Hoofdmenu

Achter de voorgevel    
Afbeeldingen    
Artikelen    
Geschiedenis    
Gevel    
Kunstafbeeldingen    
Prentbriefkaarten    
Rijksmonument    
Verhalen en legenden    
afb. A.F.A.M. Wetzer, 4 maart 2010

Sint Jacobskerk (Jeroen Boschplein 2)

Toen deze kerk gebouwd was, het werk van Stuijt en Cuypers in 1905, stond zij verscholen achter de huizen van de Hinthamerstraat. Zij was vanuit deze straat slechts bereikbaar door het smalle, nu grotendeels verdwenen straatje Achter den Doove. Later heeft men enkele in de Hinthamerstraat voor de kerk staande huizen afgebroken waardoor het pleintje is ontstaan.
Bron: Straat in Straat uit

Mgr. Prinsen was gedurende een lange periode pastoor van de St. Jacobskerk. Zijn bijnaam luidde: 'De veldwachter van het Hinthamereind'.
Bron: Boschlogie

Sint-Jacob
Door Henny Molhuysen

Nu is de kerk vanaf de Hinthamerstraat duidelijk te zien. Dat was vlak na de voltooiing niet het geval. Later werden huizen afgebroken om een plein te creëren vóór de kerk. Vandaag nemen we een kijkje achter de voorgevel van: Hinthamerstraat 175.

In 1430 kreeg de broederschap van Sint-Jacob toestemming om aan de pelgrimsroute naar Santiago de Compostela een kapel en een gasthuis te bouwen. Deze kapel zou vergroot worden en werd in 1569 parochiekerk. In 1629 werde de katholieken uit hun Sint-Jacobskerk verdreven en gingen 'ondergronds'. Hieraan kwam in de negentiende eeuw verandering.
In 1844 kwam er een nieuwe Sint-Jacobskerk, op de plaats van het huidige kerkgebouw. Het was in de zogenaamde waterstaatstijl gebouwde kerk, zoals ook de Sint-Pieter, de Sint-Cathrien en de Nederlands Hervormde kerk uit de negentiende eeuw dateerden.
De Sint-Cathrien werd in het begin van deze eeuw afgebroken en vervangen door het huidige gebouw; de Sint-Pieter ging in 1982 ten onder door de slopershamer. Bij inspectie in het begin van de eeuw bleek de koepel van Sint-Jacob bouwvallig en kon niet meer gerestaureerd worden. Er werd besloten tot nieuwbouw over te gaan. Het kerkbestuur trok de architect Jos Cuypers aan die geassisteerd zou worden door Jan Struyt.
In de jaren 1905-1907 werd de kerk gebouwd onder leiding van bouwpastoor Prinsen. De kerk trok veel aandacht, ondermeer kwamen studenten van de afdeling bouwkunde van de universiteit van Leuven er een kijkje nemen. Op 24 juni 1907 werd de eerste H. Mis opgedragen. De gelovigen kwamen het kerkgebouw binnen via de Parochiestraat (die later een andere naam kreeg: Mgr. Prinsenstraat). Ook bezat het kerkgeboue nog geen toren. In 1923 werd de stevige vierkante toren gebouwd. Vier jaar later kwam er een nieuwe ingangspartij en werd de voorgevel aan de zijde van de Hinthamerstraat gerealiseerd.
Het moet toch niet gemakkelijk geweest zijn het kerkgebouw binnen te komen, aangezien er op het huidige pleintje voor de kerk toen nog huizen stonden. In 1931 werden deze huizen gesloopt en kon men het gebouw vanaf de Hinthamerstraat duidelijk zien.
In de zeventiger jaren ontstond in 's-Hertogenbosch een discussie over de kerken in de stad. Gevolg was onder meer dat de Sint-Leonarduskerk en de Sint-Pieter gesloten en gesloopt werden. De Sint-Jacob, inmiddels officieel een monument geworden, ontging dit lot. Enkele jaren geleden werd zij gerestaureerd en biedt weer plaats aan gelovigen. Het is nu in plaats van een parochiekerk een wijkkerk geworden.
Het is een kerk die ook aan niet-parochianen onderdak bood en biedt. In de oorlogsjaren 1914-1918 bezochten vele Belgische vluchtelingen het gebouw en lieten ter herinnering aan deze opvang een fresco aanbrengen in de kerk. Maar ook nu beschouwen velen die op pelgrimstocht naar Santiago de Compostela gaan de Bossche Sint-Jacob als een begin, als een startpunt.
Op de pastorie kan men nog steeds het formulier afhalen dat ook op andere rustplaatsen afgestempeld kan worden als een bewijs voor het volbrengen van de pelgrimage: de moderne vorm van de middeleeuwse Sint-Jacobschelp. Ook morgen vertrekt er vanuit 's-Hertogenbosch een aantal pelgrims: op de fiets. Nu om bekendheid te geven aan het Leprafonds en met in hun voetspoor een televisieploeg en na afloop zal er een boek verschijnen. Iets heel anders dan de middeleeuwse verslagen van de pelgrims.


