Bossche Encyclopedie

Afbeeldingen
Architectuur
Artikelen
Boeken
Rijksmonument

afb. A.F.A.M. Wetzer, 9 december 2006

Perronkappen (1896) (Stationsplein)

De historische kappen boven het eerste en tweede perron werden in 1896 gerealiseerd met een stalen draagconstructie. Station 's-Hertogenbosch was hiermee het eerste gebouw in Nederland waarbij een dergelijke bouw werd toegepast. Met hun 450 meter lengte behoren deze kappen nog altijd tot de langste perronoverkappingen in Nederland. Het ontwerp is van ingenieur G.W. van Heukelom, en hoorde bij het tweede Bossche stationsgebouw van architect E.G.H.H. Cuypers. Tijdens de bouw van het inmiddels vierde stationscomplex zijn beide kappen gerestaureerd en in de orginele staat gebracht. de hoofdvorm en de kleuren komen weer overeen met het oorspronkelijke ontwerp, maar de noodzakelijke nieuwe ingrepen zijn duidelijk herkenbaar. Bij de constructie was onder andere te weinig rekening gehouden met het door temperatuursverschillen uitzetten en inkrimpen van de kappen, in totaal 36 centimeter. De gietijzeren kolomvoeten zijn daardoor vrijwel allemaal gescheurd. Ook bleken de kappen niet opgewassen tegen ongelijkmatige belasting en opwaarts gerichte windzuiging. Daarnaast waren er veel spleten aanwezig, waar capillair condensvocht tussen kwam en onderhoud onmogelijk was. Dit had ernstige corrosie tot gevolg. Zo zijn de toevoegingen, nodig om de levensduur met tenminste vijftig jaar te bestendigen, gelast en niet meer geklonken. Scharnieren tussen de spanten en nieuwe, alzijdig scharnierende kolomvoeten moeten problemen met het uitzetten oplossen. Onderdelen worden met nokjes op afstand van elkaar gehouden om droog te waaien. Als verbinding tussen het eerste en tweede perron werd in 1896 een voetbrug aangelegd. Het hier opgestelde portaal droeg een bordes op het tweede perron waar de voetbrug, een trap en een hellingbaan op aansloten.

De restauratie van de kappen vond plaats in opdracht van NS Railinfrabeheer, onder leiding van Holland Railconsult.
Bron: Rijksdienst voor de Monumentenzorg (rijksmonument 474774)

Stationskappen

Architect: G.W. van Heukelom (1870-1952)
Bouwjaar: 1894

De metalen constructie van de stationsoverkapping is indrukwekkend en geeft het station een zeker allure. Het geheel bestaat uit twee perronkappen en een loopbrug. Op beide perrons leidt een hellingbaan voor vracht en een gemoderniseerde trap voor reizigers, naar de brug. De lengte van de kappen bedraagt ongeveer vierhonderd meter. Aan weerszijden van de loopbrug zijn de kappen hoger en de wanden gevuld met glaspanelen.

Architectuurgids 's-Hertogenbosch (48)

Stationsplein 41

Inleiding

Twee tussen het Stationsplein en de Parallelweg gesitueerde ijzeren perronoverkappingen naar ontwerp van ir. G.W. van Heukelom in 1896 gebouwd door de Koninklijke Nederlandse Machinefabriek v/h E.H. Begemann te Helmond.

Omschrijving kap 1e perron

De kap bestaat uit twee lage gedeelten met in het midden de hoge kap. De totale lengte is ca 500 m en de breedte van de hoge kap is ca 15 m; de lage kappen hebben de halve breedte. Aan de noordzijde is de lage kap gedeeltelijke verdubbeld; de ijzerconstructie kan worden gekarakteriseerd als vakwerkknieboogspanten met omgebogen onderrand, geplaatst op gietijzeren scharnierende basementen, met in de lengte van de kap vakwerkliggers, waarvan de uiteinden in hoogte toenemen; de hoge kap rust op dubbele gekoppelde vakwerkknieboogspanten; de luifels zijn aan beide zijden aangebracht en rusten op vakwerkconsoles.

