Hoofdmenu

Afbeeldingen    
Artikelen    
Geschiedenis    
Stadsrekeningen    
Verhalen en legenden    
afb.

Fort Isabella (1615)

Het poortgebouw van het voormalige Fort Isabella, bijgenaamd De Puist.
~~~
In 1618 werd dit fort voor de eerste keer aangelegd. In 1623 werd het, ondertussen gedeeltelijk geslechte, fort herbouwd en vernieuwd. In de jaren 1701-1702 werd het fort wederom vernieuwd waarbij vooral de buitenwerken vernieuwd werden. In 1872 werd ter verdediging van het acces ontstaan door de aanleg van de spoordijk Den Bosch - Boxtel het fort voorzien van een aparte batterij. Na de opheffing in 1914 diende het fort als kazerne en verdwenen de meeste oude gebouwen.
Het werk is in het terrein nog duidelijk herkenbaar. Aan de westzijde is de wal met gracht en contrescarp nog duidelijk aanwezig. Van de gebouwen rest alleen nog de poort met corps de garde.
www.forten-brabant.nl

Isabella
Door Henny Molhuysen

Het gehucht 'Het Reut' zal wel niemand meer kennen. Het bevond zich vroeger halverwege 's-Hertogenbosch en Vught. Maar in het eerste kwart van de zeventiende eeuw moesten de bewoners verdwijnen: op de plek van hun woongemeenschap zou een fort gebouwd worden!
Er is op het eind van de zestiende eeuw al sprake van het aanleggen van een fort in de Hertogstad zelf. Aartshertog Albertus wilde dit militaire bolwerk realiseren om er het garnizoen in onder te brengen. Het stadsbestuur wilde dit niet; het verlange juist terugtrekking van het garnizoen. Beide partijen kwamen tenslotte overeen dat er weliswaar een fort gebouwd zou worden, maar dat dit buiten de stad zou gebeuren. De inwoners van Het Reut waren de dupe van deze beslissing.
Het fort was een vijfhoekige schans met vijf bastions. Aan de buitenzijde van de hoofdwal lag nog een onderwal en vervolgens de brede hoofdgracht. Hierbuiten lag ondermeer een bedekte weg en meer militaire voorwerken. De weg tussen 's-Hertogenbosch en Vught liep dwars door het fort. Daarbuiten was het drassig zodat het fort - samen met het iets in de richting van de stad gelegen fort Anthonie - een goede verdediging voor de stad vormde.
In 1629 werd het fort na een belegering veroverd, twee maanden voor de val van de stad zelf. Bij latere belegeringen vervulde het fort geen belangrijke rol. Aangetast werd het militaire complex op het eind van de negentiende eeuw. De spoorlijn Boxtel - 's-Hertogenbosch wordt aangelegd over een deel van het fort en de weg tussen de stad en Vught wordt verlegd langs het fort en loopt niet meer over het fort zelf. In 1908 verdwijnt een deel van de voorwerken door de aanleg van het Drongelens kanaal. De stad was intussen ontheven van haar vestingfunctie, met het fort Isabella gebeurde dat pas in 1914.
Vanaf dat jaar worden aarden wallen gegraven en gebouwen afgebroken; andere komen er weer voor in de plaats. De gebouwen blijven hun militaire functie behouden; onder andere werd er in 1932 een bataljon wielrijders gelegerd, thans is er een opleidingscentrum gevestigd. Nog wel. Want de militairen zullen in de loop van volgend jaar 'De Isabella' gaan verlaten. Een nieuwe functie voor het gebouwencomplex is nog niet voor 100 procent bekend; geruchten gaan er wel.
Het fort zelf ligt op het grondgebied van de gemeente 's-Hertogenbosch. De zo kenmerkende grachten en versterkingen buiten het fort bevinden zich op Vughts grondgebied. De wallen zijn inmiddels verworden tot wandelpaden en de 'natte grachten' zijn droog komen te liggen door de aanleg van het Dongelens kanaal. Zou dit ook niet eens gerstaureerd kunnen worden?

Brabants Dagblad donderdag 10 september 1992
 

1822

E.G. van der Plaat

Bekendmaking afbraak en wapenborden van de oude kerk op fort Isabella in 1822
Palier ('s-Hertogenbosch 1822)
1934

B.P.F. van Driel

Het ontstaan en de geschiedenis van het Fort Isabella
s.n. (s.l. 1934)
1989

Redactie

Fort Isabella ()
Bouwhistorie 's-Hertogenbosch. Jaarverslag '89 (1989) 13
1992

Henny Molhuysen

Verhalen en legenden : Isabella
Brabants Dagblad donderdag 10 september 1992 (foto)
2010

Redactie

Verzet bouw woningen bij fort Isabella
Brabants Dagblad zaterdag 20 november 2010
 

1806 Na de verovering van de Republiek door Fransen in 1795 was er weinig belangstelling voor onderhoud en handhaving van de Nederlandse vestingswerken. Het geld ging op aan de Franse veroveringsoorlogen in het buitenland, zodat er in eigen land bezuinigd moest worden. Voor 's-Hertogenbosch betekende dit zelfs dat op 25 april 1806 de forten Isabella en Orthen van de lijst van verdedigingswerken werden geschrapt. Dit zou overigens maar van korte duur zijn. In september rapporteerde de kapitein-ingenieur der Genie F.Th.J. van Wijck aan zijn chef te Breda, kolonel-directeur der Fortificatiën J.G. Siderius, over de militaire betekenis van beide forten.
Bron: Verboden Kringen
 

1619 Kapittel 21.
De eerste steen gelegd aan het bolwerk bij de Vuchterpoort op het Reut, thans het fort Isabella.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1619-1620. Deel 2, blz 1263
 

ca 1625
1629
Onbekend