z.j.

Plattegrond van Den Bosch met vestingwerken
(gravure 54.7 x 39.5 cm)
's-Hertogenbosch, Prentenkabinet Provinciaal Genootschap, inv. nr. H. 55
Het Beleg van 's-Hertogenbosch in 1629 (1979) 37

midden of tweede helft 16e eeuw

Vroege kaart 's-Hertogenbosch
(ingekleurde pentekening op papier, 38 x 26 cm)
Achivio di Stato, Turijn, Architettura Militare Vol. iv fol. 65
Bossche Bladen 3 (2005) 97-100  [pdf]

ca 1545-1562

's-Hertogenbosch met Vught door Jacob van Deventer
(lithografie, gekleurd 46/32.2 x 45 cm)
uit: Nederlansche steden in de 16e eeuw. 1916-1923
's-Hertogenbosch cartografisch bekeken ('s-Hertogenbosch 2001) 29

1566

L. van Peteghem, Brussel
(prent, 36 x 48 cm)

Plattegrond vanuit het Westen met omliggend gebied. Stad met stratenplan met nadruk op de aanwezige kerken, kapellen en kloosters. In de omgeving van de stad zijn de kloosters en de laserij in Hintham aangegeven.
Stadsarchief (0053052)

1572

Hadrianus Barlandus
(gravure)
GAH

Na de aanleg van de eerste stadsmuur van omstreeks 1200 vonden stadsuitbreidingen plaats tussen 1250 en 1351. De uiteindelijke vorm, zij het nog zonder verdedigingswerken als forten, bastions en voorwerken, kreeg de stad bij de uitleg van eind 14e eeuw toen het Hinthamereinde werd toegevoegd. Het stratenpatroon is sedertdien tot op de dag van vandaag vrijwel ongewijzigd gebleven. Als vestingstad moesten de bewoners en het garnizoen in tijden van oorlog zichzelf van voeding kunnen voorzien. Dat was dan ook de reden dat er aan de noordzijde (op de prent links) grote moestuinen lagen.
's-Hertogenbosch De geschiedenis van een Brabantse stad 1629-1990 (1997) 17

ca 1588

TsHertogenbosch
(kopergravure, gekleurd, 33.4 x 47 cm, oosten boven)
uit: Braun en Hogenberg, Civitatis orbis terrarum, dl. 4, uitgegeven tussen 1588 en 1617
's-Hertogenbosch cartografisch bekeken ('s-Hertogenbosch 2001) 31

1603

In 1603 werd voor de derde maal een poging gedaan om Den Bosch in te nemen. Maurits legerde zijn troepen in Vught, maar omdat aartshertog Albrecht inmiddels Sint-Michielsgestel, Den Dungen en Schijndel had ingenomen, was het voor de Staatse troepen niet meer mogelijk de stad te omsingelen.
Ach Lieve Tijd. 800 jaar de Meierij 18 (1996) 421

ca 1612

TsHertogenbosch geëtst door Fr. Valegio
(ets, 8.3 x 13 cm, oosten boven)
uit: Valegio, Raccolta de le piu illustri et famosa citta de turri il mondo, ca 1620
's-Hertogenbosch cartografisch bekeken ('s-Hertogenbosch 2001) 32

ca 1612

Hertogenbosch geëtst door Fr. Valegio
(ets, gekleurd, 8.3 x 13 cm, oosten boven)
uit: Lasor de Varea, Universus terratum orbis scriptorum calamo delineatus, 1713
's-Hertogenbosch cartografisch bekeken ('s-Hertogenbosch 2001) 32

1616

Gemaakt in verband met het opnieuw opwerken van dijken bij Orthen
(oosten boven)
BHIC, Archief polder Van der Eigen inv.nr. 163
Bossche Bladen 3 (2010) 85-87

ca 1625

Hertzogenbusch
(kopergravure, gekleurd, 6.9 x 14.5 cm, oosten boven)
uit: Meisner, Thesaurus Philopoliticus oder Politisches Schätzkastlein, 1621-1631
's-Hertogenbosch cartografisch bekeken ('s-Hertogenbosch 2001) 34

ca 1625

Hertzogenbusch
(kopergravure, 7 x 14.6 cm, oosten boven)
uit: herdruk van Meisner, Thesaurus onder de titel Sciographia Cosmica, das ist newes emblematische Buchlein, 1637-1638
's-Hertogenbosch cartografisch bekeken ('s-Hertogenbosch 2001) 35

