Hoofdmenu

Afbeeldingen    
Artikelen    
Boeken    
Verdwenen stadsbeelden    
Verhalen en legenden    
afb.
De Gruyter (Smalle Haven)

Bij de sloop van de huizen aan de Smalle Haven, in 1904, ten behoeve van de nieuwbouw van De Gruyter, kwamen restanten van de eerste stadsmuren uit het begin van de 13e eeuw te voorschijn. De nieuwe fabriek van De Gruyter, hier gezien vanuit de Visstraat, kreeg de bijnaam het gele monster.
Bron: Als de Dag van Gisteren 1 (1987) 14
~~~
Op 19 juli 1818 opgericht te 's-Hertogenbosch door Petrus (Piet) de Gruyter, als grutterswinkel met gruttershandmolen. Op het eind van de vorige eeuw werd een winkelbedrijf op grote schaal opgezet met een moderne fabriek, de grootste van Nederland met eigen winkels in alle grotere plaatsen van ons land. Uiteindelijk werd de zaak overgenomen door Hamido BV.
Reeds in 1968 vonden onderhandelingen plaats tussen gemeente en bedrijf om tot overplaatsing van het produktiebedrijf te komen. In 1975 stelde de regering een bijdrage in de verwervingskosten van het De Gruytercomplex in het vooruitzicht, terwijl in 1979 door de gemeente aan drie bouwteams opdracht werd gegeven voor deze open plaats een schetsplan voor woningbouw te maken.
Bron: Encyclopedie van Noord-Brabant 1985 - 2

De Gruyter: 'En betere waar en tien procent...'
Door Henny Molhuysen

Het 'gele monster' in de Orthenstraat werd in 1980 gesloopt, maar velen in en buiten 's-Hertogenbosch herinneren zich nog steeds De Gruyter.

In juni 1818 opende Piet de Gruyter een grutterswinkel aan de Hoge Steenweg. Met de komst van zijn zoon in de zaak werd het in 1862: P. de Gruijter en Zoon. Maar het waren vooral zijn twee kleinzoons die de winkel zouden laten uitgroeien tot een bedrijf met landelijke bekendheid.
Lambert bleef in zijn geboortestad en breidde de gruttersmolen uit tot een fabriekscomplex. Jacques opende in 1896 in Utrecht een eerste filiaal. Vooral de winkels groeiden snel. Omdat veel 'mevrouwen' slechts eenmaal per maand hun rekening voldeden, besloot Jacques bij contante betaling 10% korting te geven. De bekende oranje kassabonnetjes zouden een grote bekendheid geven aan de winkels van De Gruyter. Inmiddels was de naam vereenvoudigd in verband met de neonreclame.
De groei van het winkelapparaat (in 1913: 44 winkels) zorgde tevens voor een groei in 's-Hertogenbosch.

Snoepje

Een herstart werd na de oorlog bemoeilijkt door het distributiesysteem. Maar in 1949 ging ook de suiker 'van de bon'. De Gruyter kende een overcapaciteit in de suikerwerkfabriek en daarom werd gestart met 'het snoepje van de week': een snoepje en een speeltje, voor een dubbeltje te koop indien een bepaald bedrag besteed werd. Het leidde tot een groot succes. Niet alleen werd de suikeromzet vervijfvoudigd, tevens ontwierp de reclameafdeling allerlei boekjes en bouwplaten als onderdeel van dit 'snoepje van de week'.
In 1966 kende De Gruyter 530 winkels, maar in dat jaar was er sprake van een kentering. Het concern leed verlies en vier jaar later nam de Steenkolen Handels Vereniging de winkels en fabrieken over. Ondanks de reclamekreet 'En betere waar en tien procent...' liepen de omzetten sterk terug. In 1976 sloten de laatste De Gruyter-winkels de deuren en verdwenen de oranje kassabonnen en snoepjes. De drie Bossche fabrieken sloten eveneens de poorten. 'Fabriek nummer één in de Orthenstraat werd in 1980 gesloopt. Op de plaats van het voormalige fabriekscomplex verrees nieuwbouw. Op de begane grond werden winkels en kantoren gerealiseerd, op de bovenverdiepingen kon bewoond worden. Dwars door het complex heen kwam een nieuwe straat, die toepasselijk De Gruyterpassage werd genoemd.

Brabants Dagblad donderdag 27 februari 1997
 

Het snoepje van de week
Door Henny Molhuysen

Tien jaar geleden, in de zomer van 1980, verdween 'het gele monster' uit de Bossche binnenstad. Eén van de laatste restanten die ons herinnerden aan het grootwinkelbedrijf De Gruyter, verdween daarmee uit ons gezichtsveld.