Brabants Dagblad donderdag 17 augustus 1995
 

Sculptuur aan de Sint Jacobskerk
Natuurstenen beelden in nissen in de voorgevel; een boog in de voorgevel met tondi en beelden op de vier hoeken van de toren.
Datering omstreeks 1918.
Vervaardigd door Atelier M. van Bokhoven en Jonkers.

De beelden in de voorgevel zijn statige beelden van een hoekige en strakke vormgeving. Uiterst links beneden staat Theresin van Lisieux (70 x 230 cm) van grijze natuursteen. Het beeld heeft een vlakke achterzijde en staat tegen de wand. Links van de ingang staat Petrus Canisius (75 x 230 cm), van een zachte gele natuursteen. Dit beeld heeft ook een vlakke achterzijde, maar staat wel los van de achtergevel. Tussen de ingangen staat het beeld van de H. Jacobus (50 x 230 cm) op een trumeau, vrijstaand en gemaakt van gele natuursteen. Dit beeld is wel in dezelfde stijl, doch strakker en met meer draperie. Rechts van de ingang staat Leonardus van Veghel (85 x 230 cm) van grijze natuursteen en met een vlakke achterzijde. Rechts beneden staat het beeld van Franciscus Xaverius (65 x 230 cm) met een vlakke achterzijde en zeer lineair en scherp geplooide draperie. Boven links staat een vrouwelijke figuur met kelk en toorts of kruis, voorstellende het Geloof, rechts een geblinddoekte vrouwelijke figuur, voorstellende het Ongeloof. Dit zijn twee vrijstaande beelden (70 x 230 cm) van grijze natuursteen, op een console en onder een baldakijn. Boven in de punt van de gevel staat een vrijstaand Christusbeeld van grijze natuursteen en van ongeveer dezelfde afmetingen, onder een driepasboog.
Voorts bevindt zich boven de ingang een boog met loof- en vlechtwerk en vijf medaillons gehakt in grijze natuursteen, waarin koppen zijn afgebeeld van een neger, een blanke, een Chinees, een Indonesiër en een indiaan, voorstellende de verspreiding van het geloof over de wereld. De St. Jacobskerk werd gebouwd tussen 1900 en 1905 (met uitzondering van de toren was hij toen voltooid) naar ontwerp van de architecten J.Th. Cuypers en J. Stuyt.
De beelden in de gevel zijn waarschijnlijk later geplaatst daar zij zijn gesigneerd door M. van Bokhoven en Jonkers, die pas omstreeks 1918 samen een atelier zijn begonnen.
De bovenste hoeken van de kerktoren worden gevormd door vier roodstenen engelen met gespreide vleugels (hoogte ca 250 cm). Zij zijn in dezelfde strakke, lineaire stijl als de beelden in de voorgevel.