1629

Plattegrond van 's-Hertogenbosch
()
uit: C.R. Hermans: Verzameling van zeldzame oorkonden betrekkelijk het beleg van 's-Hertogenbosch in den jare 1629. Deel 2. 's-Hertogenbosch 1860
Bossche Bouwstenen II (1979) 60

1629

Jaques Prempart
()

Op deze kaart van het beleg van 1629, die werd vervaardigd door de Franse ingenieur Jaques Prempart, is de enorme omvang van de belegeringswerken goed zichtbaar. De prins van Oranje had al meteen bij het begin van het beleg in mei door duizenden boeren en polderwerkers een dubbele omwalling laten aanleggen van elf uur gaans. Daarbinnen lagen de kampementen van de verschillende bevelhebbers. Het grote kamp linksboven is het hoofdkwartier van Frederik Hendrik bij Vught. Voorts lagen rondom de vesting 'Ondergelopen Weyden' waarmee de stad probeerde zich de aanvallers van het lijf te houden. Daartegen stelde de prins een groot aantal molens op, waarmee het geïnundeerde gebied werd leeggepompt. Deze stonden langs de rivier de Dieze, rechts van de stad. Ook ziet men de 'approches', de loopgraven die door de aanvallers werden aangelegd en waarlangs zij de stad langzaam maar zeker naderden.
Ach Lieve Tijd. 800 jaar de Meierij 18 (1996) 424

1629

Obsidio et expugnatio sylvaeducis ...
Militaire Archieven Sweden

1629

Nouvelle Carte representant la Ville de Bolduc en plan avec ses Rempars, Fossez, Forteresses d'alentour etc.
Militaire Archieven Sweden

zoom ...

1629

Plan der Bisschoppelijke Stad sHertogenbosch, met derselver Geestelijke Gebouwen, en Terrein
Daar onder Hoorende zoo die was ter Teiden van de Overgave in den Jaare 1629.
(manuscript, pen, penseel, gekleurd, 42.0 x 57.5 cm)

Historische plattegrond van 's-Hertogenbosch in 1629. Met speciale aandacht voor kerkelijke goederen. Met kompasroos en legenda 1-55. Schaal van 110 Roeden Rhijnlands.
Brabants Historisch Informatie Centrum (343-002187)

ca 1634

's Hertogenbos
(kopergravure, gekleurd, 10.9 x 13.3 cm, westen boven)
uit: Guicciardini, Belgiae, 1635
's-Hertogenbosch cartografisch bekeken ('s-Hertogenbosch 2001) 37

ca 1645

Silva Ducis Gallis vulgo Bois le Duc Vernacule 'sHartogen Bossche
(kopergravure, gekleurd, 41.7 x 52.4 cm, oosten boven)
uit: Toneel der steden, uitgegeven door Johannes Blaeu, z.j.

De putti in het titelcartouche houden twee wapenschilden vast. Op het linker wapenschild is het wapen van Brabant, op het rechter het wapen van 's-Hertogenbosch afgebeeld. Onder het titelcartouche is een kompasroos getekend.
's-Hertogenbosch cartografisch bekeken ('s-Hertogenbosch 2001) 38

ca 1645

Silva Ducis Gallis Bois le Duc German sHartogen Bos
(kopergravure, gekleurd, 43.2 x 53.4 cm, oosten boven)
uit: Theatrum urbium celebriorum totius Belgii uitgegeven door Johannes Janssoinius, 1657
's-Hertogenbosch cartografisch bekeken ('s-Hertogenbosch 2001) 39

ca 1645

Silva Ducis Gallis Bois le Duc German sHartogen Bos
(kopergravure, gekleurd, 43.2 x 53.4 cm, oosten boven)
uit: Theatrum ichnographicum uitgegeven door F. de Wit te Amsterdam, na 1698
's-Hertogenbosch cartografisch bekeken ('s-Hertogenbosch 2001) 40

ca 1645

Silva Ducis Gallis Bois le Duc German sHartogen Bos
(kopergravure, gekleurd, 43 x 53 cm, oosten boven)
waarschijnlijk uit: Atlas Major uitgegeven door I. Covens en C. Mortier, z.j.
's-Hertogenbosch cartografisch bekeken ('s-Hertogenbosch 2001) 42

1647

Matthiae Dögen Dramburgensis Marchici Architectvra Militaris Moderna. Varijs Historijs, tam veteribus quam novis confirmata, et praecipius totius Europae munimentis, ad exemplum adductis exornata (1647)
Legermuseum Delft

