|
Monument voor commissaris
Door Henny Molhuysen
Nu de huidige commissaris der koningin, J. van der Harten, met pensioen gaat en de nieuwe commissaris Van Agt bekend is, gaan we eens kijken naar een monument dat is opgericht als herinnering aan een vroegere commissaris van de koningin, mr. A.E.J. baron van Voorst tot Voorst, commissaris van 1894 tot 1928.
De administratieve taken van de provincie waren al bij het begin van de ambtsperiode van Van Voorst tot Voorst dermate uitgebreid, en de ambtenaren zo slecht gehuisvest, dat hij snel voorbereidingen trof voor het griffiegebouw in de Waterstraat. In 1908, na een voorbereidingstijd van tien jaar, kwam het gereed.
Tijdens zijn commissariaat ontwikkelde Brabant zich van een overwegend agrarisch gewest tot een industriële samenleving. In 1914 werd de PNEM opgericht en werd een begin gemaakt met de aanleg van electriciteit in de hele provincie, hetgeen natuurlijk de industriële vooruitgang sterk bevorderde.
Stormachtig was ook de groei van de gloeilampenfabriek Philips. In 1893 werkten hier slechts 7 mannen, 5 vrouwen en 16 meisjes; in 1910 was het aantel personeelsleden 1750 en in 1920 telde het bedrijf reeds 6000 werknemers. Als gevolg van deze ontwikkeling werd ook het vakonderwijs sterk bevorderd.
Van Voorst tot Voorst heeft de industriële ontwikkeling van de provincie sterk gestimuleerd en industrieel Noord-Brabant uitte zijn dankbaarheid door hem een monument aan te bieden ter gelegenheid van zijn 25-jarig ambtsjubileum in 1919.
Op 28 maart 1921 werd het monument onthuld, op het plein voor het gouvernementspaleis aan de Verwerstraat. Het stenen middenstuk bevat een bronzen medaillon met de beeltenis van de commissaris en wordt bekroond met een bijenkorf, het symbool van de nijverheid. Dit middenstuk wordt geflankeerd door twee vrouwenfiguren. De linkse 'De Gedachte' is in diepe gedachten verzonken en heeft een boek bij zich. Zij stelt de leiding der industrie voor. De rechtse vrouwenfiguur heeft een hamer in haar hand en achter haar is een tandrad zichtbaar. Zij stelt de arbeid voor als 'De Daad'. Dat de linkse figuur 'De Gedachte' voorstelt is nog goed leesbaar, het onderschrift aan de rechterkant, 'De Daad' is geheel uitgesleten.
Het geheel werd ontworpen door Huib Luns, de toenmalige directeur van de Koninklijke school voor kunst, techniek en ambacht in Den Bosch, die ook de beeltenis van de commissaris modelleerde. De beeldhouwer August Falise maakte het model van de vrouwenfiguren. De Bossche beeldhouwer Jac. Goossens, vele jaren werkzaam aan de St.Jan, werkte tenslotte het geheel in steen uit en is dus de eigenlijke maker van het grootste gedeelte van monument.
Brabants Dagblad donderdag 26 mei 1983
|