|
Boombrug (Binnenhaven, Handelskade - Oliemolensingel)
|
|
Genoemd naar de voormalige waterpoort 'De Boom'.
Bron: 's-Hertogenbosch in oude ansichten deel 2
|
Aen den Boom
Door Ed Hupkens
.jpg "body=[<b>Beschrijving:</b> Boombrug gezien vanaf de hoek Zuid Willemsvaart. Rechts de brugwachterswoning. Links gevelwand Brede Haven. Op de achtergrond bebouwing op Het Zand (Havensingel, Brugplein). Het brugdek voor de stoomtram is opgehaald en de passage afgesloten.<br><b>Datering:</b> ca 1910<br><b>Document:</b> Prentbriefkaart<br><b>Uitgave:</b> Jos. Nuss, Amsterdam<br>>><br><b>Nummer:</b> 0034458<br><b>Bron:</b> Stadsarchief]")
Waterpoort Den Boom is gebouwd als onderdeel van de vesting en diende als toegang en afsluiting van de Binnenhaven. In 1399 spreekt de Stads Rekening over 'Der poerte aen den boem'. Door verzanding van het Zwarte Water (de (Buiten)Dieze buiten de stadspoorten in het noorden van de stad) ondervond de scheepvaart veel hinder. Men kwam tot het besluit om de stroom en de toegang tot de haven te verleggen. In 1448 werd een nieuwe waterpoort opgericht. Van een aantal plattegronden en aanzichten van de stad is de vorm ervan bekend. De waterpoort werd geflankeerd door twee hoge torens, met elkaar verbonden door een stenen brug. Die was zo hoog dat schepen hun mast niet hoefden te strijken om er onderdoor te kunnen varen. De haveningang kon tussen de twee torens worden afgesloten met een zware, drijvende mastboom. Vandaar de namen De Boom, Boombrug en Boomtoren. In 1591 werden de beide spitsen afgebroken en de torens zelf verlaagd. Toen de Dommel in 1877-1880 rechtgetrokken werd, is ook de aansluiting met de Zuid-Willemsvaart verbreed. Daardoor moesten de oostelijke toren van de waterpoort én een bastion van de Citadel afgebroken worden. In de 19e eeuw werd een huis gebouwd voor de plaatsmajoor. Deze militaire functionaris regelde de wacht- en garnizoensdiensten. Bij de waterpoort stond ook een wachthuis, de Wacht aan de Boom. Bij archeologisch onderzoek in 1995 kwamen de fundamenten van de waterpoort tevoorschijn. De poort had torens met een hoefijzervormige plattegrond en bleek tussen 1350 en 1400 te zijn gebouwd.
Stadsblad woensdag 4 november 2009
|
| |
|
Boombrug
Door Bram Steketee
De brug ligt over de mond van de Stadshaven of Binnenhaven en vormt de verbinding tussen Brede Haven en Handelskade. Het object is kadastraal bekend als Gemeente 's-Hertogenbosch, sectie I nr. 6674 ged.
Eigenaar/beheerder/onderhoudsplichtige is de gemeente 's-Hertogenbosch
Over de mond van de haven is van oudsher een brug aanwezig geweest. Deze was bestemd voor alle soorten verkeer.
Geschiedenis
In 1901 is aan de noordzijde van de toenmalige ophaalbrug een stalen basculebrug gebouwd ten dienste van de stoomtramlijn St. Michielsgestel-'s-Hertogenbosch. In 1977 is de trambrug afgebroken. Tegelijkertijd is de bovenbouw van de ophaalbrug verwijderd met de bedoeling deze te gebruiken als toegang tot fort Orthen. Dit plan is nooit uitgevoerd. Op de plaats van de oude ophaalbrug werd een nieuwe stalen brug ophaalbrug gebouwd.
De huidige brug is gebouwd op een gedeelte van de onderbouw uit 1881
| 42 |
dat tevens het sluishoofd van een keersluis vormt. In 1977 is de bovenste 2.50m van het metselwerk gesloopt en vervangen door een opbouw van gewapend beton. Het beton is zoveel mogelijk met metselwerk bekleed. De bovenbouw van de huidige ophaalbrug is in staal uitgevoerd.
Huidige functie
Om verkeerstechnische redenen is de brug gesloten verklaard voor mototvoertuigen die van de Zuid-Willemsvaart komen. Fietsers en voetgangers kunnen in beide richtingen van de brug gebruik maken.
Monumentwaarde
De situering en de hoofdvorm van de brug zijn van beeldbepalend belang. De keersluis die tevens deel uitmaakt van de brugconstructie, vormt een belangrijk element uit de periode van de watervrijmaking van de stad. De combinatie van ophaalbrug en keersluis is niet zeldzaam. Hoewel de brug jong is, herinnert hij aan de vele voorgangers die in de loop der eeuwen als wegverbinding over de Stadshaven hebben gediend. Het ensemble van de brug en sluis heeft een cultuurhistorische waarde.
| 43 |
Waterstaatkundige werken in 's-Hertogenbosch (Utrecht 2000) 42-43
|
| |
| 1991 |
Henny Molhuysen
Verhalen & legenden. 'Aen den Boom'
Brabants Dagblad donderdag 3 oktober 1991 (foto)
|
| 2000 |
Bram Steketee
Boombrug
Waterstaatkundige werken in 's-Hertogenbosch (2000) 42-43
|
| |
| 1890 | | Boombrug | Kaart Jos van Hagens ca 1890 |
|
| |
| 1608 |
Kapittel 18.
De nieuwe brug bij den Boom aanbesteed.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1608-1609. Deel 2, blz 1186
|
| 1609 |
Kapittel 6.
Brug aan den Boom gemaakt.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1609-1610. Deel 2, blz 1191
|
| 1629 |
Kapittel 21.
Drukken van het tarief voor boombruggelden van inkomende en uitvarende schepen.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1629-1630. Deel 2, blz 1361
|
| 1637 |
Kapittel 1.
Bruggeld aan den Boom.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1637-1638. Deel 2, blz 1406
|
| |
| 1881 |
Bestek nummer 3, dienst 1881.
Waterstaatkundige werken in 's-Hertogenbosch, blz 42
|
| |
|
 "body=[<b>Beschrijving:</b> Boombrug<br><b>Datering:</b> 4 april 2004<br><b>Fotograaf:</b> A.F.A.M. Wetzer<br><b>Nummer:</b> P0001272]")
.org.jpg') "body=[<b>Beschrijving:</b> Haven met bastion en boombrug<br><b>Maker:</b> Carel Frederik Cordes<br><b>Bron:</b> Noordbrabants Museum (inv.nr. 07750)]")
.org.jpg') "body=[]")
Hendrik de Laat (1979) 53
.org.jpg') "body=[]")