M.B. Grotens-Kos, Beeldhouwkunst in de open lucht in 's-Hertogenbosch (1988) 35-36
 

Hinthamerstraat 175
St. Jacobus de Meerdere, 1906-1907 door J.Th.J.Cuypers en Jan Stuyt. Driebeukige kruisbasiliek met centraliserende aanleg, waarbij de kruising bekroond wordt door een ronde koepel. Naast de westgevel een hoge klokketoren.

Interieur als schoon-werk behandeld baksteen met banden van verglaasde terra-cotta. Koor en zijkapellen hebben half-ronde sluitingen. Belangrijk voorbeeld van vernieuwing in de kerkelijke bouwkunst.

Tot de inventaris behoren een barokke preekstoel en een in barokstijl gesneden orgelgalerij. Voorts 18e eeuwse beelden. Eikehouten communiebank, 18e eeuw; twee biechtstoelen eerste helft 19e eeuw; eikehouten preekstoel in barokke stijl, 17e eeuw; heiligenbeelden, hout, 18e of eerste helft 19e eeuw; H.Lucia, St. Franciscus Xaverius, St.Franciscus van Assisi, een heilige monnikfiguur, St.Anthonius van Padua, St. Jan de Evangelist, Petrus, Paulus St.Vincentius a Paulo (?), St. Willibrord (?), vier eikehouten engelenfiguren, reliëf van een engel, St.Leonardus van Veghel.

Voorts een albasten doopvont, eerste helft 19e eeuw; 14 in hout gesneden kruiswegstaties door A.M. van der Geld te Den Bosch, 1898. Schilderijen, 18e eeuw: Vier schilderijen met bustes van de Evangelisten, kruisiging, Maria met Kind en kleed en een rozenkrans gevend aan resp.de H.Simon Stock en St.Dominicus,Verrijzenis, Christus in de Hof van Olijven, Geseling, Doornenkroning, Christus en de wenende vrouwen, Hemelvaart, Maria's ten Hemelopneming, Ontmoeting van Maria en Elisabeth, Opdracht in de tempel, Jezus als leraar in de tempel, Maria Magdalena wenend bij het Kruis. Gaaf pneumatisch orgel met Hoofdwerk en Zwelwerk, in 1900 gemaakt door M. Maarschalkerweerd. Mechanisch torenuurwerk, voorzien van elektrische opwinding, buiten gebruik gesteld. Nabij de sacristie een klok van G. Moer, 1482, 66,5 cm. In de kooromgang zeer oude klok van anonieme gieter.

(adres: Hinthamerstraat 175; datum: 21 februari 1991; kadastraalnr: H 5975; monumentnr: 21616)


