Hoofdmenu

Artikelen    
Stadsrekeningen    
Verhalen en legenden    
Bruggen (algemeen)

Baileybruggen
Door Henny Molhuysen

Enkele weken geleden is in Den Bosch over de Dommel een baileybrug gelegd. Dergelijke bruggen werden aanvankelijk vooral in oorlogstijd gebruikt. De eerste baileybrug in Den Bosch werd in 1944 gelegd bij Sluis 0 en werd gebruikt door de bevrijders van de stad. Bij de aanleg van de draaktunnel in 1960 werden twee grote baileybruggen aangelegd, voor de verbinding tussen station en binnenstad.

Voor een uitvinder is het prachtig als zijn product de naam van de bedenker krijgt. Dat overkwam de Schot MacAdam (1756-1836) met de Macadamweg en de Engelsman Donald Coleman Bailey met de uit 1940 daterende baileybrug.
Als in oorlogstijd bestaande bruggen niet (meer) aanwezig zijn, moet er een tijdelijke brug worden aangelegd. De baileybrug, voor het eerst gebruikt tijdens de Tweede Wereldoorlog, heeft wat dat betreft een groot aanpassingsvermogen. De onderdelen kunnen op vrachtauto's vervoerd worden en zijn in korte tijd tot een brug samen te voegen.
's-Hertogenbosch leerde in oktober 1944 voor het eerst de baileybrug kennen. De Duitsers hadden alle bruggen laten springen en onze bevrijders konden onder dekking van vlammenwerpers slechts de Zuid-Willemsvaart passeren door het oversteken van de sluisdeuren. Direct daarop werd er een baileybrug over 'de kanaal' gelegd en konden de geallieerde troepen de verovering en bevrijding van de stad voortzetten. Op andere plaatsen kwamen eveneens baileybruggen te liggen, die echter na verloop van tijd verdwenen tot er weer 'normale' bruggen kwamen.
De baileybrug verdween echter niet helemaal uit het Bossche stadsbeeld. Bij de bevrijding was de brug over de Bossche Sloot (bij de Engelenseweg, bij de gemeentegrens, maar in haar geheel op Bosch' grondgebied) onherstelbaar beschadigd. Engelenaren plaatsten een boogbruggetje dat enkel geschikt was voor voetgangers. In september 1946 kwam er na eindeloze besprekingen met de Genie op verzoek van het Engelense gemeentebestuur een baileybrug. De nieuw benoemde burgemeester van het dorp, F.A.J. Kempenaars, was de eerste die er gebruik van maakte. Toen begon de misθre. Engelen kreeg de rekening van de Genie en stuurde een briefje terug: op ons grondgebied is geen baileybrug te ontdekken.
Er kwamen meer moeilijkheden. Drie waterschappen moesten voor de oude brug zorgen die door Rijkswaterstaat was aangelegd. Het onderhoud van de nieuwe brug weigerden ze ('Wij hadden het beheer, de brug is weg, dus is er niets meer te beheren'), ondanks een proces en een gerechtelijke beslissing dat wel te doen. Het onderhoud van de brug gebeurde toen maar door de gemeente Den Bosch, die voor de vervanging van iedere plank een rekening voor een halve plank naar Engelen stuurde.
Later gebeurde er helemaal niets meer met de brug. Rond 1960 stond de brug op instorten. Pas toen werd ze vervangen. Het was niet de laatste baileybrug in Den Bosch. De brug, gebruikt door de spoorwegen om de Dieze te passeren, werd pas in juni 1962 vervangen door een nieuwe.
Tijdelijk zijn er voor civiele doeleinden meer baileybruggen gebruikt. Tijdens de bouw van de tunnel onder de draak (in 1960) kon het drukke verkeer tussen het station en de stad maandenlang gebruik maken van twee forse baileybruggen. En nu de draaibrug over de Dommel een grootscheepse restauratiebeurt ondergaat, is er een baileybrug geplaatst zodat fietsers en voetgangers geen grote omweg hoeven te maken.

Brabants Dagblad donderdag 6 mei 1993
 

1993

Henny Molhuysen

Verhalen en legenden : Baileybruggen
Brabants Dagblad donderdag 6 mei 1993
2008

Marieke von Berg

Creative bruggen Zuid-Willemsvaart
27 maquettes Bossche ontwerpwedstrijd te zien in Stadskantoor
Brabants Dagblad dinsdag 10 juni 2008 (foto)
2008

Redactie

Prijswinnende brug over de Zuid-Willemsvaart
Rotterdamse architect wint ontwerpwedstrijd 'Verenigt Den Bosch'
Brabants Dagblad dinsdag 24 juni 2008 (foto)
2010

Provincie betaalt tweede brug

• Ook tweede brug die nodig is voor verbreding N279 over Zuid-Willemsvaart te leiden, wordt door provincie betaald.
• De provincie investeert twintig miljoen gulden.
Ron Lodewijks | Brabants Dagblad donderdag 25 november 2010
2010

Rianneke Huibers

Buurt hoopt brug over Isabellalaan via de rechtbank tegen te houden
Brabants Dagblad dinsdag 7 december 2010
2011

Waarom weer brug en geen tunnel?