Omschrijving kap 2e perron

De ongeveer 450 m lange en 15 meter en brede overkapping is opgebouwd uit vakwerk- knieboogspanten met gebogen onderrand, die geplaatst zijn op gietijzeren scharnierende basementen; de kap rust op vakwerkliggers die als gordingen zijn aangebracht; aan de kap luifels op vakwerkconsoles; in het midden hoog gedeelte op dubbele gekoppelde vakwerk- knieboogspanten met glaswanden naar de sporen, en bij de overgang van de hoge naar de lage kap; langs de met hout gedekte kap en luifels is een lambrekijn aangebracht en op het uiteinde van de kap een palmet.

Waardering

De ijzerconstructie van de overkappingen is kenmerkend voor de tijd van ontstaan, verkeert in vrijwel authentieke staat en is als perron-overkapping in deze vorm - knieboogspant onder boogkap met een hoog en een laag gedeelte - representatief en karakteristiek voor de ontwikkelingen in de stationskap- en overspanningsconstructies; in Nederland is een dergelijke overkapping zeldzaam in de spoorweg-architectuur, in het oeuvre van ir. Van Heukelom is deze overkapping uniek te noemen.

De ijzeren perronoverkappingen zijn op grond van de voor die tijd kenmerkende constructiewijze en oorspronkelijke vormgeving van architectuur- en cultuurhistorische waarde, alsmede van belang als evident monument van jongere bouwkunst wegens de zeldzaamheidswaarde in de 19e-eeuwse spoorweg-architectuur en uniciteitswaarde in het oeuvre van de ontwerper.

(datum: 11 september 1995; kadastraalnr: I 2177, 2178, 2179; monumentnr: 474774)