Rijksdienst voor de Monumentenzorg 2004
 

Een héle hoge toren
Door Henny Molhuysen

Op het einde van de negentiende eeuw kerkten de parochianen van de Bossche Sint Jacob in een kerkgebouw, dat slechts enkele decennia oud was. In 1844-1845 was deze kerk in 'Waterstaatstijl' gebouwd. Een halve eeuw later bleek echter dat kosten van achterstallig onderhoud en herstel veel te hoog zouden zijn in verhouding tot de bruikbaarheid van de kerk.
Pastoor van de parochie was, vanaf 1895, C.C. Prinsen. Zijn bijnaam was 'de Prins', dikwijls ook werd hij 'den Hurre' genoemd naar het door hem gebruikte stopwoordje 'hur'. Het was geen gemakkelijke man. Zelfbewust en zelfingenomen was hij zeker. Het liefst organiseerde hij, riep vergaderingen uit en stelde plannen voor. Door zijn collega werd dan ook over hem gezegd dat, als hij maar drie kraaien bij elkaar op een veld zag, hij dan een vergadering wilde beleggen! Het idee van Op ten Berg om een katholieke arbeidersorganisatie in 's-Hertogenbosch op te richten, nam hij zó over dat velen hem later als initiatiefnemer beschouwden.
De Sint Jacobsparochie had dus een nieuwe kerk nodig. Bosschenaren vertelden dat de oude kerk misschien nog wel opgeknapt had kunnen worden, maar dat Prinsen zeker een nieuwe kerk had willen hebben! De nieuwe kerk kwam er. Naar een ontwerp van de architect Jan Stuyt en Jos Cuypers werd een kerk gebouwd in de zogenaamde centraalbouw. In tegenstelling tot de toen juist gereedgekomen Sint Leonardus (een neo-gotische kerk) vonden de ontwerpers hun ideeën in de romaanse cultuur. Een grote koepel zou duidelijk herkenbaar zijn in een kerk met Byzanthijnse invloeden.
Nog in hetzelfde jaar, 1905, werd met de bouw begonnen. Het eerste beton kon gestort worden op 28 oktober. Anderhalf jaar later, op 7 maart 1907, kon de eerste mis in het nieuwe kerkgebouw worden opgedragen door pastoor Prinsen.
Maar de kerk was toen nog niet klaar. Het voorportaal (zoals wij dat nu kennen bij het pleintje) was er nog niet. En de parochianen moesten via de zijingang de kerk binnen komen. De toren was er evenmin.
Nieuwe verhalen gingen door 's-Hertogenbosch. Er werd verteld dat de bouw van de toren geen bisschoppelijke goedkeuring had gekregen. Pastoor Prinsen wilde immers een hogere toren dan die van de Sint Jan! En daar kon bisschop Van de Ven geen toestemming voor geven!
Volgens het kerkbestuur waren financiële problemen de oorzaak van het niet bouwen van de toren. Er kwam een speciaal torenfonds en in 1923 werd met de bouw begonnen. De toen geplande 65 meter hoge toren (vier meter lager dan de toren van de kathedraal) werd echter nog slechts 52 meter hoog. In 1924 stond de toren er, zeventien jaar nadat de kerk gereed gekomen was.
Vijf jaar later werd het voorportaal gerealiseerd. Weer enkele jaren daarna werd een huizenrij in de Hinthamerstraat gesloopt, zodat het kerkgebouw door middel van een pleintje aan deze straat kwam te liggen.


Brabants Dagblad donderdag 24 augustus 1989
 

?

Redactie

De St. Jacobskerk. De symbolische beteekenis van haar inwendige versiering
Teulings ('s-Hertogenbosch z.j.)
1907

Jos Cuypers, Jan Stuyt, Xav. Smits

De nieuwe St. Jacob te 's-Hertogenbosch
Teulings ('s-Hertogenbosch 1907)
1911

X. Smits

Twee kiekjes
Sint-Lucas 9 (1911) 273-277
1926

Alph. G.J. Mosmans

De bidplaats der St Jacobskerk te 's-Hertogenbosch
Bossche bijdragen 8 (1926/1927) 220-224
1974

Redactie

'Knillis' wil Sint Pieter op monumentenlijst. Bossche binnenstadskerken vormen complex probleem
Brabants Dagblad zaterdag 20 april 1974
1976

Redactie

Wat gaat er met de binnenstadskerken gebeuren? Dhr. Js v.d. Vaart fulmineerde tegen het stadsbestuur. St. Jacob op de monumentenlijst
Brabants Dagblad woensdag 17 maart 1976
1977

dr. L. v.d. Meerendonk

Sint-Jacob, kerk en parochie
Boschboom Bladeren 21 (1977) 8-18
1977

Jos van der Vaart, architect h.b.o.

Sint-Jacob, bouwkundige beschrijving
Boschboom Bladeren 21 (1977) 19-23
1977

G.P.P. Vrins pr.