1649

Kaart beleg 's-Hertogenbosch, J. Blaeu.
(gravure)
GAH
's-Hertogenbosch. De geschiedenis van een Brabantse stad 1629-1990 (1997) 12

ca 1650

'sHertogenbos
(kopergravure, gekleurd, 11 x 13.4 cm, oosten boven)
uit: Guicciardini, Belgicae, 1660
's-Hertogenbosch cartografisch bekeken ('s-Hertogenbosch 2001) 43

1663

sHertogenbosch, J. Elandt
(manuscript, pen, penseel, gekleurd, 50.5 x 71.5 cm)

Plattegrond van de vesting 's-Hertogenbosch met de omliggende forten. Met legenda 1-10. Versierd met leeg wapenschild. Genummerd: 29.
Brabants Historisch Informatie Centrum (343-001414)

1672

Plattegrond van de stad door Hubert Jaillot
(gravure, gekleurd, oosten boven)

Op deze kaart van de stad in het derde kwart van de 17e eeuw is de stad te zien met alle versterkingen, met uitzondering van de forten. Op de kaart zijn de voornaamste gebouwen, het stratenplan en de loop van de Binnendieze weergegeven. Merk op dat de meeste oude stadspoorten en zelfs de stadsmuren nog aanwezig zijn. Linksonder is het Fort Prins Willem en Maria, beter bekend onder de naam Citadel, aangegeven. Dit fort werd in het midden van de 17e eeuw aangelegd. Het was niet bedoeld als verdedigingswerk maar gebouwd met de bedoeling om de stad onder controle te houden. Om die reden en om reden dat de stad veel rooms-katholieken herbergde werd het fort ook wel 'Papenbril' genoemd.
's-Hertogenbosch. De geschiedenis van een Brabantse stad 1629-1990 (1997) 41

1675-1700

le Plan de la Ville de BOIS LE DUC (vierde kwart 17de eeuw)
(kopergravure, 14.5 x 18.5 cm)
uit: Atlas Beudeker, British Library Deel Conquesten der Vereenighde Nederlanden.

Deze stadsplattegrond van 's-Hertogenbosch werd gegraveerd door Jacques Harrewijn (1660-1727). Harrewijn toont geen belangstelling voor de topografie en het stratenpatroon, maar heeft alleen aandacht voor het militaire grondplan van de stad en haar belangrijkste vestingwerken.

ca 1740

Grondtekening der Stad 's Hertogenbosch
(kopergravure, gekleurd, 16.8 x 20 cm, oosten boven)
uit: Tegenwoordige Staat der Verenigde Nederlanden, deel II uitgegeven door I. Tirion, 1740
's-Hertogenbosch cartografisch bekeken ('s-Hertogenbosch 2001) 45

1748

Plattegrond van 's-Hertogenbosch
()

Linksboven kader met titel en legende (1-16), daarnaast kompasroos, middenonder schaal, linksonder kader met legende (17-50).
Brabants Historisch Informatie Centrum (343-000679)

1750

Carte particuliere des environs de Boisleduc et Helmont
Kaart van het oostelijke deel van Noord-Brabant, omvattende het gebied tussen: Vlijmen, Empel, Reek, Bakel, Mierlo en Middelbeers.
Stadsarchief (0000916)

1773

Plattegrond van de stad 's-Hertogenbosch tezamen met de omliggende vestingwerken
(tekening 47 x 65.3 cm)
Gemaakt door Jan Nicolaas van der Mijll
Bossche Bladen 1 (1994) 16-17  [pdf]

ca 1775

Deze kaart van omstreeks 1775 toont een gedeelte van de Meierij met de vele kastelen, zoals het kasteel van Berlicum, en heerlijkheden. Met stippellijn is de grens aangegeven tussen de Vrijdom van 's-Hertogenbosch en het Kwartier van Maasland. Ook vinden we op de kaart de gemeijnten terug, hier gemeente genoemd, zoals de Nulandse gemeente. Duidelijk is de ligging van Den Bosch aangegeven, aan de samenloop van Dommel en Aa. Bij de samenloop werd tussen 1639 en 1642 een dwangburcht gebouwd om de katholieken in de gaten te houden. De burcht kreeg de toepasselijke naam 'Papenbril'.
Ach Lieve Tijd. 800 jaar de Meierij 14 (1995) 321

1795

Plan der Stad Forten en Situatie van 's-Hertogenbosch door J. Camp
(aquarel)
KUB Tilburg