Rijksdienst voor de Monumentenzorg 2004

Artikelen
1991	Redactie Spoorwegstationsoverkapping 's-Hertogenbosch Nieuwsbrief voor de Vrienden van de Stichting tot Behoud van Monumenten van Bedrijf en Techniek in het Zuiden van Nederland 1991 - 42
1992	Carla Scheffer De ijzeren overkapping van station 's-Hertogenbosch. Fase 1: Evaluatie, evolutie, beschrijving Stichting tot Behoud van Monumenten van Bedrijf en Techniek in het Zuiden van Nederland 1992
1992	Alex den Ouden De overkapping van station 's-Hertogenbosch is het behouden waard! Bulletin Stichting tot Behoud van Monumenten van Bedrijf en Techniek in het Zuiden van Nederland 37 (1992) 819-854
1992	Redactie Brieven stationskap. NRC Handelsblad 20.02.1992 Nieuwsbrief voor de Vrienden van de Stichting tot Behoud van Monumenten van Bedrijf en Techniek in het Zuiden van Nederland 47 (1992) 1303
1992	Annemarie ten Cate Een spoor van vernieling? Perronsoverkapping Den Bosch met sloop bedreigd Heemschut 6 (1992) 5-6
1992	Patrick Timmermans Stichting strijdt voor integraal behoud. Bossche stationsoverkapping met sloop bedreigd Noordbrabants Historisch Nieuwsblad 6 (1992) 25-26
1994	Jo Wouters Voor stationsoverkapping Den Bosch dreigt sloop Heemschut 3 (1994) 7
1995	Anne Marie ten Cate Strijd om eerste perron weldra gepasseerd station? Heemschut 2 (1995) 11-12
1996	Commissie binnenstad Bossche binnenstad. Perronkap tweede perron station KringNieuws 6 (1996) 13
1997	L.A. van Hengstum en L.I. Vákár Station's-Hertogenbosch. De vervoersknoop als spil 'Mobiliteit en Infrastructuur' van Cement 7/8 (1997) 33-37
1997	L.I. Vákár Restauratie perronkappen Station 's-Hertogenbosch Studiedag Erfgoed in IJzer en Staal. Uitgegeven door de Stichting Kennisoverdracht SG in opdracht van het Staalbouwkundig Genootschap. Syllabus 18 (13 november 1997) 1-18
1998	L.I. Vákár Station 's-Hertogenbosch maakt zich op voor een volgende eeuw. Nieuwe technieken bewaren historisch beeld Architectuur & BOUWEN 2 (1998) 17-20
1998	L.I. Vákár Derde kap station 's-Hertogenbosch. Modern en antiek gaan hand in hand Architectuur & BOUWEN 2 (1998) 20-24
1998	L.I. Vákár Restauratie van de perronkappen in 's-Hertogenbosch. Historische constructie in oude glorie hersteld Erfgoed in Industrie en Techniek 1 (1998) 11-27
1998	L.I. Vákár Station 's-Hertogenbosch. Geschiedenis en restauratie Railevant 2 (1998) 5-21
1998	L.I. Vákár Station 's-Hertogenbosch. Nieuwbouw stationsgebouw, passerelle en kap derde perron Railevant 3 (1998) 5-29
1998	L.I. Vákár Station 's-Hertogenbosch. Geschiedenis, nieuwbouw en restauratie Bron: Op de Rails 9 (1998) 324-328
1998	L.I. Vákár De perronkappen van GW van Heukelom (bouw 1894-1896) Bossche Archeologische en Bouwhistorische Bijdragen 1 (1998) 30-44
1999	L.I. Vákár Perronkappen Station 's-Hertogenbosch. Oude kappen weer als nieuw, nieuwe kap als oud Bouwen met Staal 146 (1999) 16-21
1999	L.I. Vákár The historical railway station roofs of 's-Hertogenbosch. Abstract (pdf) Structural Studies. Repairs and Maintenance of Historical Buildings VI (WIT press 1999) 711-728
1999	L.I. Vákár Restauratie perronkappen 's-Hertogenbosch. Vroege staalconstructie behouden Bulletin Koninklijke Nederlandse Oudheidkundige Bond 3 (1999) 97-109
1999	L.I. Vákár Station 's-Hertogenbosch. Geschiedenis, nieuwbouw en restauratie Uitgave Holland Railconsult (s.l. december 1999) 40
2000	L.I. Vákár Station 's-Hertogenbosch. Geschiedenis, nieuwbouw en restauratie Chepos 2 (1999-2000) 22-26
2001	L.I. Vákár The Restoration of the Historical Railway Station Roofs of 's-Hertogenbosch Structural Engineering International 4 (2001) 14-18
2001	L.I. Vákár 's-Hertogenbosch Állomáscsarnokainak Restaurációja. (De restauratie van de stationskappen van 's-Hertogenbosch) SínekVilága, 2001 Különszám, XLIV.évfolyam 179. Szám (De wereld van Rails. Speciaal nummer 179 (2001) 29-35

Boeken
1994	Hans Schippers Begemann en de Bossche stationsoverkapping 1894-1896 Werkgroep Industrieel Erfgoed \| Helmond 1994
1998	G.W.J. Rooijakkers, K. Bujdosó, L.I. Vákár en R.M.J.A. Steenhuis Dat gaat naar Den Bosch toe ... De stations van 's-Hertogenbosch 1870-1998 Uitgeverij Waanders \| Zwolle 1998 \| ISBN 90 4009 237 0

juni 1993

9 december 2006

Inleiding

Omschrijving kap 1e perron

Omschrijving kap 2e perron

Waardering

Redactie

Carla Scheffer

Alex den Ouden

Redactie

Annemarie ten Cate

Patrick Timmermans

Jo Wouters

Anne Marie ten Cate

Commissie binnenstad

L.A. van Hengstum en L.I. Vákár

L.I. Vákár

L.I. Vákár

L.I. Vákár

L.I. Vákár

L.I. Vákár

L.I. Vákár

L.I. Vákár

L.I. Vákár

L.I. Vákár

L.I. Vákár

L.I. Vákár

L.I. Vákár

L.I. Vákár

L.I. Vákár

L.I. Vákár

Hans Schippers

G.W.J. Rooijakkers, K. Bujdosó, L.I. Vákár en R.M.J.A. Steenhuis