De inventaris van de St.-Jacob
Boschboom Bladeren 21 (1977) 24-27
1989

Redactie

Bouwhistorisch onderzoek en publiciteit. Cultureel toerisme wordt gestimuleerd
Heemschut 11/12 (1989) 34-35
1989

Henny Molhuysen

Verhalen en legenden : Een héle hoge toren
Brabants Dagblad donderdag 24 augustus 1989 (foto)
1993

F.L. Jansen, J. Broere, E. van Raaij

Sint Jacob 's-Hertogenbosch. De kerk en zijn geschiedenis
(s.l. 1993)
1995

Henny Molhuysen

Achter de voorgevel : Sint-Jacob
Brabants Dagblad donderdag 17 augustus 1995 (foto)
1996

Redactie

90-jaar parochiaal gemengd koor St. Jacob
De Koepel 8 (1996) 6-8
1996

J. Verouden

Presentatieconcert koor St. Jacob zeer geslaagd
De Koepel 9 (1996) 14-15
1999

M. Ackermans, E. Hagers

Restauratie binnenstadskerken
De Koepel 6 (1999) 9-17
2000

Frans L. Jansen

Een monumentale kerk bedreigd
De Roerom 6 (2000/2001) 20-21
2001

Theo Hoogbergen

De Sint-Jacob. Een historisch gebouw buiten werking
Bossche Bladen 1 (2001) 14-15  [pdf]
2002

Wim Hagemans

Einde van parochiekerk Jacob met tranen
Brabants Dagblad maandag 28 januari 2002
2002

Antoine Jacobs

Bij Geruchte : De toekomst van de Sint-Jacob
Bossche Bladen 1 (2002) 2  [pdf]
2003

J. van Oudheusden-van der Kant, H. Lerou

Uit de wijk Sint-Jacob. Verkoop en herbestemming Sint-Jacobskerk 's-Hertogenbosch
De Koepel 11 (2002/2003) 14-15
2003

Stephan Pas

De kerk van de H. Jacobus de Meerdere te 's-Hertogenbosch
De Jacobsstaf 59 (2003) 112-117
2003

Redactie

Pelgrims naar Santiago de Compostela vanuit de Sint Jacobskerk te 's-Hertogenbosch 1993-2003
('s-Hertogenbosch 2003)
2004

Ed Hoffman

Sint-Jacob in de Sint-Jacob
KringNieuws 3 (2004) 8-9
2004

J. Romeijn

Gemeentemonumenten : Monumentenvergunning nieuwe Sint-Jacobskerk
Bossche Bladen 3 (2004) 104  [pdf]
2005

Wim Hagemans

Sint-Jacobskerk vanaf 37 meter
Brabants Dagblad donderdag 16 september 2005
2005

Wim Hagemans

St-Jacob verkocht: 1,5 miljoen
Brabants Dagblad zaterdag 13 november 2004
 

1843 De Sint Jacobskerk is te klein. De pastoor van de parochie, Kemps, laat een nieuwe kerk bouwen naar een ontwerp van architect Arnoldus van Veghel. Het oude priesterkoor blijft behouden.
Bron: Kroniek van 's-Hertogenbosch
1900 De architecten Jos Cuypers en Jan Stuyt krijgen opdracht van mgr. Prinsen, de pastoor van de Sint Jacobparochie om een nieuwe kerk te ontwerpen. De nieuwe kerk komt in 1905 gereed, behalve de toren. De toren zou oorspronkelijk hoger worden dan die van de Sint Jan. Mgr. Prinsen moest daarop terugkomen; een lagere toren voor de Sint Jacob!
Bron: Kroniek van 's-Hertogenbosch
1923 Toren gebouwd in 1923-1924.
Bron: ?
2002 Tranen vloeiden gisteren tijdens en na de allerlaatste parochiële eredienst in de Sint-Jacob in Den Bosch. 'Ook voor mij een rotklus', vond voorganger en pastor Th. van Osch.
Bron: Brabants Dagblad maandag 28 januari 2002
 

St. Jacobskerk, z.j.

Hendrik de Laat (1900-1980)
(steendruk, lithogafie, 46 x 53 cm)
Collectie de Laat, 's-Hertogenbosch

St.-Jacobskerk, 1931

Hendrik de Laat (1900-1980)
(steendruk, lithogafie, 40.7 x 53.8 cm)
Brab. Coll. UvT
 

Onbekend
19 april 2008
26 juli 2011
19 april 2008

voor 1924
Onbekend