Wat bleef zijn de herinneringen. De vele honderden die naar het kantoor in de Orthenstraat trokken of naar één van de drie fabriekscomplexen. De geur van koffie of chocola die zich over een groot deel van de binnenstad verspreidde. De vele winkels die men overal in het land tegenkwam. De vrachtauto's die ten slotte enkel maar de spreuk 'en... en... alleen De Gruyter' met zich meedroegen; daarbij herinnerend aan 'de betere waar' en de 'tien procent korting'. En natuurlijk kent iedereen 'het snoepje van de week' nog.
Vijfentwintig jaar geleden vertelde Gerrit de Gruyter (1902-1970) in een intervieuw over het ontstaan van dit 'snoepje' in een periode dat De Gruyter zo'n 400 winkels in het gehele land bezat.
„We hadden na de oorlog al zo vaak geprakkezeerd over reclame-mogelijkheden. Je wilde wat doen. Iets aardigs voor de klanten. Maar het zat er niet in. Je zat nog volop in de distrubutie. Maar in 1949 kwam de suiker vrij. Onze fabriek van suikerwerken had nog capaciteit over. Ik weet nog goed, dat we daar op een zaterdagmorgen op hebben zitten turen. Hoe goten we dat in het vat: iets waarmee we de fabriek van suikerwerken op volle produktie konden brengen en waarmee we tegelijkertijd de klant een attentie konden bewijzen. Ik zei: „Konden we maar net zoals vroeger bij de kruidenier een snoepje weggeven... Nee, niet een of twee toffees, maar een builtje van een ons. Dat was een idee. Hoe lanceer je dat? Laten we dat 'het snoepje van de week' noemen, zei ik...”
'Het snoepje' werd een groot succes en tegelijkertijd hét symbool van dit Bossche bedrijf. Later werd het uitgebreid met een klein speeltje dat samen met het snoep gratis werd uitgedeeld als de cliënt voor een bepaald bedrag kocht. Het gaf een enorme impuls aan de suikerwerkfabriek. De omzet vervijfvoudigde mede daardoor. Het stimuleerde bovendien de kinderen om mee naar de winkel te gaan om er van de traktatie - die wekelijks varieerde - direct te kunnen genieten. Bovendien probeerde De Gruyter zo haar toekomstige klanten binnen de winkeldeuren te krijgen. Dit laatste is echter in de praktijk tegengevallen. In 1976 sloten de De Gruyter-winkels de deuren...
Tien jaar daarvoor kon Gerrit de Gruyter nog zeggen over het 'snoepje': „Wist u, dat de grootouders er nóg gekker op zijn? Die vinden het leuk op op die manier iets te krijgen dat zich zo plezierig aan kleinkinderen laat weggeven.”
In hetzelfde interview spreekt De Gruyter over de oude sfeer van de winkels met de tegeltableaus en de koperen koffiebussen. „In onze supers vind je dat niet meer, Ze zijn vaak ondergebracht in een winkelblok met zijn eigen bouwstijl. En de inrichting laat ook niet veel variatie toe. Dat verlies van het eigen karakter; ik vind het toch wel jammer.”

Brabants Dagblad donderdag 19 juli 1990
 

1937

Redactie

P. de Gruyter en Zoon N.V. 's-Hertogenbosch
Nijver Nederland. Bijblad van het Weekblad "De Zakenwereld" 3 (1937) 3-7
1956

Redactie

Een bezoek aan De Gruyter's fabrieken
De Gruyter ('s-Hertogenbosch 1956?)
1975

Redactie

Fabriek verdwijnt uit Bossche Orthenstraat. Hoofdkantoor de Gruyter blijft in binnenstad. 'Hamido' ontslaat 150 man
Brabants Dagblad zaterdag 15 november 1975
1976

Redactie

Sic transit gloria mundi. De Gruyter-complex aan Orthenstraat verkocht aan gemeente. Industrie-kolos werd sta-in-de-weg voor binnenstad
s.n. (woensdag 1 december 1976)
1977

C.P.F. van Aalst, P. Nijhof

's-Hertogenbosch. Fabrieks- annex kantorencomplex v/h De Gruyter
Stedebouw en volkshuisvesting 58 (1977) 562-563
1978

Redactie

Toekomstige bebouwing van winkels, kantoren en huizen. Sloop De Gruyter kost miljoenen
Brabants Dagblad woensdag 23 augustus 1978 (foto)
1984

Peter-Jan van der Heijden

De Gruyter. Een Bosch' bedrijf
Bossche bouwstenen VIII ('s-Hertogenbosch 1984) 57-70
1986

Wim Rietbergen

Beschermen en behouden van bedrijfsmonumenten
Monumenten 10 (1986) 6-13
1990

Henny Molhuysen

Verhalen en legenden : Het snoepje van de week
Brabants Dagblad donderdag 19 juli 1990 (foto)
1992

Paul Kriele

De Gruijter's Snoepje van de Week
Uitgeverij Bastion Oranje
1994

P.J. van der Heijden

Het snoepje van de week
Op de koop toe (Zwolle Waanders 1994) 82-87
1994

Roger Miellet, C.W.M. Hazelzet-Van der Linden

De Gruyter
Honderd jaar grootwinkelbedrijf in Nederland.
