
Het convent der minderbroeders met wijn beschonken, voor het prediken gedurende den vaste en het geheele jaar door.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1560-1561. Deel 1, blz 723
|
| 1566 |
Kapittel 12.
Herstel van deuren aan dat klooster.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1566-1567. Deel 1, blz 758
|
| 1566 |
Kapittel 22.
Herstellingen aan het klooster en de kerk der Minderbroeders.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1566-1567. Deel 1, blz 769
|
| 1566 |
Kapittel 30.
Eene deur die van het Minderbroedersklooster geborgen was, aan dat klooster hersteld.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1566-1567. Deel 1, blz 787
|
| 1567 |
Kapittel 19.
• Door den Schilder Dirck Janss de deuren van het Minderbroederklooster geverfd en den makelair gestoffeerd.
• Genoemden makelair met zijne beelden bij de troubelen aan stukken gesmeten, door den Beeldsnijder Cornelis van Bercheijck hetsteld.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1567-1569. Deel 2, blz 814..815
|
| 1582 |
Kapittel 16.
De Stad betaalt de gevangeniskosten voor een Minderbroeder genaamd Andries, welke in 1579 door het Schermersgilde op de gevangenpoort was gebragt.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1582-1583. Deel 2, blz 1023
|
| 1584 |
Kapittel 16.
De Minderbroeders waken bij de schotbalken in de Vuchterpoort.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1584-1585. Deel 2, blz 1055
|
| 1586 |
Kapittel 16.
Lonten voor de Minderbroeders bij de schotbalken in de Vuchterpoort.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1586-1587. Deel 2, blz 1067
|
| 1592 |
Kapittel 15.
De Predikheeren en Minderbroeders ontvangen van de Stad ieder eene ton haring, om hartelijk voor Stads welvaren te bidden.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1592-1593. Deel 2, blz 1096
|
| 1596 |
Kapittel 15.
Aan de Minderbroeders en Predikheeren ieder een ton haring voor den vasten geschonken, zonder consequenties voor het vervolg.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1596-1597. Deel 2, blz 1109
|
| 1600 |
Kapittel 15.
Een hamel aan de Minderbroeders op St. Franciscus dag geschonken.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1600-1601. Deel 2, blz 1130
|
| 1601 |
Kapittel 3.
De Predikheeren en Minderbroeders bewaarders van de schotbalken in de poorten der Stad.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1601-1602. Deel 2, blz 1132
|
| 1601 |
Kapittel 15.
Het Minderbroeders klooster in het beleg door het vuur des vijands beschadigd, hersteld.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1601-1602. Deel 2, blz 1144
|
| 1605 |
Kapittel 17.
De Schilder Lambert Cloot, vergult twee tafereelen, een voor den Gardiaan der Minderbroeders en het grafschrift van Gerard Breukelaer, Pastoor van St. Catharina.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1605-1606. Deel 2, blz 1167
|
| 1607 |
Kapittel 18.
Een aalmoes in wijn de Minderbroeders op den feestdag van St. Franciscus geschonken.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1607-1608. Deel 2, blz 1179
|
| 1609 |
Kapittel 19.
De Stad schenkt twee nieuwe glazen in de kerk der Minderbroeders.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1609-1610. Deel 2, blz 1194
|
| 1625 |
Kapittel 23.
De Stad geeft aan de paters minderbroeders abolutiewijn voor de comminucanten tijdens het Bisdom van 's Hertogenbosch open was, zooals men dit gewoon was te doen.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1625-1626. Deel 2, blz 1329
|
| 1627 |
Kapittel 22.
Toelaag aan het convent der Minderbroeders, voor het orgel en het herstel der kloosterkerk.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1627-1628. Deel 2, blz 1341
|
| 1643 |
Kapittel 27.
Geleverde hardsteen voor het nieuwe korps de garde op het minderbroeders kerkhof.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1643-1644. Deel 2, blz 1430
|
| |
|
 "body=[<b>Beschrijving:</b> Mannenconvent Minderbroeders of Coleten (ca 1228 - ca 1629)<br><b>Bron:</b> Bouwhistorie, Archeologie en Monumenten (BAM)]")