De situatie van de stad zoals deze in 1795 was, opgemeten en getekend door J. Camp. Goed te zien zijn de militaire werken en gebouwen, het stratenpatroon en de waterlopen in de directe omgeving. Aan de noordzijde (rechts) is nog veel open terrein te vinden waar o.a. moestuinen waren gevestigd.
's-Hertogenbosch De geschiedenis van een Brabantse stad 1629-1990 (1997) 162

30 september 1816

Plattegrond met daarop de vestingwallen en aangrenzende bebouwing
(tekening, 50 x 72.2 cm, schaal van 100 Rhijnlandsche Roeden)
100 R.R. = 14 cm
Stadsarchief (0000089)

ca 1830

Platte Grond der Stad 's Hertogenbosch
Gemaakt door J.B. Drossaers, gegraveerd door Dl. Veelwaard junior
(kopergravure, gekleurd, 39 x 39 cm, noorden boven)
uitgegeven door H. Palier en Zoon te 's-Hertogenbosch
's-Hertogenbosch cartografisch bekeken ('s-Hertogenbosch 2001) 46

1840

Plattegrond van 's-Hertogenbosch
Gemaakt door D. Veelwaard Jr. naar J.B. Drossaers

Linksboven kompasroos, rechtsboven titel, rechts kader met legende (A-E en a-z), rechtsonder derde verantwoording, middenonder schaal, daaronder eerste verantwoording, linksonder tweede verantwoording, links kader met legende (1-141).
Brabants Historisch Informatie Centrum (343-000411)

1850

Plattegrond van 's-Hertogenbosch
Gemaakt door G. Veelwaard Jr. naar J.B. Drossaers

Met kompasroos en legenda (1-141 en A-E)
Brabants Historisch Informatie Centrum (343-000201)

1866

Provincie Noord-Brabant. Gemeente 's-Hertogenbosch door J. Kuijper
(lithografie, grensgekleurd, 18.4 x 15 cm, noorden boven)
uitgegeven door Hugo Suringar te Leeuwarden
's-Hertogenbosch cartografisch bekeken ('s-Hertogenbosch 2001) 48

ca 1866

Gemeente 's-Hertogenbosch (No. 2 Stad) Provincie Noord Brabant door J. Kuijper
(lithografie, 14.8 x 18.3 cm, noorden boven)
uit: Kuyper, Gemeente-atlas (ca 1866) uitgegeven door Hugo Suringar te Leeuwarden
's-Hertogenbosch cartografisch bekeken ('s-Hertogenbosch 2001) 49

ca 1875

Plan van de stad 's Hertogenbosch
waarop in rood zijn aangegeven de voorstellen der commissie inzake de Ontmanteling dezer Vesting
Bijlage No 1
(steendruk, 99.5 x 115 cm, oosten boven, schaal 1:2500)
Brabants Historisch Informatie Centrum (343-8432)

14 september 1875

Uit te voeren werken in verband met de ontmanteling van de vesting in 's Hertogenbosch
De Ingenieur, Nierstrasz.
(?, 48 x 52 cm, noorden boven, schaal 1:5000)
Brabants Historisch Informatie Centrum (343-8431)

ca 1890

Platte Grond der stad 's-Hertogenbosch door Jos Hagens, tekenaar bij het kadaster
(lithografie, gekleurd, 42.7 x 50.4 cm, noorden boven)
gedrukt door A.J. Bogaerts, Breda
's-Hertogenbosch cartografisch bekeken ('s-Hertogenbosch 2001) 50

ca 1900

Kaart van 's-Hertogenbosch
(lithografie, gekleurd, 28.8 x 36.3 cm, noorden boven)
verschenen als bijlage bij het Adresboek 's-Hertogenbosch, 1901
's-Hertogenbosch cartografisch bekeken ('s-Hertogenbosch 2001) 51

ca 1900

Plattegrond van 's-Hertogenbosch
()

Rechthoekennet. Rechtsboven: Behoort bij het officiëel Adresboek, daaronder verantwoording, daaronder in potlood: c. 1900, links daaronder titel. Rug: Straten- en gebouwenlijst.
Brabants Historisch Informatie Centrum (343-001603)

1938

M. Damen
()

Op deze plattegrond uit 1938 is links van de spoorbaan het stadsdeel West met de industriehavens en het sportpark met de wielerbaan afgebeeld. Aan de noordzijde wordt al in de Vliert gebouwd. Achter de IJzeren Vrouw liggen de bouwterreinen echter nog grotendeels braak. De plattegrond is van de hand van M. Damen.
Als de Dag van Gisteren 1 (1987) 15