Catena (Zwolle 1994) 234-245
1997

Henny Molhuysen

Verdwenen stadsbeelden : De Gruyter: 'En betere waar en tien procent...'
Brabants dagblad donderdag 27 februari 1997 (foto)
1999

Henk Langenhuijsen

Historicus Charles de Mooij: 'Een museum moet het geheugen prikkelen'. De Gruyter is weer thuis
Brabant Cultureel 3 (1999) 25-26
1999

Charles de Mooij

De Gruyter Collectie terug in 's-Hertogenbosch
Noordbrabants Museum nieuws 57 (1999) 9
1999

Paul Kriele

De Gruyter terug in 's-Hertogenbosch
KringNieuws 2 (1999) 7-8
2000

Theo Hoogbergen

Boekbespreking : De Gruyter: een kruideniersimperium : Op de golven van de tijdgeest
Bossche Bladen 4 (2000) 141-142
2000

Marjan Vonk

Werkgroep Winde en De Gruyter
KringNieuws 3 (2000) 8-9
2000

PvB

De Gruyter. Geschiedenis van een kruideniersimperium
Noordbrabants Museum Nieuws 62 (2000) 1,3,5
2000

Redactie

De Gruyter - Geschiedenis van een kruideniersimperium. Noordbrabants Museum. 30 september 2000 - 14 januari 2001
KringNieuws 5 (2000) 10-11
2000

Wim Hagemans

Nog veel mythen over De Gruyter
Brabants Dagblad donderdag 21 september 2000
2000

Hans van Alebeek

Snoepje van de Week én ook nog tien procent
Brabants Dagblad vrijdag 22 september 2000
2000

Lindy Jense

Meneer Lodewijk viel over rozijntjes
Brabants Dagblad zaterdag 23 september 2000
2000

Wim Hagemans

'De zaak in als je geen non of priester werd'
Brabants Dagblad dinsdag 26 september 2000
2000

Mieske van Eck

Treuren om sloop van grote 'gele monster'
Brabants Dagblad woensdag 27 september 2000
2000

Hans van Alebeek

AH zag het beter en eerder dan De Gruyter
Brabants Dagblad donderdag 28 september 2000
2000

Lindy Jense

Bij De Gruyter werd je 'juffrouw' genoemd
Brabants Dagblad vrijdag 28 september 2000
2000

Wim Hagemans

Meneer Lodewijk zelf aan de telefoon
Brabants Dagblad zaterdag 30 september 2000
2000

Theo van Herwijnen

De Gruijter. Een echte Bossche familie
KringNieuws 6 (2000) 9-11
2008

Redactie

Plaquette herinnert aan 'gele monster'
Brabants Dagblad vrijdag 29 augustus 2008
2010

Henk Snijders

Den Bosch te klein voor aspiraties grootgrutter
Spectrum Brabants Dagblad zaterdag 20 november 2010
2011

Nik de Vries

De kunst van De Gruyter
KringNieuws 1 (2011) 5
 

2000

Kees van den Oord

Geschiedenis van een kruideniersimperium
Uitgeverij Waanders - Noordbrabants Museum | Zwolle - 's-Hertogenbosch 2000
2005

C.E.G. ten Houte de Lange M.A.

De Gruijter 's-Hertogenbosch : Geschiedenis en genealogie van een oude Bossche familie
Rotterdam en Gronsveld 2005 | ISBN 90 5613 083 8
2010

Peter Sprangers

De kunst van De Gruyter, handel en keramiek in Utrecht en elders
Begijnekade 18 Uitgevers | Utrecht 2010 | ISBN 90 7801 930 1
 

Onbekend
Onbekend