Bij infrastructurele projecten wordt veel te snel gekozen voor de aanleg van bruggen die een vernietigende invloed hebben op landschap en het milieu.
Peter Verhagen | Brabants Dagblad zaterdag 27 augustus 2011
2012

Redactie

Bruggen Groote Wielen later klaar
Brabants Dagblad woensdag 29 februari 2012 | 34
 

1399 Kapittel 21.
Onderhoud van poorten, bruggen, sluizen en dijken
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1399. Deel 1, blz 6
1400 Kapittel 9.
Onderhoud van poorten, bruggen, sluizen en dijken
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1400. Deel 1, blz 12
1400 Kapittel 19.
Uitgaven aan poorten, bruggen, sluizen, dijken en muren, te maken en te onderhouden
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1400-1401. Deel 1, blz 14
1402 Kapittel 23.
Kosten voor het maken van een nieuwe valbrug.
Waar deze nieuwe valbrug gelegd werd, is in de rekening niet opgegeven, uit de omschrijving der kosten kan echter worden opgemaakt, dat het buiten de Picken- of Vuchterpoort was.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1402. Deel 1, blz 16
1501 Kapittel 10..16.
Zijn uitgaven aan stads fabrijkage, van gebouwen, straten, vestingwerken, Diezewerken, havenwerken, poorten, bruggen, dijken, vonders, enz.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1501-1502. Deel 1, blz 60
1503 Kapittel 15 en 17.
Dit kapittel bevat zooals in vorige rekeningen, de uitgaven van timmerwerk en arbeidsloon, het is echter meer uitgebreid in werken aan poorten, bruggen en vestingtorens.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1503-1504. Deel 1, blz 76
1514 Kapittel 62.
Hout voor bruggen en poorten der stad.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1514-1515. Deel 1, blz 300
1525 Kapittel 18.
Gedenkstenen geplaatst aan drie bruggen in de stad, waarop den tijd der daarstelling was uitgehouwen.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1525-1526. Deel 1, blz 416
1566 Kapittel 12.
Herstel van poorten, vestingwerken en bruggen.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1566-1567. Deel 1, blz 758
1567 Kapittel 19.
Eene brug gemaakt over de Dieze buiten den Boom tot overtogt der Spanjaards.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1567-1568. Deel 2, blz 814
1570 Kapittel 12.
Bruggen en vonders, door het hoog water en den storm weggespoeld, hersteld.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1570-1571. Deel 2, blz 847
1571 Kapittel 7.
De Pensionaris moet naar 's Hertogenbosch terugkeeren, vermits de wegen onveilig waren en de rebellen op hunnen weg al de bruggen achter zich hadden afgebroken.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1571-1572. Deel 2, blz 862
1572 Kapittel 15.
Herstel van dijken en bruggen.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1572-1573. Deel 2, blz 877
1573 Kapittel 13.
Herstellingen aan verschillende vestingtorens der Stad, aan de poorten, bruggen, wachten en andere vestingwerken.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1573-1574. Deel 2, blz 891
1576 Kapittel 9.
• De Regering van 's Hertogenbosch doet hout koopen voor brand en herstel van poorten en bruggen, ten tijde van de spanjaarden afgeworpen.
• De Stads bruggen uit vrees voor de spanjaarden vernield of afgeworpen, worden hersteld.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1576-1577. Deel 2, blz 932
1578 Kapittel 14.
Herstellingen aan de vestingwerken, poorten, schothekels, vestingtorens, casematten, bruggen, enz.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1578-1579. Deel 2, blz 979
1601 Kapittel 15.
Turf om de brug aan de Hinthamerpoort te verbranden.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1601-1602. Deel 2, blz 1137
1604 Kapittel 16.
Mr. Aart Houbraken, neemt de stroomen en bruggen op en maakt daarvan, voor zoover de stad die moet onderhouden, verbaal op.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1604-1605. Deel 2, blz 1163
1615 Kapittel 18.
Betaling van de helft der onkosten voor het maken van de brug en de werf aan den grooten Hekel.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1615-1616. Deel 2, blz 1227
1629 Kapittel 10.
De bruggen in den weg naar Vucht, buiten Stads poort van dien naam, hersteld.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1629-1630. Deel 2, blz 1354
1629 Kapittel 19.
• Herstellen der brug over de vestinggracht buiten de Vuchter- en Hinthamerpoort.
• Verwen der bruggen buiten de Vuchter-, Orthen- en Hinthamerpoorten, aan den Boom en over de wolfskuilen. Herstel der brug aan de hekkens aan den Boom.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1629-1630. Deel 2, blz 1357
1633 Kapittel 28.
• De brug gemaakt over de doorsnijding van den straatweg naar Vucht, bij de kleine of St. Antonie schans.
• Buitenwerken voor de nieuwe bruggen en riolen.
Bron: Stads Rekeningen van het jaar 1633-1634. Deel 2, blz 1386-1387