Dinsdag 19 juli is het precies 80 jaar geleden, dat de Drakenfontein op plechtige wijze werd onthuld.

De achtergrond van deze meest luisterrijke fontein in onze stad is een droevige. Toen jhr. mr. Paulus Jan Bosch van Drakestein, van 1856 tot 1894 Commissaris der Koning (van de Koningin) in de provincie Noord-Brabant op 20 mei 1894 overleed, liet hij de gemeente Den Bosch een legaat van 10.000 gulden na. Met dit geld moest de gemeente een fonteinmonument oprichten ter herinnering aan zijn vrouw en zijn tweelingdochters. Deze tweeling, Paulina Maria en Henriëtte Wilhelmina Frederica, was op 16-jarige leeftijd op 19 en 20 november 1881, daags na elkaar overleden. Zijn vrouw Elisabeth stierf ruim drie jaar later op 20 augustus 1894. Het fonteinmonument moest de herinnering aan hen levend houden, terwijl de fontein tevens een gratis drinkwatervoorziening moest bieden aan mens en dier. Bij het uiteindelijke ontwerp van de fontein bleek dat deze voor het laatste doel niet zo geschikt was. Er werd besloten een bijfonteintje te plaatsen, dat nu verdwenen is.

Aan de oprichting van het monument zaten de nodige haken en ogen, zoals bij meerdere monumenten in onze stad het geval is. Bij zijn redevoering bij het in gebruik nemen van de fontein gaf de burgemeester als reden op dat het negen jaar duurde eer de fontein geplaatst werd, dat men een passende bebouwing voor de fontein wilde hebben. Negen jaar voordien lag er voor het station slechts een lokale zandvlakte. Er was echter nog een andere reden.

Er was een prijsvraag uitgeschreven om te komen tot een ontwerp van het monument. Drie ontwerpen werden bekroond. Niet een van deze ontwerpen, zelfs niet het met de eerste prijs bekroonde ontwerp van Oscar en Henri Leeuw uit Nijmegen, kon genade vinden in de ogen van de gemeenteraad. Tenslotte gaf men de stadsarchitect en directeur van de KTA (Koninklijke School voor Kunst, Techniek en Ambacht) J. Dony de opdracht een ontwerp te maken. Dit ontwerp kreeg wel het fiat van de gemeenteraad en staat nu nog te pronken voor het station.

Bovenaan de fontein zien we een van gedreven koper vervaardigde draak, die schittert in het zonlicht, omdat zij geheel verguld is. Op vier sokkels van de onderkant van het monument vinden we nog vier draken. Zij spuwen geen vuur maar water, daarin geassisteerd door twee vissekoppen die zich aan de beide zijkanten bevinden. Deze draken symboliseren de familienaam Bosch van Drakestein, terwijl de vergulde draak bovendien het familiewapen met de spreuk 'virtute et labore' (door deugd en arbeid) in zijn klauw houdt. Een allegorische voorstelling in koper vinden we aan de voorzijde van het monument. Ook deze herinnert aan de overledenen. De afbeelding stelt nl. een vrouwenfiguur met twee meisjes voor, waarvan er een een aalmoes geeft aan een arm vrouwtje. 'Charitate nibetant' (zij blonken uit door liefdadigheid) lezen we eronder. Het stadswapen is aan de voorkant van de kolom uitgehouwen. Het doel van de fontein is in een inscriptie aan de achterzijde te lezen.

Alleen de van metaal gemaakte versieringen werden buiten de stad vervaardigd door de firma Braat te Delft. Het steenhouwerswerk werd uitgevoerd door de firma N. Graudemans & Zn. Een aparte vermelding verdient het beeldhouwwerk, vervaardigd in het pas geopende atelier van de gebroeders Jac en Jos Goossens in de winter van 1902-1903 onder barre omstandigheden. Het verhaal gaat, dat de beitels steeds verwarmd moesten worden om vastvriezen aan de handen te voorkomen.

De weg naar het (toekomstige) station was er echter tien jaar tevoren al. Want Jocris, een plaatselijke journalist die een jaar lang uiterst felle kritiek op het Bossche stadsbestuur uit zijn pen liet vloeien, schreef al in 1892 over wat er rond deze weg allemaal aan de hand was.

In die jaren was het nieuwe gebied ten westen van de stad opgehoogd met Vughts zand. De eerste nieuwe inwoners kwamen er te wonen. Maar verder was er eigenlijk niets te beleven. Jocris was er echter geweest en waarschuwde er voor de dreigende gevaren...

'...de Stationsweg (was) avond aan avond bezaaid met veile deernen, die den weg naar 't spoor, naar Deuteren enz. ontoegankelijk maakten voor fatsoenlijke lieeën. In den tijd dat iemand die dames naar of van 't station wilde begeleiden, nolens volens genoodzaakt was gebruik te maken van een omnibus, dewijl op en langs den weg de leiderlijkheid zich in al haar walgelijkheid openbaarde'. Maar het was er veranderd: de gemeente had lantaarns geplaatst langs de Stationsweg. Het station zelf zou er pas jaren later komen, in 1896.

Maar er waren méér plekken in de stad waar het niet veilig was om te komen. Zo wees Jocris honderd jaar geleden op het einde van de Buitenhaven: bij het bastion Oliemolen. Daar was toen nog slechts een klein bruggetje dat naar Engelen leidde: de bekende draaibrug over de Dommel (die binnenkort gerestaureerd gaat worden) zou er pas een kleine tien jaar later komen. Over dit laatste deel van de Buitenhaven schreef Jocris: 'Nauwelijks is de avond gevallen of er fladderen vleermuizen, vieze wezens, die eerstens omdat z'er zoo walgelijk uitzien, tweedens omdat zij slechts bij avond aas kunnen vinden, het daglicht schuwen. Iedereen zal wel begrijpen welk fladderend volkje ik bedoel'.

Ja, inderdaad: Jocris bedoelde kennelijk weer zijn 'veile deernen', maar schreef: 'Ergenlijk is het om aan te zien hoe zich op diezelfde plaats 's daags tal van kwajongens verzamelen, die er de grofste hazerdspelen houden. De plek is er veilig, denken zij, en ze hebben gelijk. Politie wordt er nooit aangetroffen'.

Beide plekken zijn nu, honderd jaar later, gelukkig niet meer te herkennen uit de beschrijving van Jocris. Misschien heeft daarvoor wat betreft de Stationsweg - de draak als een afschrikwekkend dier zich hiervoor in kunnen zetten -. Maar 's-Hertogenbosch krijgt nu opnieuw draken: deze week worden officieel twee drakenboten uit Taiwan aangeboden aan het Bossche stadsbestuur. Zouden deze 'nieuwe draken' ook een taak krijgen wat betreft de veiligheid in de stad?